Samenvatting ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen

LEVENSFASEN

Hoofdstuk 1 – de prenatale periode

Het menselijk leven start na de bevruchting  conceptie.

Lichamelijke ontwikkeling  ontwikkeling van het specifieke individu (de ontogenese, interactie met
omgeving, moeder, speelt belangrijke rol) en de ontwikkeling van de soort (de fylogenese,
erfelijkheid speelt belangrijke rol).

Prenatale ontwikkeling afhankelijk van factoren:
 Groei: toename van cellen en lengte en gewicht, groei is erfelijk bepaald. Voeding hebben
beperkte invloed op groeiproces.
 Rijping: in staat zijn om nieuwe functies te vervullen, lichamelijk of fysiologisch proces.
Wordt niet of nauwelijks beïnvloed door omgeving. Wordt beïnvloed door erfelijke factoren,
hieronder vallen de fysieke kenmerken van een persoon, zoals omvang van de schedel en de
gelaatstrekken, en mogelijke psychische factoren, zoals intelligentie. Kan negatief worden
beïnvloed door bijv. Alcoholmisbruik en roken.
 Leren: omgeving speelt belangrijke rol. Heeft ook te maken met erfelijke factoren, zoals
intelligentie.

Bevruchte eicel noem je de zygote. In prenatale fase, periode waarin ongeboren mens uitgroeit tot
een mens die rijp is om geboren te worden, onderscheid je 3 belangrijke trimesters:
 Eerste trimester
Bestaat uit 2 periodes: de eerste twee weken waarin innesteling plaatsvindt van bevruchte
eicel in baarmoeder of uterus, en de volgende zes tot 10 weken. Eerste 2 weken noem je de
germinale fase. Één cel deelt zich tot een aantal biljoen cellen. Zowel spermatozoa als de
eicel bevatten elk 23 chromosomen, die direct na conceptie met elkaar versmelten en samen
erfelijk materiaal vormen voor de ongeboren mens.
Tijdens volgende periode van 6 weken ontwikkelen zich het centrale zenuwstelsel, de ogen,
het hart, de oren, de tanden, het gehemelte en de externe genitaliën. Na 12 weken is
structurele uitbouw van het organisme volledig bereikt en spreek je van een foetus. Deze 2
periodes samen noem je de embryonale fase.
 Tweede trimester
Foetus gaat bewegingen maken. Loopt van 4e t/m 6e maand. Afzonderlijke bewegingen zijn
rond 21 weken goed te onderscheiden. Halverwege zwangerschap is foetus 25 cm lang en
ontwikkelen zich meeste reflexen.
 Derde trimester
Snelle gewichtstoename foetus. Rond 8 maanden weegt foetus gemiddeld 2700 gram en 45
cm lang. Voldragen foetus heeft hersengewicht van zo’n 400 gram, 12% totale
lichaamsgewicht. Laatste maanden voor geboorte kan foetus externe prikkels
onderscheiden. Hoge/lage tonen, licht/donker, smaken onderscheiden. Voorkeur voor zoete
smaak.

, Reflexen zijn onbewuste, automatische fysiologische reacties op prikkels en veranderingen in de
omgeving. Kenmerken: zijn onwillekeurige bewegingen, geven informatie over het al dan niet goed
functioneren van het centrale zenuwstelsel, worden bestuurd door de hersenstam, deel van de
hersenen dat zich vroeg in evolutie heeft ontwikkeld.

Ongeboren mens kent 8 reflexen. Deze komen tot stand in de uterus en geven info over de
ontwikkeling.
1. De utreine withdrawel reflex
Terugtrekken van het lichaam bij het knijpen van de tenen. Ontstaat tussen 5e en 7e week.
Verdwijnt 32e week voor geboorte.
2. De Mororeflex
Ledematen worden eerst gespreid en sluiten dan met een zwaai naar voren; is een
omklemmingsreflex met een functie uit de oertijd. Schrikreactie op plotselinge verandering,
zoals een beweging of een geluid. Ontstaat tussen 9 – 12 weken voor geboorte, verdwijnt 2-4
maanden na geboorte.
3. De Babinskyreflex
Tenen spreiden zich bij aanraken voetzool. Ontstaat na de geboorte en verdwijnt tussen 1e
en 2e jaar.
4. De palmar reflex of grijpreflex
Vingers sluiten zich bij lichte aanraking van de palm van de hand. Ontstaat in 11e week voor
geboorte en verdwijnt tussen 2e tot 9e maand na geboorte.
5. De asymmetrische tonische nekreflex
Hoofd dat naar een kant buigt, roep het strekken van het been en arm aan dezelfde kant van
het hoofd op. Reflex ontstaat in 18e week voor geboorte en verdwijnt tussen 3e en 9e maand
na geboorte.
6. De spinal galant reflex
Bij stimulatie van buik of rug roteert of buigt het ruggenmergkanaal 45 graden naar de
gestimuleerde kant. Ontstaat in 20e week voor geboorte en verdwijnt tussen 3e-9e maand na
geboorte.
7. De rooting reflex en sucking reflex
Bij lichte aanraking wang of mondrand draait het hoofd in de richting van de stimulus en gaat
de mond open met uitgestoken tong als anticipatie op het zuigen. Ontstaan tussen 24e-28e
week voor geboorte en verdwijnen tussen 3e-4e maand na geboorte.
8. De tonische labyrinthine reflex forewards
Bij bewegen hoofd voor- en achterwaarts buigt het hoofd boven en onder het niveau van de
ruggengraat door. Reflex ontstaat bij geboorte en verdwijnt in 3e-4e maand na geboorte.

In het westen bestaan de volgende visies over ontwikkeling van menselijk bewustzijn:
 Leertheoretische of behavioristische visie, waarbij uitgegaan wordt dat de mens nageboorte
een onbeschreven blad is en wordt bepaald door leerervaringen. Mens wordt voor geboorte
al enigszins geconditioneerd door zijn prenatale ervaringen; dit verklaart waarom ene mens
na geboorte bijv. rustiger of angstiger is dan andere.
 Biologische visie, interne of erfelijke factoren bepalen de mens. Het is niet aannemelijk dat er
sprake is van een prenataal bewustzijn bij deze interne factoren. Reacties worden als
onbewuste beschouwd.