A1: Inleiding Recht / Staatsrecht
Hoofdstuk 1: Het Recht
Kenmerken van rechtsregels:
1. Ze worden gemaakt door de overheid.
2. Ze gelden voor iedereen (algemeen geldend).
3. Ze worden gehandhaafd door de rechter.
Vier rechtsbronnen:
1. De wet – regels die zijn vastgelegd door de overheid.
2. Jurisprudentie – uitspraken van rechters die als voorbeeld dienen voor andere zaken.
3. Internationaal recht – bijvoorbeeld verdragen tussen landen.
4. De gewoonte – gebruik of traditie die in sommige gevallen als recht wordt gezien
(komt zelden voor).
Hoofdstuk 2: Indelingen van het recht
Het recht is verdeeld in publiekrecht en burgerlijk recht (privaatrecht/civiel recht).
Publiekrecht
Regelt de verhouding tussen overheid en burgers.
1. Staatsrecht
o Regelt hoe de overheid is georganiseerd en hoe de verschillende
overheidsorganen samenwerken.
o Voorbeelden: Grondwet, Politiewet 2012, Gemeentewet.
2. Strafrecht
o Bepaalt wat strafbaar is en welke straffen daarbij horen.
3. Bestuursrecht
o Gaat over de regels waaraan de overheid zich moet houden bij het besturen
van het land.
o Bevat ook algemene beginselen voor eerlijk en zorgvuldig bestuur.
o Voorbeelden: Vreemdelingenwet 2000, Wegenverkeerswet 1994.
,Burgerlijk recht (Privaatrecht / Civiel recht)
Regelt de rechtsrelaties tussen burgers onderling (bijvoorbeeld bij een koop, huur of
arbeidsovereenkomst).
• Materieel recht: geeft de inhoudelijke regels en normen (zoals wat wel of niet mag).
• Formeel recht: regelt de procedures, bijvoorbeeld hoe een rechtszaak verloopt.
Let op: Dit is iets anders dan wetten in formele en materiële zin!
Hoofdstuk 3: Nederland als democratie
Kenmerken van een democratie:
1. Gekozen volksvertegenwoordiging – burgers kiezen de volksvertegenwoordigers
(indirecte democratie).
2. Respect voor de grondrechten – de overheid moet grondrechten van burgers
respecteren.
3. Scheiding van machten (trias politica) – scheiding tussen:
o Wetgevende macht
o Uitvoerende macht
o Rechtsprekende macht
In Nederland is deze scheiding niet helemaal strikt. De regering (uitvoerende macht) heeft
namelijk ook een deel wetgevende macht.
Hoofdstuk 4: De volksvertegenwoordiging
• Actief kiesrecht: het recht om te stemmen.
• Passief kiesrecht: het recht om jezelf verkiesbaar te stellen.
Taken van de Tweede Kamer:
1. Controleren van de regering.
2. Wetten maken (samen met de regering).
De Kamers:
• Tweede Kamer: gekozen door de burgers.
• Eerste Kamer (Senaat): gekozen door de Provinciale Staten (getrapte verkiezingen).
• Samen vormen zij de Staten-Generaal (het parlement).
,Rechten van de Eerste én Tweede Kamer:
• Vragenrecht
• Recht van interpellatie (een minister of staatssecretaris oproepen voor debat)
• Budgetrecht
• Enquêterecht
Extra rechten van de Tweede Kamer:
• Recht van amendement – wetsvoorstellen aanpassen.
• Recht van initiatief – zelf wetsvoorstellen indienen.
Hoofdstuk 5: De regering
• Als een Kamerlid minister wordt, moet hij zijn Kamerzetel opgeven.
• De regering bestaat uit de koning en de ministers.
• Ministers worden ondersteund door staatssecretarissen, die verantwoordelijk zijn
voor een deel van het beleid.
• De ministerraad bestaat uit alle ministers samen, onder leiding van de minister-
president.
Omdat de positie van de koning in de Grondwet is vastgelegd, hebben we een
constitutionele monarchie (monarchie = koningschap, constitutie = Grondwet).
Het kabinet bestaat uit ministers en staatssecretarissen.
Taken van de regering:
1. Bestuurstaak – uitvoeren van beleid.
2. Wetgevende taak – maken van wetten (samen met het parlement).
De regering is verantwoording schuldig aan de Kamer.
De Kamer kan een motie van wantrouwen indienen als zij het vertrouwen in een minister of
het kabinet opzegt.
Nederland is dus een constitutionele monarchie met een parlementair stelsel.
, Verdeling van machten
Wetgevende Rechterlijke
Niveau Uitvoerende macht
macht macht
Regering +
Nationaal Regering Rechters + OM
Parlement
Gedeputeerde Staten + Commissaris
Provinciaal Provinciale Staten -
van de Koning
College van Burgemeester en
Gemeentelijk Gemeenteraad -
Wethouders (B&W)
Hoofdstuk 6: Wetgeving
Wetten in formele en materiële zin
• Wet in formele zin:
Een wet die is gemaakt door de regering en het parlement samen, volgens de
Grondwet.
Voorbeelden: Wetboek van Strafrecht, Burgerlijk Wetboek, Opiumwet.
• Wet in materiële zin:
Elke overheidsregel met een algemene werking (ook lagere regels).
Bijvoorbeeld: AMvB, ministeriële regeling, gemeentelijke verordening.
Let op: dit is iets anders dan formeel en materieel recht!
Soorten wetten in materiële zin:
1. AMvB (Algemene maatregel van bestuur) – gemaakt door de regering.
2. Ministeriële regeling – gemaakt door een minister.
3. Provinciale of gemeentelijke verordening – gemaakt door Provinciale Staten of de
Gemeenteraad.
4. Waterschap verordening – gemaakt door het waterschap.
Rangorde van regelgeving (van hoog naar laag):
1. Internationaal verdrag
2. Grondwet
3. Wet in formele zin
4. AMvB
5. Ministeriële regeling
6. Provinciale verordening / SER-verordening
Hoofdstuk 1: Het Recht
Kenmerken van rechtsregels:
1. Ze worden gemaakt door de overheid.
2. Ze gelden voor iedereen (algemeen geldend).
3. Ze worden gehandhaafd door de rechter.
Vier rechtsbronnen:
1. De wet – regels die zijn vastgelegd door de overheid.
2. Jurisprudentie – uitspraken van rechters die als voorbeeld dienen voor andere zaken.
3. Internationaal recht – bijvoorbeeld verdragen tussen landen.
4. De gewoonte – gebruik of traditie die in sommige gevallen als recht wordt gezien
(komt zelden voor).
Hoofdstuk 2: Indelingen van het recht
Het recht is verdeeld in publiekrecht en burgerlijk recht (privaatrecht/civiel recht).
Publiekrecht
Regelt de verhouding tussen overheid en burgers.
1. Staatsrecht
o Regelt hoe de overheid is georganiseerd en hoe de verschillende
overheidsorganen samenwerken.
o Voorbeelden: Grondwet, Politiewet 2012, Gemeentewet.
2. Strafrecht
o Bepaalt wat strafbaar is en welke straffen daarbij horen.
3. Bestuursrecht
o Gaat over de regels waaraan de overheid zich moet houden bij het besturen
van het land.
o Bevat ook algemene beginselen voor eerlijk en zorgvuldig bestuur.
o Voorbeelden: Vreemdelingenwet 2000, Wegenverkeerswet 1994.
,Burgerlijk recht (Privaatrecht / Civiel recht)
Regelt de rechtsrelaties tussen burgers onderling (bijvoorbeeld bij een koop, huur of
arbeidsovereenkomst).
• Materieel recht: geeft de inhoudelijke regels en normen (zoals wat wel of niet mag).
• Formeel recht: regelt de procedures, bijvoorbeeld hoe een rechtszaak verloopt.
Let op: Dit is iets anders dan wetten in formele en materiële zin!
Hoofdstuk 3: Nederland als democratie
Kenmerken van een democratie:
1. Gekozen volksvertegenwoordiging – burgers kiezen de volksvertegenwoordigers
(indirecte democratie).
2. Respect voor de grondrechten – de overheid moet grondrechten van burgers
respecteren.
3. Scheiding van machten (trias politica) – scheiding tussen:
o Wetgevende macht
o Uitvoerende macht
o Rechtsprekende macht
In Nederland is deze scheiding niet helemaal strikt. De regering (uitvoerende macht) heeft
namelijk ook een deel wetgevende macht.
Hoofdstuk 4: De volksvertegenwoordiging
• Actief kiesrecht: het recht om te stemmen.
• Passief kiesrecht: het recht om jezelf verkiesbaar te stellen.
Taken van de Tweede Kamer:
1. Controleren van de regering.
2. Wetten maken (samen met de regering).
De Kamers:
• Tweede Kamer: gekozen door de burgers.
• Eerste Kamer (Senaat): gekozen door de Provinciale Staten (getrapte verkiezingen).
• Samen vormen zij de Staten-Generaal (het parlement).
,Rechten van de Eerste én Tweede Kamer:
• Vragenrecht
• Recht van interpellatie (een minister of staatssecretaris oproepen voor debat)
• Budgetrecht
• Enquêterecht
Extra rechten van de Tweede Kamer:
• Recht van amendement – wetsvoorstellen aanpassen.
• Recht van initiatief – zelf wetsvoorstellen indienen.
Hoofdstuk 5: De regering
• Als een Kamerlid minister wordt, moet hij zijn Kamerzetel opgeven.
• De regering bestaat uit de koning en de ministers.
• Ministers worden ondersteund door staatssecretarissen, die verantwoordelijk zijn
voor een deel van het beleid.
• De ministerraad bestaat uit alle ministers samen, onder leiding van de minister-
president.
Omdat de positie van de koning in de Grondwet is vastgelegd, hebben we een
constitutionele monarchie (monarchie = koningschap, constitutie = Grondwet).
Het kabinet bestaat uit ministers en staatssecretarissen.
Taken van de regering:
1. Bestuurstaak – uitvoeren van beleid.
2. Wetgevende taak – maken van wetten (samen met het parlement).
De regering is verantwoording schuldig aan de Kamer.
De Kamer kan een motie van wantrouwen indienen als zij het vertrouwen in een minister of
het kabinet opzegt.
Nederland is dus een constitutionele monarchie met een parlementair stelsel.
, Verdeling van machten
Wetgevende Rechterlijke
Niveau Uitvoerende macht
macht macht
Regering +
Nationaal Regering Rechters + OM
Parlement
Gedeputeerde Staten + Commissaris
Provinciaal Provinciale Staten -
van de Koning
College van Burgemeester en
Gemeentelijk Gemeenteraad -
Wethouders (B&W)
Hoofdstuk 6: Wetgeving
Wetten in formele en materiële zin
• Wet in formele zin:
Een wet die is gemaakt door de regering en het parlement samen, volgens de
Grondwet.
Voorbeelden: Wetboek van Strafrecht, Burgerlijk Wetboek, Opiumwet.
• Wet in materiële zin:
Elke overheidsregel met een algemene werking (ook lagere regels).
Bijvoorbeeld: AMvB, ministeriële regeling, gemeentelijke verordening.
Let op: dit is iets anders dan formeel en materieel recht!
Soorten wetten in materiële zin:
1. AMvB (Algemene maatregel van bestuur) – gemaakt door de regering.
2. Ministeriële regeling – gemaakt door een minister.
3. Provinciale of gemeentelijke verordening – gemaakt door Provinciale Staten of de
Gemeenteraad.
4. Waterschap verordening – gemaakt door het waterschap.
Rangorde van regelgeving (van hoog naar laag):
1. Internationaal verdrag
2. Grondwet
3. Wet in formele zin
4. AMvB
5. Ministeriële regeling
6. Provinciale verordening / SER-verordening
