Master Beleid, Communicatie & Organisatie
Communicatie & Identiteit 2025
Inhoudsopgave
College 1 Introductie Communicatie & Identiteit (2 september): ....................................................................... 2
Artikel 1 – Ashforth, Mael (1989). ................................................................................................................. 4
College 2 Introductie Sociale identiteitstheorie (SIT) (4 september) .................................................................. 7
Artikel 1 – Ashforth & Kreiner (1999) ........................................................................................................... 8
Artikel 2 – Conroy, Henle, Shore & Stelma (2017) ..................................................................................... 10
Artikel 3 – Brandweer ................................................................................................................................... 11
College 3 Vervolg introductie SIT; Macht, Communicatie, identiteit en informatieverwerking (9 september):
........................................................................................................................................................................... 12
Artikel 1 – Tost, Gino & Larrick (2012)....................................................................................................... 16
Artikel 2 – Esposo, Hornsey & Spoor (2013) ............................................................................................... 17
Artikel 3 – Petriglieri (2011)......................................................................................................................... 19
College 4 Taalgebruik en identiteit (11 september) .......................................................................................... 21
Artikel 1 - Assilaméhou-Kunz, Postmes & Testé (2020) ............................................................................. 23
Artikel 2 – Roberson & Stevens (2006) ........................................................................................................ 26
College 5 Imago(schade); rechtvaardigheid en organisatieverandering (16 september) ................................ 29
Artikel 1 – Smidts, Pruyn, van Riel (2001) .................................................................................................. 36
Artikel 2 – Dutton, Dukerich (1991)............................................................................................................. 37
Artikel 3 – Gopinath, Becker (2000) ............................................................................................................ 39
College 6 Gastcollege (18 september): ............................................................................................................. 40
Artikel 1: Naomi Ellemes ............................................................................................................................. 40
College 7 Leiderschap (23 september): ............................................................................................................. 43
Artikel 1 – Haslam & Platow (2001) ............................................................................................................ 47
Artikel 2 – Faniko, Ellemers & Derks (2021)............................................................................................... 49
Artikel 3 – Bruckmuller, Ryan, Rink & Haslam (2014) ............................................................................... 50
College 8 Moraliteit en identiteit (25 september).............................................................................................. 52
Artikel 1 – Pagliaro, Brambilla, Sacchi, D’Angelo & Ellemers (2013) ....................................................... 58
Artikel 2 – Ellemers, van Nunspeet (2020) .................................................................................................. 59
Artikel 3 – Ellemers, Kingma, van de Burgt & Barreto (2011) ................................................................... 60
College 9 Morele ontkoppeling – Julia de Jonge (30 september) ..................................................................... 62
Artikel 1 – Moore (20080 ............................................................................................................................. 65
Artikel 2 – Martin, Kish-Gephart & Detert (2014) ....................................................................................... 66
College 10 Pesten op werk/ contraproductief gedrag (2 oktober) .................................................................... 69
Artikel 1 – Fida, Tramontano, Paciello, Guglielmetti, Gilardi, Probst & Barbaranelli (2018) .................... 74
Artikel 2 – Spector, Fox, Penney, Bruursema, Goh & Kessler (2005) ......................................................... 75
College 11 Gender en bias in organisaties (7 oktober) ..................................................................................... 77
Artikel 1 – Heilman (2012) ........................................................................................................................... 83
Artikel 2 – Stout & Dasgupta (2011) ............................................................................................................ 85
Artikel 3 – Van der Vegt & Bunderson (2005)............................................................................................ 86
College 12 Smoov case (9 oktober) ................................................................................................................... 88
College 13 Zien en ontzien: hoe organisaties etnisch-raciale ongelijkheid communiceren (14 oktober) ........ 88
Artikel 1 – Nkomo (1992)............................................................................................................................. 88
Artikel 2 – Ray (2019) .................................................................................................................................. 89
Artikel 3 – Essanhaji (2023) ......................................................................................................................... 90
1
,College 1 Introductie Communicatie & Identiteit (2 september):
De kernboodschap(pen) van dit vak
- Mensen streven naar een positieve (sociale) identiteit
- Als ze die niet hebben gaan ze proberen daar wat aan te ‘doen’
- Vaak is dat ‘doen’ een of andere vorm van communicatie
- Communicatie vormt de identiteit; Identiteit beïnvloedt de communicatie
- Vooraf afhankelijk van ‘de situatie’
Communicatie
- Het uitwisselen van informatie (van Dale)
- Communicatie is de uitwisseling van symbolische informatie, die plaatsvindt tussen
mensen die zich bewust zijn van elkaars aanwezigheid, onmiddellijk of gemedieerd.
- Deze informatie wordt deels bewust, deels onbewust gegeven, ontvangen en
geïnterpreteerd (oomkes).
Richmond & McCroskey (2009) – Organisationele communicatie
- “The process by which individuals stimulate meaning in the minds of other individuals by
mens of verbal or nonverbal messages in the context of a formal organization.”
Kritiek op dit model:
- Het ‘model’ voorspelt niets
- Geen theorie, (dus) niet toetsbaar
- Te rationalistisch (oorspronkelijk wiskundig model…)
- Houdt met veel te weinig factoren rekening
- Etc.
- Maar toch: intuïtief aansprekend, en nog invloedrijke dan je zou denken.
Mogelijke inspanningen zender
- Boodschap goed coderen
o Jargongebruik
o KISS-principe (Keep It Short and Simple)
- Goede medium kiezen
- Controleren of boodschap is aangekomen
- Willen leren; feedback vragen (expertise)
- Ruis reduceren (directe communicatie; gelegenheid voor vragen; juiste communicatie
structuur kiezen)
‘Situationeel’ effect: invloed van (weinig beheersbare) omstandigheden.
2
,Problemen bij communicatie in organisaties:
- De hiërarchie/organisatiestructuur
o Informatie stroomt vaak van boven naar beneden, waardoor medewerkers lager
in de organisatie zich minder gehoord voelen.
- Boodschap die (al dan niet) overkomt
o De ontvanger kan de boodschap anders interpreteren. Ruis.
- (creëren van de) inhoud van formele communicatie
o Formele communicatie (zoals e-mails, memo’s, verslagen) kan problemen geven
bij; het formuleren van de juiste boodschap (te vaag, te technisch, te lang).
o Een gebrek aan afstemming tussen afdelingen: wie is verantwoordelijk voor de
inhoud?
o De toon: te formeel of afstandelijk kan leiden tot misverstanden of een gebrek
aan betrokkenheid.
- Betekenis die aan de communicatie-uiting wordt verleend
o Mensen geven boodschappen betekenis op basis van hun eigen referentiekader,
bijvoorbeeld hun achtergrond, functie of ervaring. Wat voor de één een neutrale
opmerking is, kan voor een ander kritiek of bevel lijken.
- Informatie overload
- ‘cultuurverschillen’ (bijv. professies, afdelingen)
o Binnen 1 organisatie kunnen subculturen ontstaan. Bijvoorbeeld tussen
marketing, HR, Finance
- Communicatieklimaaat (open/ondersteunend VS gesloten/defensief)
o Het algemene klimaat bepaalt hoe vrij mensen zich voelen om te spreken.
o In een open en ondersteunend klimaat is er vertrouwen en wordt eerlijke
feedback gewaardeerd.
o In een gesloten of defensief klimaat houden mensen informatie achter,
vermijden ze conflicten of geven ze sociaal wenselijke antwoorden.
o Dit belemmert innovatie, samenwerking en probleemoplossing.
Cognitie, ook wel kernvermogen, is de mentale activiteit en het proces van kennisverwerving
door waarneming en het verwerken van de daarmee opgedane informatie door het denken.
Bekend model: Elaboration likelihood model (ELM) (Petty & Cacioppo, 1986). Basis idee: geen
motivatie: perifere route, geen bekwaamheid: perifere route.
3
, Kritiek en ontwikkelingen
- Is het wel zo zeker dat er twee ‘gescheiden’ processen zijn (Kruglanski & Thompson,
1999)?
- Emotie/affect speelt een rol bij informatieverwerking (Forgas, 1995).
- Effecten van digitalisering (likes, shares, algoritmes), eigenlijk perifere cues (Kaplan &
Haenleibn, 2010) – andere mensen vinden het ook leuk, zelfde informatie, omdat het
vanuit meerdere hoeken komt wordt het een soort waarheid wat het eigenlijk niet is.
Mensen die in een ander algoritme zitten hebben een andere waarheid.
Perifere cues zijn oppervlakkige signalen of kenmerken die mensen gebruiken om een
boodschap te beoordelen, zonder diep over de inhoud na te denken.
Het begrip komt uit de Elaboration Likelihood Model (ELM) van Petty & Cacioppo (1986), die
twee routes van overtuiging beschrijven:
1. Centrale route: iemand luistert aandachtig, denkt kritisch na over argumenten en
baseert zijn oordeel op de inhoud.
2. Perifere route: iemand laat zich leiden door perifere cues — dus indirecte signalen
zoals uiterlijk, toon, status of sympathie.
Artikel 1 – Ashforth, Mael (1989).
Ashforth B. E., Mael F. (1989). Social identity theory and the organization. Academy of
Management Review, 14(1) 20– 39.
Onderzoeksvraag
Hoe verklaart de sociale-identiteitstheorie (SIT) het ontstaan en de effecten van identificatie
met organisaties, en hoe beïnvloedt dit gedrag en perceptie binnen organisaties?
Ashforth & Mael willen in dit artikel Social Identity Theory (SIT) (oorspronkelijk ontwikkeld in
sociale psychologie) verbinden aan organisatiegedrag. Ze beargumenteren dat SIT bruikbaar is
om te verklaren hoe mensen zich identificeren met organisaties en afdelingen, wat de gevolgen
daarvan zijn, en hoe dit meewerkt aan verschillende organisatieprocessen, zoals socialisatie,
rolconflicten en intergroeprelaties.
Antecedenten (= oorzaken/beïnvloedende factoren) van sociale identificatie in
organisaties
Ashforth & Mael geven een aantal factoren die bevorderen dat iemand sterk identificeert met
een organisatie of groep binnen de organisatie:
1. Categorisatie zelf: het feit dat mensen zichzelf zien als behorend tot een bepaalde
sociale groep.
4
Communicatie & Identiteit 2025
Inhoudsopgave
College 1 Introductie Communicatie & Identiteit (2 september): ....................................................................... 2
Artikel 1 – Ashforth, Mael (1989). ................................................................................................................. 4
College 2 Introductie Sociale identiteitstheorie (SIT) (4 september) .................................................................. 7
Artikel 1 – Ashforth & Kreiner (1999) ........................................................................................................... 8
Artikel 2 – Conroy, Henle, Shore & Stelma (2017) ..................................................................................... 10
Artikel 3 – Brandweer ................................................................................................................................... 11
College 3 Vervolg introductie SIT; Macht, Communicatie, identiteit en informatieverwerking (9 september):
........................................................................................................................................................................... 12
Artikel 1 – Tost, Gino & Larrick (2012)....................................................................................................... 16
Artikel 2 – Esposo, Hornsey & Spoor (2013) ............................................................................................... 17
Artikel 3 – Petriglieri (2011)......................................................................................................................... 19
College 4 Taalgebruik en identiteit (11 september) .......................................................................................... 21
Artikel 1 - Assilaméhou-Kunz, Postmes & Testé (2020) ............................................................................. 23
Artikel 2 – Roberson & Stevens (2006) ........................................................................................................ 26
College 5 Imago(schade); rechtvaardigheid en organisatieverandering (16 september) ................................ 29
Artikel 1 – Smidts, Pruyn, van Riel (2001) .................................................................................................. 36
Artikel 2 – Dutton, Dukerich (1991)............................................................................................................. 37
Artikel 3 – Gopinath, Becker (2000) ............................................................................................................ 39
College 6 Gastcollege (18 september): ............................................................................................................. 40
Artikel 1: Naomi Ellemes ............................................................................................................................. 40
College 7 Leiderschap (23 september): ............................................................................................................. 43
Artikel 1 – Haslam & Platow (2001) ............................................................................................................ 47
Artikel 2 – Faniko, Ellemers & Derks (2021)............................................................................................... 49
Artikel 3 – Bruckmuller, Ryan, Rink & Haslam (2014) ............................................................................... 50
College 8 Moraliteit en identiteit (25 september).............................................................................................. 52
Artikel 1 – Pagliaro, Brambilla, Sacchi, D’Angelo & Ellemers (2013) ....................................................... 58
Artikel 2 – Ellemers, van Nunspeet (2020) .................................................................................................. 59
Artikel 3 – Ellemers, Kingma, van de Burgt & Barreto (2011) ................................................................... 60
College 9 Morele ontkoppeling – Julia de Jonge (30 september) ..................................................................... 62
Artikel 1 – Moore (20080 ............................................................................................................................. 65
Artikel 2 – Martin, Kish-Gephart & Detert (2014) ....................................................................................... 66
College 10 Pesten op werk/ contraproductief gedrag (2 oktober) .................................................................... 69
Artikel 1 – Fida, Tramontano, Paciello, Guglielmetti, Gilardi, Probst & Barbaranelli (2018) .................... 74
Artikel 2 – Spector, Fox, Penney, Bruursema, Goh & Kessler (2005) ......................................................... 75
College 11 Gender en bias in organisaties (7 oktober) ..................................................................................... 77
Artikel 1 – Heilman (2012) ........................................................................................................................... 83
Artikel 2 – Stout & Dasgupta (2011) ............................................................................................................ 85
Artikel 3 – Van der Vegt & Bunderson (2005)............................................................................................ 86
College 12 Smoov case (9 oktober) ................................................................................................................... 88
College 13 Zien en ontzien: hoe organisaties etnisch-raciale ongelijkheid communiceren (14 oktober) ........ 88
Artikel 1 – Nkomo (1992)............................................................................................................................. 88
Artikel 2 – Ray (2019) .................................................................................................................................. 89
Artikel 3 – Essanhaji (2023) ......................................................................................................................... 90
1
,College 1 Introductie Communicatie & Identiteit (2 september):
De kernboodschap(pen) van dit vak
- Mensen streven naar een positieve (sociale) identiteit
- Als ze die niet hebben gaan ze proberen daar wat aan te ‘doen’
- Vaak is dat ‘doen’ een of andere vorm van communicatie
- Communicatie vormt de identiteit; Identiteit beïnvloedt de communicatie
- Vooraf afhankelijk van ‘de situatie’
Communicatie
- Het uitwisselen van informatie (van Dale)
- Communicatie is de uitwisseling van symbolische informatie, die plaatsvindt tussen
mensen die zich bewust zijn van elkaars aanwezigheid, onmiddellijk of gemedieerd.
- Deze informatie wordt deels bewust, deels onbewust gegeven, ontvangen en
geïnterpreteerd (oomkes).
Richmond & McCroskey (2009) – Organisationele communicatie
- “The process by which individuals stimulate meaning in the minds of other individuals by
mens of verbal or nonverbal messages in the context of a formal organization.”
Kritiek op dit model:
- Het ‘model’ voorspelt niets
- Geen theorie, (dus) niet toetsbaar
- Te rationalistisch (oorspronkelijk wiskundig model…)
- Houdt met veel te weinig factoren rekening
- Etc.
- Maar toch: intuïtief aansprekend, en nog invloedrijke dan je zou denken.
Mogelijke inspanningen zender
- Boodschap goed coderen
o Jargongebruik
o KISS-principe (Keep It Short and Simple)
- Goede medium kiezen
- Controleren of boodschap is aangekomen
- Willen leren; feedback vragen (expertise)
- Ruis reduceren (directe communicatie; gelegenheid voor vragen; juiste communicatie
structuur kiezen)
‘Situationeel’ effect: invloed van (weinig beheersbare) omstandigheden.
2
,Problemen bij communicatie in organisaties:
- De hiërarchie/organisatiestructuur
o Informatie stroomt vaak van boven naar beneden, waardoor medewerkers lager
in de organisatie zich minder gehoord voelen.
- Boodschap die (al dan niet) overkomt
o De ontvanger kan de boodschap anders interpreteren. Ruis.
- (creëren van de) inhoud van formele communicatie
o Formele communicatie (zoals e-mails, memo’s, verslagen) kan problemen geven
bij; het formuleren van de juiste boodschap (te vaag, te technisch, te lang).
o Een gebrek aan afstemming tussen afdelingen: wie is verantwoordelijk voor de
inhoud?
o De toon: te formeel of afstandelijk kan leiden tot misverstanden of een gebrek
aan betrokkenheid.
- Betekenis die aan de communicatie-uiting wordt verleend
o Mensen geven boodschappen betekenis op basis van hun eigen referentiekader,
bijvoorbeeld hun achtergrond, functie of ervaring. Wat voor de één een neutrale
opmerking is, kan voor een ander kritiek of bevel lijken.
- Informatie overload
- ‘cultuurverschillen’ (bijv. professies, afdelingen)
o Binnen 1 organisatie kunnen subculturen ontstaan. Bijvoorbeeld tussen
marketing, HR, Finance
- Communicatieklimaaat (open/ondersteunend VS gesloten/defensief)
o Het algemene klimaat bepaalt hoe vrij mensen zich voelen om te spreken.
o In een open en ondersteunend klimaat is er vertrouwen en wordt eerlijke
feedback gewaardeerd.
o In een gesloten of defensief klimaat houden mensen informatie achter,
vermijden ze conflicten of geven ze sociaal wenselijke antwoorden.
o Dit belemmert innovatie, samenwerking en probleemoplossing.
Cognitie, ook wel kernvermogen, is de mentale activiteit en het proces van kennisverwerving
door waarneming en het verwerken van de daarmee opgedane informatie door het denken.
Bekend model: Elaboration likelihood model (ELM) (Petty & Cacioppo, 1986). Basis idee: geen
motivatie: perifere route, geen bekwaamheid: perifere route.
3
, Kritiek en ontwikkelingen
- Is het wel zo zeker dat er twee ‘gescheiden’ processen zijn (Kruglanski & Thompson,
1999)?
- Emotie/affect speelt een rol bij informatieverwerking (Forgas, 1995).
- Effecten van digitalisering (likes, shares, algoritmes), eigenlijk perifere cues (Kaplan &
Haenleibn, 2010) – andere mensen vinden het ook leuk, zelfde informatie, omdat het
vanuit meerdere hoeken komt wordt het een soort waarheid wat het eigenlijk niet is.
Mensen die in een ander algoritme zitten hebben een andere waarheid.
Perifere cues zijn oppervlakkige signalen of kenmerken die mensen gebruiken om een
boodschap te beoordelen, zonder diep over de inhoud na te denken.
Het begrip komt uit de Elaboration Likelihood Model (ELM) van Petty & Cacioppo (1986), die
twee routes van overtuiging beschrijven:
1. Centrale route: iemand luistert aandachtig, denkt kritisch na over argumenten en
baseert zijn oordeel op de inhoud.
2. Perifere route: iemand laat zich leiden door perifere cues — dus indirecte signalen
zoals uiterlijk, toon, status of sympathie.
Artikel 1 – Ashforth, Mael (1989).
Ashforth B. E., Mael F. (1989). Social identity theory and the organization. Academy of
Management Review, 14(1) 20– 39.
Onderzoeksvraag
Hoe verklaart de sociale-identiteitstheorie (SIT) het ontstaan en de effecten van identificatie
met organisaties, en hoe beïnvloedt dit gedrag en perceptie binnen organisaties?
Ashforth & Mael willen in dit artikel Social Identity Theory (SIT) (oorspronkelijk ontwikkeld in
sociale psychologie) verbinden aan organisatiegedrag. Ze beargumenteren dat SIT bruikbaar is
om te verklaren hoe mensen zich identificeren met organisaties en afdelingen, wat de gevolgen
daarvan zijn, en hoe dit meewerkt aan verschillende organisatieprocessen, zoals socialisatie,
rolconflicten en intergroeprelaties.
Antecedenten (= oorzaken/beïnvloedende factoren) van sociale identificatie in
organisaties
Ashforth & Mael geven een aantal factoren die bevorderen dat iemand sterk identificeert met
een organisatie of groep binnen de organisatie:
1. Categorisatie zelf: het feit dat mensen zichzelf zien als behorend tot een bepaalde
sociale groep.
4
