Samenvatting Ontwikkelingspsychologie (P0L59A)

ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE




0

,1 Een inleiding in de ontwikkeling van het kind
1.1 Een oriënta e op de ontwikkelingspsychologie
Ontwikkelingspsychologie = de wetenschappelijke studie van patronen van groei, verandering en stabiliteit bij mensen
vanaf concep e tot de dood (doorheen levensloop)
 Wetenschappelijk: gaan hypotheses toetsen met behulp van wetenschappelijke methoden
 Hypothesen gaan over aard en verloop van menselijke ontwikkeling
 Stellen ook vragen over stabiliteit in leven van kinderen, adolescenten en volwassenen: waar is er verandering, welk
gedrag blij stabiel

1.1.1 De reikwijdte van het vakgebied
Ontwikkelingsdomeinen binnen de ontwikkelingspsychologie
Fysieke ontwikkeling
 Invloed van lichaam op gedrag
 Ontwikkeling die betrekking hee op fysieke opbouw van lichaam: hersenen, zenuwstelsel, spieren, zintuigen, en
behoe e aan eten, drinken, en slaap
 Voorbeeld onderzoek: effecten van ondervoeding op groeitempo en motoriek van kinderen, of op seksuele
rijpingsproces jdens adolescen e, …
o Rijping: blijvende fysieke of psychologische verandering door biologische groeiprocessen

Cogni eve ontwikkeling
 Begrijpen hoe groei en verandering in intellectuele vermogens tot stand komen en gedrag beïnvloeden
 Ontwikkeling die betrekking hee op intellectuele vermogens zoals denken, leren, herinneren, en probleemoplossing
 Voorbeeld onderzoek: hoe veranderen intellectuele vermogens jdens de kinder jd, bestaan er culturele verschillen
in hoe leerlingen hun succes of falen op school verklaren, …
 Interesse in manier waarop iemand die jdens kinder jd trauma hee opgedaan dit later in het leven herinnert

Sociaal-emo onele ontwikkeling
 Manier waarop interac es van mensen en hun sociale rela es in de loop van hun leven groeien, veranderen, stabiel
blijven, manier waarop mensen in toenemende mate hun emo es bewust ervaren en er greep op krijgen
 Ontwikkeling die betrekking hee op sociale rela es, interac es met anderen en op het omgaan met emo es
 Voorbeeld onderzoek: effecten van racisme, armoede, scheiding, … op ontwikkeling van kinderen, bestuderen van
verandering aard en belang vriendschappen doorheen levensloop, …
 Focus kan liggen op sociaal-emo onele aspecten van seksuele ontwikkeling: bv. Stressbeleving homoseksuele
adolescenten

Persoonlijkheidsontwikkeling
 Kijken naar stabiliteit en verandering in karaktereigenschappen die individuen van elkaar onderscheiden
 Ontwikkeling van duurzame gedragingen en (karakter)eigenschappen die personen van elkaar onderscheiden
 Voorbeeld: bezit persoon stabiele, duurzame karaktereigenschappen

Morele ontwikkeling
 Ontwikkeling van het geweten
 Voorbeeld onderzoek: invloed ouderlijk gedrag op ontwikkeling besef van goed en kwaad bij kinderen




1

,Ontwikkelingsfasen en individuele verschillen
 Prenatale periode: van concep e tot geboorte
 Baby jd: van geboorte tot 2 jaar
 Peuter- en kleuter jd: van 2 tot 6 jaar
 School jd: van 6 tot 12 jaar
 Adolescen e: van 12 tot 20 jaar
 Opkomende volwassenheid
 Volwassenheid
 Ouderdom

Fasen zijn sociale construc es
 Sociale construc e: idee over de realiteit dat breed geaccepteerd is maar a angt van maatschappij en cultuur op
een bepaald moment

Niet al jd duidelijk afgebakende grens
 Overgang tussen school jd en adolescen e: gebaseerd op biologische verandering (begin van seksuele
rijpingsproces, puberteit)  kan per persoon sterk variëren

Tijds ppen waarop mijlpalen bereikt worden variëren
 Hangen af van biologische- en omgevingsfactoren
o Risicofactoren: voorspellen een meer onguns ge ontwikkeling
o Bevorderende factoren: voorspellen een meer guns ge ontwikkeling
 Doorheen ontwikkeling staan factoren in dynamische transac es met elkaar: transac e = reeks van dynamische,
reciproke interac es

 Varia es alleen opgemerkt wanneer kinderen enorme afwijkingen van gemiddelde vertonen




 Transac onele processen kunnen tot escala e (waterval) van problemen leiden
o Later brabbelen  communica eproblemen  peer afwijzing x angs g temperament 
stemmingsstoornis
 Kunnen ontwikkeling in guns ge zin sturen
o Normale taalontwikkeling  peer accepta e, vriendschappen x angs g temperament  normale
psychologische ontwikkeling
2

, Mul determinisme
 Veelheid van factoren binnen individu en in context spelen (interac eve) rol in ontwikkeling = uniek samenspel

Koppeling tussen ontwikkelingsdomeinen en -fasen
 Varia e in ontwikkelingsdomeinen en fasen: specialisten met uiteenlopende achtergronden

1.1.2 Invloeden op de ontwikkeling: ontwikkelen in een sociale wereld
Cohort
 Groep mensen die in bepaalde periode leven waardoor ze deels gelijke ervaringen opdoen  mensen zijn deels
product van periode & cultuur waarin zij leven
 Belangrijke sociaalhistorische gebeurtenissen hebben mogelijk gemeenschappelijke invloed op mensen binnen
cohort

Norma eve vs niet-norma eve gebeurtenissen
 Norma ef
o Norma eve historische invloeden: sociale-omgevings- & biologische invloeden verbonden met specifieke
maatschappelijke situa e in bepaalde historische jd (cohort-effect)
o Norma eve lee ijdsgebonden invloeden: biologische- en omgevingsinvloeden vergelijkbaar voor mensen
in bepaalde lee ijdsgroep  bv. Bereiken van puberteit, leerplicht
o Norma eve sociaal-culturele invloeden: brede cultuur, etnische a omst, sociale klasse, behoren tot
subcultuur, …  immigra ekinderen met Nederlands als 2de taal zijn onderhevig aan andere invloeden dan
kinderen met Nederlands als moedertaal
 Culturele bias is hedendaags probleem: Western, Educated, Industrialized Rich and Democra c
(WEIRD)
 Niet-norma ef
o Specifieke gebeurtenissen jdens leven van bepaald persoon terwijl meeste mensen hier niet mee te maken
krijgen  bv. Kind dat ouders verliest
 We kunnen zelf bijdragen aan voorkomen van niet-norma eve gebeurtenissen: bv. Door hard te
studeren succes ervaringen op te doen die invloed hebben op toekoms ge studie-/werkkeuze

Opvoeding: niet-norma eve invloed (uniek), maar gedeeltelijk ook historisch en sociaal-cultureel bepaalt (=norma ef) en
lee ijdsgebonden

Opvoedingsondersteuning: historisch en sociaal-cultureel bepaalt (=norma ef) en lee ijdsgebonden

Pogingen om invloeden van diversiteit op ontwikkeling te begrijpen
 Collec vis sche oriënta e: mensen zijn meer gericht op hun onderlinge a ankelijkheid
 Individualis sche oriënta e: mensen zijn meer gericht op uniek en ona ankelijk zijn
 Ook nodig rekening te houden met sub elere verschillen: verschillen binnen vaak groter dan tussen
gemeenschappen

Juiste begrip vinden
 Ras: gebruik is omstreden  oorspronkelijk verwijzing naar biologische factoren
 Etnische groep en etniciteit: culturele achtergrond, na onaliteit, religie, taal  mensen binnen etnische groep
hebben gemeenschappelijke culturele achtergrond en groepshistorie
 Ras en etnische groep: sociale construc e gedefinieerd door mensen en hun overtuigingen

WEIRD: onderzoeken/kennis vaak gebaseerd op Westerse (W), geschoolde (E), uit geïndustrialiseerde landen (I), rijke (R),
uit democra sche gezinnen (D) kinderen
 Slechts klein deel van wereldpopula e is WEIRD
 Onderzoek met kinderen die niet WEIRD zijn laat zien dat resultaten WEIRD-studies niet representa ef zijn voor alle
kinderen
 Door overeenkomsten en verschillen tussen groepen te zoeken kunnen onderzoekers universele
ontwikkelingsprincipes onderscheiden van cultureel bepaalde principes  OP: van focus op WEIRD-kinderen naar
focus op kinderen met diverse achtergronden over hele wereld




3