Psychofarmacologie: schema’s 19/20
2025 - 2026
, Samenvatting praktische psychofarmacologie
ADHD
Bij ADHD zijn er 2 modellen :
Het netwerkmodel Het catecholaminemodel (!!)
- De hersenen functioneren via onderling - Kernidee: ADHD hangt samen met een
verbonden netwerken. tekort aan de neurotransmitters dopamine
(DA) en noradrenaline (NA) in specifieke
- Bij ADHD is de communicatie tussen drie hersengebieden, vooral in de prefrontale
belangrijke netwerken verstoord: cortex (PFC).
• Default Mode Network (DMN): actief in - Functie van de PFC: planning,
rust, bij dagdromen. impulscontrole en aandacht.
• Central Executive Network (CEN): actief
bij concentratie en doelgerichte taken. Gevolg:
• Salience Network (SN): beslist Een hypoactieve (onderactieve) PFC → leidt tot
welk netwerk wanneer actief onoplettendheid en impulsiviteit.
wordt.
Doel van medicatie:
Probleem bij ADHD: Verhogen van DA en NA in de PFC om de
Het SN werkt niet optimaal → het schakelen functies van aandacht en zelfcontrole te
tussen DMN (rust) en CEN (taak) verloopt slecht. verbeteren.
Daardoor zijn DMN en CEN onvoldoende
gescheiden, wat leidt tot afleidbaarheid. Bifasisch effect:
Rol van medicatie:
• Te weinig DA/NA → slechte werking.
Herstelt de communicatie en balans tussen de
netwerken, zodat schakelen weer beter lukt. • Te veel DA/NA → óók slecht.
• Medicatie probeert de optimale balans
te bereiken.
, Samenvatting praktische psychofarmacologie
Belangrijkste medicijnen bij ADHD:
Medicijn Werking Belangrijkste Bijwekingen en Contra-
(Merknaam) kenmerken neveneffecten indicaties /
Extra info
Methylfenidaat DAT/NET Slow-release: eerste Slapeloosheid, Hartproblemen, hoge
(Rilatine®, inhibitor → keus bij kinderen, verminderde eetlust, bloeddruk;
Concerta®) blokkeert snel therapeutisch groeivertraging, groeimonitoring
heropname DA effect verslavingspotentiee nodig
& NA l
Dexamfetamine / Releaser → Sterk effect; lisdex = Zelfde als Hartproblemen, hoge
Lisdexamfetamine verhoogt prodrug → methylfenidaat, vaak bloeddruk,
(Elvanse®) vrijgave van DA langzamere omzetting heftiger, hoog Verminderde eetlust
& NA verslavingspotentiee en gewichtsverlies,
l insomnia
verslavingsrisico
hoog
Atomoxetine NET inhibitor → Geen Maag-darmklachten, N.v.t., geschikt bij
blokkeert verslavingspotentieel, slaperigheid, zelden volwassenen of
(Strattera®)
heropname NA werkt 24/7 leverproblemen, kinderen die geen
stemmingswisselingen stimulanten
verdragen
Guanfacine α2A agonist → Geen Slaperigheid/sedatie, N.v.t., geschikt bij
(Intuniv®) remt neuronale verslavingspotentieel, duizeligheid, lage kinderen met
activiteit kalmerend effect bloeddruk, trage hyperactiviteit of
hartslag slaapproblemen
Andere behandelingen en kernpunten:
- Niet-medicamenteus: Cognitieve gedragstherapie→ effectief voor
functioneren (plannen, sociale vaardigheden).
- Dieet: Onvoldoende bewijs voor effect bij de meeste mensen.
2025 - 2026
, Samenvatting praktische psychofarmacologie
ADHD
Bij ADHD zijn er 2 modellen :
Het netwerkmodel Het catecholaminemodel (!!)
- De hersenen functioneren via onderling - Kernidee: ADHD hangt samen met een
verbonden netwerken. tekort aan de neurotransmitters dopamine
(DA) en noradrenaline (NA) in specifieke
- Bij ADHD is de communicatie tussen drie hersengebieden, vooral in de prefrontale
belangrijke netwerken verstoord: cortex (PFC).
• Default Mode Network (DMN): actief in - Functie van de PFC: planning,
rust, bij dagdromen. impulscontrole en aandacht.
• Central Executive Network (CEN): actief
bij concentratie en doelgerichte taken. Gevolg:
• Salience Network (SN): beslist Een hypoactieve (onderactieve) PFC → leidt tot
welk netwerk wanneer actief onoplettendheid en impulsiviteit.
wordt.
Doel van medicatie:
Probleem bij ADHD: Verhogen van DA en NA in de PFC om de
Het SN werkt niet optimaal → het schakelen functies van aandacht en zelfcontrole te
tussen DMN (rust) en CEN (taak) verloopt slecht. verbeteren.
Daardoor zijn DMN en CEN onvoldoende
gescheiden, wat leidt tot afleidbaarheid. Bifasisch effect:
Rol van medicatie:
• Te weinig DA/NA → slechte werking.
Herstelt de communicatie en balans tussen de
netwerken, zodat schakelen weer beter lukt. • Te veel DA/NA → óók slecht.
• Medicatie probeert de optimale balans
te bereiken.
, Samenvatting praktische psychofarmacologie
Belangrijkste medicijnen bij ADHD:
Medicijn Werking Belangrijkste Bijwekingen en Contra-
(Merknaam) kenmerken neveneffecten indicaties /
Extra info
Methylfenidaat DAT/NET Slow-release: eerste Slapeloosheid, Hartproblemen, hoge
(Rilatine®, inhibitor → keus bij kinderen, verminderde eetlust, bloeddruk;
Concerta®) blokkeert snel therapeutisch groeivertraging, groeimonitoring
heropname DA effect verslavingspotentiee nodig
& NA l
Dexamfetamine / Releaser → Sterk effect; lisdex = Zelfde als Hartproblemen, hoge
Lisdexamfetamine verhoogt prodrug → methylfenidaat, vaak bloeddruk,
(Elvanse®) vrijgave van DA langzamere omzetting heftiger, hoog Verminderde eetlust
& NA verslavingspotentiee en gewichtsverlies,
l insomnia
verslavingsrisico
hoog
Atomoxetine NET inhibitor → Geen Maag-darmklachten, N.v.t., geschikt bij
blokkeert verslavingspotentieel, slaperigheid, zelden volwassenen of
(Strattera®)
heropname NA werkt 24/7 leverproblemen, kinderen die geen
stemmingswisselingen stimulanten
verdragen
Guanfacine α2A agonist → Geen Slaperigheid/sedatie, N.v.t., geschikt bij
(Intuniv®) remt neuronale verslavingspotentieel, duizeligheid, lage kinderen met
activiteit kalmerend effect bloeddruk, trage hyperactiviteit of
hartslag slaapproblemen
Andere behandelingen en kernpunten:
- Niet-medicamenteus: Cognitieve gedragstherapie→ effectief voor
functioneren (plannen, sociale vaardigheden).
- Dieet: Onvoldoende bewijs voor effect bij de meeste mensen.
