Anatomie en fysiologie Periode 7 Leerjaar 2
Anatomie en fysiologie boek
Hoofdstuk 3 paragraaf 3.6 Afweer
Ons lichaam moet zich voortdurend verdedigen tegen allerlei ziektekiemen. De
huid komt in contact met ‘gevaarlijke’ stoffen en wordt ‘bezet’ door bacteriën,
zoals bepaalde stafylokokkenstammen. Ook de mond- en keelholte, de
urinewegen en de slijmvliezen van de geslachtorganen hebben ieder een eigen
microflora. De miljarden colibacteriën (in de dikken darm) verrichten nuttig werk
en voor het lichaam onmisbare vitaminen produceren, zoals vit. K en B-vitamine.
Door afweersystemen ontstaat in het lichaam een bepaald evenwicht in de
microflora, waardoor andere, vaak ziekteverwekkende, bacteriën en schimmels
geen kans krijgen. We onderscheidden 2 type afweer: de algemene afweer en de
specifieke afweer, ook immuniteit genoemd.
Algemene afweer:
Dit is een afweermechanisme dat onafhankelijk is van de aanvaller. Deze afweer
is altijd aanwezig, zoals de huid en slijmvliezen. Witte bloedcellen horen ook aan
dit afweermechanisme. Gewone afweer bestaat uit mechanische barrières en
fysiologische barrières (barrière is verdedigingslinie). De huid vormt de
belangrijkste mechanische barrière. De huid vormt door het afsluitende
dekweefsel en de hoornlaag een bijna ondoordringbare grens voor micro-
organismen en stoffen. Op verschillende plaatsen, zoals de vagina en de maag,
wordt de weerstand dikwijls nog versterkt door een zuur milieu. Sommige micro-
organismen kunnen toch de intacte huid passeren. De huid maakt ook deel uit
van de fysiologische barrière. De vochtigheidsgraad, de temperatuur en de pH
van de huid zorgen ervoor dat micro-organismen moeilijk op de huid in leven
kunnen blijven. Andere fysiologische barrières vormen:
- De luchtwegen: het aanwezige trilhaarepitheel kan ingeademde micro-
organismen en andere vreemde deeltjes terugvoeren naar de keelholte.
- De mondholte: het speeksel bevat een enzym dat bepaalde bacteriën
onschadelijk maakt.
- De ogen: traanvocht bevat een enzym dat bepaalde bacteriën onschadelijk
maakt.
- Maag: door het maagsap (lage PH) worden de meeste micro-organismen
gedood, enkele aanvalskrachtige (virulente) bacteriën kunnen de maag
ongehinderd passeren en veroorzaken maag- en darmstoornissen (bijv.
salmonella-
en shigella- infecties)
- Darmwand: de ontwikkeling van ziekmakende micro-organismen in de
darmwand
wordt verhinderd door het aanwezige lymfatisch weefsel en door de altijd
aanwezige bezetting van bepaalde darmbacteriën.
- Vagina: de in de vagina aanwezige bacillen van Döderlein produceren melkzuur
waardoor er in de vagina een lage pH heerst. Dit voorkomt zogenaamde
‘opstijgende’ infecties naar baarmoeder en eileiders. Zaadcellen kunnen door
de
alkalische spermavloeistof deze zure barrière wel passeren.
1
, Anatomie en fysiologie Periode 7 Leerjaar 2
Ontsteking:
Bij de algemene afweer van het lichaam zijn witte bloedcellen en bepaalde
stoffen in het bloed betrokken. Een ontsteking is een reactie van het weefsel op
een schadelijke prikkel, let wel: op iedere weefselbeschadiging. Een ontsteking is
en volkomen natuurlijke en nuttige reactie op weefselbeschadiging. Het
ontstekingsproces verhindert het verspreiden van schadelijke stoffen naar het
naastgelegen weefsel, voert celresten en ziektekiemen af en maakt een begin
met het weefselherstel. De 4 stadia van het acute of kortdurende
ontstekingsproces zijn:
- roodheid (rubor)
- warmte (calor)
- zwelling (tumor)
- pijn (dolor)
Als het ontstoken weefsel deel uitmaakt van een gewricht, belemmeren zwelling
en pijn de beweging (wat de genezing bevordert). Daarom wordt vaak als 5 de
symptoom van een ontsteking nog functieverlies (functio laesa) genoemd. Hoe
gaat dit in zijn werk?:
1. Het ontstekingsproces begint met een chemisch alarm door de productie van
een groot aantal stoffen die onder andere zorgen voor vaatverwijding
(vasodilatatie) van de kleine bloedvaten in het aangedane gebied. Dit leidt tot
bloedophoping en verklaart de roodheid en de warmteontwikkeling.
2. Deze vaatverwijdende stoffen hebben als 2 de effect dat zij de
doorgankelijkheid van de vaatwand van de lokale haarvaten (capillairen)
vergroten. Hierdoor dan eiwitrijk vocht uit de bloedvaten treden en in het
weefselvocht (het vocht rond de cellen) terechtkomen. Dit vocht bevat veel
eiwit (zoals stollingsfactoren en antilichamen). Het gevolg hiervan is lokale
zwelling.
3. De toegenomen druk op de zenuwuiteinden veroorzaakt pijn. Dit pijngevoel
wordt nog versterkt door de vrijgekomen chemische stoffen, door bacteriële
toxinen (giftige stoffen) en door zuurstoftekort in de omgeving van de
ontsteking.
Bij de gewone afweer zijn de verschillende witte bloedcellen betrokken:
- Granulocyten: granulo= korrel. Ze hebben veel korrels in het cytoplasma.
Worden
gemaakt in rode beenmerg. Ze zijn vooral belangrijk bij het fagocyteren
(opvreten)
van micro-organismen. Ze kunnen hiervoor de bloedbaan verlaten. De
levensduur
is enkele uren.
- Lymfocyten: ook wel lymfo’s genoemd. Kleine ronde cellen met een relatief
grote,
bolvormige kern. Vormen 20 tot 40% van het totale aantal witte bloedcellen. Ze
zijn
zeer bewegelijk maar nauwelijks in staat tot fagocytose. Ze zijn sterk betrokken
bij
2
Anatomie en fysiologie boek
Hoofdstuk 3 paragraaf 3.6 Afweer
Ons lichaam moet zich voortdurend verdedigen tegen allerlei ziektekiemen. De
huid komt in contact met ‘gevaarlijke’ stoffen en wordt ‘bezet’ door bacteriën,
zoals bepaalde stafylokokkenstammen. Ook de mond- en keelholte, de
urinewegen en de slijmvliezen van de geslachtorganen hebben ieder een eigen
microflora. De miljarden colibacteriën (in de dikken darm) verrichten nuttig werk
en voor het lichaam onmisbare vitaminen produceren, zoals vit. K en B-vitamine.
Door afweersystemen ontstaat in het lichaam een bepaald evenwicht in de
microflora, waardoor andere, vaak ziekteverwekkende, bacteriën en schimmels
geen kans krijgen. We onderscheidden 2 type afweer: de algemene afweer en de
specifieke afweer, ook immuniteit genoemd.
Algemene afweer:
Dit is een afweermechanisme dat onafhankelijk is van de aanvaller. Deze afweer
is altijd aanwezig, zoals de huid en slijmvliezen. Witte bloedcellen horen ook aan
dit afweermechanisme. Gewone afweer bestaat uit mechanische barrières en
fysiologische barrières (barrière is verdedigingslinie). De huid vormt de
belangrijkste mechanische barrière. De huid vormt door het afsluitende
dekweefsel en de hoornlaag een bijna ondoordringbare grens voor micro-
organismen en stoffen. Op verschillende plaatsen, zoals de vagina en de maag,
wordt de weerstand dikwijls nog versterkt door een zuur milieu. Sommige micro-
organismen kunnen toch de intacte huid passeren. De huid maakt ook deel uit
van de fysiologische barrière. De vochtigheidsgraad, de temperatuur en de pH
van de huid zorgen ervoor dat micro-organismen moeilijk op de huid in leven
kunnen blijven. Andere fysiologische barrières vormen:
- De luchtwegen: het aanwezige trilhaarepitheel kan ingeademde micro-
organismen en andere vreemde deeltjes terugvoeren naar de keelholte.
- De mondholte: het speeksel bevat een enzym dat bepaalde bacteriën
onschadelijk maakt.
- De ogen: traanvocht bevat een enzym dat bepaalde bacteriën onschadelijk
maakt.
- Maag: door het maagsap (lage PH) worden de meeste micro-organismen
gedood, enkele aanvalskrachtige (virulente) bacteriën kunnen de maag
ongehinderd passeren en veroorzaken maag- en darmstoornissen (bijv.
salmonella-
en shigella- infecties)
- Darmwand: de ontwikkeling van ziekmakende micro-organismen in de
darmwand
wordt verhinderd door het aanwezige lymfatisch weefsel en door de altijd
aanwezige bezetting van bepaalde darmbacteriën.
- Vagina: de in de vagina aanwezige bacillen van Döderlein produceren melkzuur
waardoor er in de vagina een lage pH heerst. Dit voorkomt zogenaamde
‘opstijgende’ infecties naar baarmoeder en eileiders. Zaadcellen kunnen door
de
alkalische spermavloeistof deze zure barrière wel passeren.
1
, Anatomie en fysiologie Periode 7 Leerjaar 2
Ontsteking:
Bij de algemene afweer van het lichaam zijn witte bloedcellen en bepaalde
stoffen in het bloed betrokken. Een ontsteking is een reactie van het weefsel op
een schadelijke prikkel, let wel: op iedere weefselbeschadiging. Een ontsteking is
en volkomen natuurlijke en nuttige reactie op weefselbeschadiging. Het
ontstekingsproces verhindert het verspreiden van schadelijke stoffen naar het
naastgelegen weefsel, voert celresten en ziektekiemen af en maakt een begin
met het weefselherstel. De 4 stadia van het acute of kortdurende
ontstekingsproces zijn:
- roodheid (rubor)
- warmte (calor)
- zwelling (tumor)
- pijn (dolor)
Als het ontstoken weefsel deel uitmaakt van een gewricht, belemmeren zwelling
en pijn de beweging (wat de genezing bevordert). Daarom wordt vaak als 5 de
symptoom van een ontsteking nog functieverlies (functio laesa) genoemd. Hoe
gaat dit in zijn werk?:
1. Het ontstekingsproces begint met een chemisch alarm door de productie van
een groot aantal stoffen die onder andere zorgen voor vaatverwijding
(vasodilatatie) van de kleine bloedvaten in het aangedane gebied. Dit leidt tot
bloedophoping en verklaart de roodheid en de warmteontwikkeling.
2. Deze vaatverwijdende stoffen hebben als 2 de effect dat zij de
doorgankelijkheid van de vaatwand van de lokale haarvaten (capillairen)
vergroten. Hierdoor dan eiwitrijk vocht uit de bloedvaten treden en in het
weefselvocht (het vocht rond de cellen) terechtkomen. Dit vocht bevat veel
eiwit (zoals stollingsfactoren en antilichamen). Het gevolg hiervan is lokale
zwelling.
3. De toegenomen druk op de zenuwuiteinden veroorzaakt pijn. Dit pijngevoel
wordt nog versterkt door de vrijgekomen chemische stoffen, door bacteriële
toxinen (giftige stoffen) en door zuurstoftekort in de omgeving van de
ontsteking.
Bij de gewone afweer zijn de verschillende witte bloedcellen betrokken:
- Granulocyten: granulo= korrel. Ze hebben veel korrels in het cytoplasma.
Worden
gemaakt in rode beenmerg. Ze zijn vooral belangrijk bij het fagocyteren
(opvreten)
van micro-organismen. Ze kunnen hiervoor de bloedbaan verlaten. De
levensduur
is enkele uren.
- Lymfocyten: ook wel lymfo’s genoemd. Kleine ronde cellen met een relatief
grote,
bolvormige kern. Vormen 20 tot 40% van het totale aantal witte bloedcellen. Ze
zijn
zeer bewegelijk maar nauwelijks in staat tot fagocytose. Ze zijn sterk betrokken
bij
2
