Literatuur college 1
Hoofdstuk 1 handelen bij kindermishandeling
Er zijn verschillende vormen van kindermishandeling te onderscheiden: mishandeling,
verwaarlozing en seksueel misbruik.
Mishandeling
- Lichamelijke mishandeling = het toebrengen van verwondingen door het gebruik van
fysiek geweld actieve mishandeling
- Psychische of emotionele mishandeling = het stelselmatig vernederen, pesten, schreeuwen
en achterstellen van een kind. Getuigen zijn van huiselijk fysiek geweld valt hier ook onder
actieve mishandeling.
Verwaarlozing
- Lichamelijke verwaarlozing = het kind krijgt niet wat hij nodig heeft voor een goede
lichamelijke gezondheid en ontwikkeling passieve mishandeling
- Psychische of emotionele verwaarlozing = het kind krijgt niet wat hij nodig heeft voor een
goede geestelijke gezondheid en ontwikkeling passieve mishandeling
- Pedagogische verwaarlozing = de ouders nemen de taak van opvoeden en de bijbehorende
verantwoordelijkheden niet voldoende op zich. Er is een dunnen lijn met emotionele
verwaarlozing passieve mishandeling
Seksueel misbruik
Seksueel misbruik = het verrichten van seksuele handelingen bij of met een kind die niet
passen bij diens leeftijd of ontwikkeling of waaraan het kind zich niet kan onttrekken. Vaak is
er sprake van een afhankelijkheidsrelatie tussen de dader en het minderjarige slachtoffer. Ook
seksueel misbruik tussen jongeren of kinderen onderling is een vorm van kindermishandeling.
Hoe ontstaat kindermishandeling
Factoren ouders en opvoeding
- Intergenerationele overdracht = ouders die zelf zijn mishandeld gaan vaker zelf ook over
op kindermishandeling, voornamelijk omdat ze zelf geen ander voorbeeld hebben gehad.
- Ook ouders zonder een achtergrond van geweld kunnen zich schuldig maken aan
kindermishandeling
- Psychische problemen van de ouders kunnen een oorzaak zijn voor kindermishandeling
- Verslavingsproblematiek van de ouders kan leiden tot kindermishandeling
- Lage intelligentie van de ouders kan ook een risicofactor zijn voor kindermishandeling
Factoren kind
- Zowel psychische kenmerken (ADHD, autisme of karakter) als fysieke kenmerken
(handicap, problemen geboorte) kunnen de opvoeding bemoeilijken of het moeilijker maken
voor het kind om te voldoen aan de verwachtingen van zijn ouders
- Bepaalde kenmerken van een kind kunnen een risicofactor zijn voor kindermishandeling
Beschermende factoren
Beschermende factoren = factoren die juist de kans op probleemgedrag verkleinen, omdat zij
een kind beschermen tegen de invloed van risicofactoren. Risicofactoren en beschermende
factoren bestaan dus naast elkaar.
Voorbeelden beschermingsfactoren:
- Goede relatie ouders/ partners
,- Veilige hechting
- Hoge intelligentie van kind
- Goede eigenwaarde van kind
- Gemakkelijke persoonlijkheid
- Groot sociaal vangnet
- Locus of control = mate waarin iemand de oorzaken van wat hem of haar overkomt bij
zichzelf of juist buiten zichzelf zoekt.
Het syndroom van Münchhausen bij Proxy
Het syndroom van Münchhausen bij Proxy is een psychiatrisch syndroom waarbij een
familielid van een kind doet alsof het kind lichamelijk ziek is. Het familielid maakt het kind
zelf opzettelijk ziek om aandacht te krijgen van hulpverleners. MBP wordt ook wel aangeduid
met de Engelse diagnose term Pediatric Condition Falsification (PCF).
Hoofdstuk 2 handelen bij kindermishandeling
Wat is huiselijk geweld?
‘Huiselijk geweld is elke vorm van geweld dat wordt gepleegd door iemand uit de huiselijke
kring van het slachtoffer. Het kan gaan om lichamelijke geweld, psychisch geweld en/of
seksueel geweld. Van belang hierbij is niet de locatie waar het geweld plaatsvindt, maar de
relatie tussen slachtoffer en dader.’
Huiselijk geweld dus plaatsvinden tussen familie- of gezinsleden, maar ook door andere
personen die dicht bij het slachtoffer staan. In het algemeen geldt: hoe hechter de relatie
tussen dader en slachtoffer, hoe intenser en frequenter het huiselijk geweld.
Vormen van huiselijk geweld
- Kindermishandeling geweld tegen kinderen door ouder/verzorger
- Partnergeweld geweld tegen of tussen (ex-)partners
- Oudermishandeling geweld tegen ouders door (minderjarige) kinderen
- Broer/zus geweld geweld tussen broers en zussen
- Ouderenmishandeling geweld tegen ouderen door bijvoorbeeld verzorgers, kinderen of
kleinkinderen
Waar komt huiselijk geweld voor en hoe vaak?
- Incidenteel geweld = geweld vindt een enkele keer plaats
- Structureel geweld = geweld vindt maandelijks, wekelijks of dagelijks plaats
Frequentie
- In 1 op de 4 gezinnen in Nederland is sprake van huiselijk geweld
- In 50% van de gevallen zijn er kinderen aanwezig
- 40-50% van de mensen in Nederland tussen de 18 en 70 jaar is ook slachtoffer geweest van
huiselijk geweld
- 1 op de 3 gevallen van moord of doodslag is het gevolg van geweld binnen de huiselijke
kring
Typen geweld
1. (Partner)terreur
Ook wel intimate terrorism genoemd. Het geweld is intentioneel en draait om het verkrijgen
van macht en controle.
,2. Situationeel geweld
Meest voorkomende vorm van huiselijk geweld. Geweld is een uiting van onmacht, omdat
zowel dader als slachtoffer niet weten hoe ze ‘goed’ ruzie kunnen maken.
3. Gewelddadig verzet
Geweld vindt plaats in reactie op een bedreigende situatie en wordt gepleegd uit verdediging.
4. Geweld bij scheiding
Geweld is hier vaak incidenteel controleverlies waarbij het geweld vaak mild en tijdelijk van
aard is. Kan wel grote gevolgen hebben voor ex-partner en kinderen.
Typen daders
1. Psychopathische (partner)mishandelaar
Deze dader zien we vaak bij (partner)terreur. Hij oogt vaak charmant, maar is onvoorspelbaar,
koel en zeer gewelddadig. De dader heeft geen geweten en dus ook geen gevoelen van schuld
of spijt.
2. Overgeremde (partner)mishandelaar
Deze dader kropt gevoelens van woede en irritatie op en vermijdt conflict. Heeft vaak graag
de volledige controle over gezinsleden of is juist heel afstandelijk. Hij handelt uit eigen
frustraties en onmacht en doet vaak aan psychologische oorlogsvoering.
3. Cyclische (partner)mishandelaar
Dader is emotioneel labiel en vertoont wisselend gedrag. Begrijpt zijn partner niet en voelt
zich daardoor zelf onbegrepen. De geweldcyclus doet zich vaak op klassieke wijze voor.
Typen slachtoffers
1. Incidentele slachtoffers
Slachtoffer treffen puur toevallig een mishandelende partner. Geweld overkomt hun over het
algemeen maar 1x en hebben vaak zelf geen risicokenmerken
2. Chronische slachtoffers
Komen keer op keer in een mishandelende relatie terecht. Hebben zelf vaak kenmerken die
risicofactoren kunnen vormen zoals: negatief zelfbeeld, persoonlijkheidsstoornis en/ of
verslaving.
Geweldsspiraal en geweldscyclus
Fases geweldsspiraal
- Fase 1: Periode van oplopende spanningen Slachtoffer probeert de spanning te
verminderen door dader gunstig te stemmen en geen aanleiding te geven door nieuw geweld. -
- Fase 2: Aanloop naar (nieuw) geweld Slachtoffer kan niet ontspannen wat leidt tot
onderwerping maar ook frustratie en woede. Grenzen worden zowel door dader als slachtoffer
opgezocht.
- Fase 3: (Nieuwe) geweldsuitbarsting De spanningen escaleren tot eenzijdig of
wederzijds geweld.
- Fase 4: Periode van ontspanning Zowel dader als slachtoffer hebben gevoelens van
schuld en spijt. Dader belooft het nooit meer te doen en slachtoffer geeft het nog een kans.
Spanningen bouwen zich langzaam weer op en de spiraal herhaalt zich.
Geweldscyclus
In veel relaties waar geweld plaatsvindt is er sprake van een cyclus. Hoe vaker het geweld
plaatsvindt, hoe heftiger het geweld vaak wordt. Bij langdurig geweld wordt het geweld
steeds meer een (geaccepteerd) onderdeel van de relatie, waardoor het patroon moeilijker te
, doorbreken is. Er hangt nog steeds een taboe rondom huiselijk geweld. Veel slachtoffers
schamen zich waardoor ze niet om hulp vragen. Schaamte en isolement zijn altijd aanwezig
bij zowel slachtoffer als dader. Inzicht in de geweldscyclus is noodzakelijk om er iets aan te
kunnen doen.
Partnergeweld
Partnergeweld = geweld dat binnen de huiselijke kring tussen of tegen (ex-)partners
plaatsvindt. Partnergeweld kan zowel fysiek als psychisch zijn.
Frequentie
- 60% van de politiemeldingen voor huiselijk geweld betreffen partnergeweld
- 5 tot 10% van de slachtoffers doet daadwerkelijk aangifte
- In 60% van de gevallen is het slachtoffer een vrouw
Risicofactoren
- Gebrek aan sociale vaardigheden
- Slechte coping mechanismen
- Isolement en afhankelijkheid van partner
- Psychiatrische of persoonlijkheidsproblematiek
- Situationele of persoonlijke stress
- Verslavingsproblematiek
- Eerder mishandeling meegemaakt
- Cultureel bepaalde tolerantie ten aanzien van geweld
Oudermishandeling
Oudermishandeling = geweld dat door kinderen tot 24 jaar gepleegd wordt tegen een of
beide ouders. We spreken van oudermishandeling wanneer er sprake is van opzettelijk niet-
incidentele gevallen van psychisch of fysiek geweld met een niet-dodelijke afloop.
Frequentie
- 7 tot 10% van de meldingen van huiselijk geweld betreft oudergeweld
- Cijfers zijn zeer waarschijnlijk een onderschatting doordat het een nieuw begrip is en veel
ouders het geweld verzwijgen
- Daders zijn in de meeste gevallen jongens
- Oudermishandeling komt vaker voor bij alleenstaande moeders dan bij alleenstaande vaders
Risicofactoren
Kind
- Moeilijk temperament
- Slechting hechting tussen ouder en kind
- Psychosociale en/of bepaalde gedragskenmerken
Ouder
- Situationele of persoonlijke stress
- Psychiatrische of persoonlijkheidsproblematiek
- Verslavingsproblematiek
- Financiële problemen
- Conflicten tussen ouders
- Echtscheidingen
- Sociaal isolement van het gezin
- Fysiek en/of psychische zwakheid
- Extreem vergevingsgezind
Hoofdstuk 1 handelen bij kindermishandeling
Er zijn verschillende vormen van kindermishandeling te onderscheiden: mishandeling,
verwaarlozing en seksueel misbruik.
Mishandeling
- Lichamelijke mishandeling = het toebrengen van verwondingen door het gebruik van
fysiek geweld actieve mishandeling
- Psychische of emotionele mishandeling = het stelselmatig vernederen, pesten, schreeuwen
en achterstellen van een kind. Getuigen zijn van huiselijk fysiek geweld valt hier ook onder
actieve mishandeling.
Verwaarlozing
- Lichamelijke verwaarlozing = het kind krijgt niet wat hij nodig heeft voor een goede
lichamelijke gezondheid en ontwikkeling passieve mishandeling
- Psychische of emotionele verwaarlozing = het kind krijgt niet wat hij nodig heeft voor een
goede geestelijke gezondheid en ontwikkeling passieve mishandeling
- Pedagogische verwaarlozing = de ouders nemen de taak van opvoeden en de bijbehorende
verantwoordelijkheden niet voldoende op zich. Er is een dunnen lijn met emotionele
verwaarlozing passieve mishandeling
Seksueel misbruik
Seksueel misbruik = het verrichten van seksuele handelingen bij of met een kind die niet
passen bij diens leeftijd of ontwikkeling of waaraan het kind zich niet kan onttrekken. Vaak is
er sprake van een afhankelijkheidsrelatie tussen de dader en het minderjarige slachtoffer. Ook
seksueel misbruik tussen jongeren of kinderen onderling is een vorm van kindermishandeling.
Hoe ontstaat kindermishandeling
Factoren ouders en opvoeding
- Intergenerationele overdracht = ouders die zelf zijn mishandeld gaan vaker zelf ook over
op kindermishandeling, voornamelijk omdat ze zelf geen ander voorbeeld hebben gehad.
- Ook ouders zonder een achtergrond van geweld kunnen zich schuldig maken aan
kindermishandeling
- Psychische problemen van de ouders kunnen een oorzaak zijn voor kindermishandeling
- Verslavingsproblematiek van de ouders kan leiden tot kindermishandeling
- Lage intelligentie van de ouders kan ook een risicofactor zijn voor kindermishandeling
Factoren kind
- Zowel psychische kenmerken (ADHD, autisme of karakter) als fysieke kenmerken
(handicap, problemen geboorte) kunnen de opvoeding bemoeilijken of het moeilijker maken
voor het kind om te voldoen aan de verwachtingen van zijn ouders
- Bepaalde kenmerken van een kind kunnen een risicofactor zijn voor kindermishandeling
Beschermende factoren
Beschermende factoren = factoren die juist de kans op probleemgedrag verkleinen, omdat zij
een kind beschermen tegen de invloed van risicofactoren. Risicofactoren en beschermende
factoren bestaan dus naast elkaar.
Voorbeelden beschermingsfactoren:
- Goede relatie ouders/ partners
,- Veilige hechting
- Hoge intelligentie van kind
- Goede eigenwaarde van kind
- Gemakkelijke persoonlijkheid
- Groot sociaal vangnet
- Locus of control = mate waarin iemand de oorzaken van wat hem of haar overkomt bij
zichzelf of juist buiten zichzelf zoekt.
Het syndroom van Münchhausen bij Proxy
Het syndroom van Münchhausen bij Proxy is een psychiatrisch syndroom waarbij een
familielid van een kind doet alsof het kind lichamelijk ziek is. Het familielid maakt het kind
zelf opzettelijk ziek om aandacht te krijgen van hulpverleners. MBP wordt ook wel aangeduid
met de Engelse diagnose term Pediatric Condition Falsification (PCF).
Hoofdstuk 2 handelen bij kindermishandeling
Wat is huiselijk geweld?
‘Huiselijk geweld is elke vorm van geweld dat wordt gepleegd door iemand uit de huiselijke
kring van het slachtoffer. Het kan gaan om lichamelijke geweld, psychisch geweld en/of
seksueel geweld. Van belang hierbij is niet de locatie waar het geweld plaatsvindt, maar de
relatie tussen slachtoffer en dader.’
Huiselijk geweld dus plaatsvinden tussen familie- of gezinsleden, maar ook door andere
personen die dicht bij het slachtoffer staan. In het algemeen geldt: hoe hechter de relatie
tussen dader en slachtoffer, hoe intenser en frequenter het huiselijk geweld.
Vormen van huiselijk geweld
- Kindermishandeling geweld tegen kinderen door ouder/verzorger
- Partnergeweld geweld tegen of tussen (ex-)partners
- Oudermishandeling geweld tegen ouders door (minderjarige) kinderen
- Broer/zus geweld geweld tussen broers en zussen
- Ouderenmishandeling geweld tegen ouderen door bijvoorbeeld verzorgers, kinderen of
kleinkinderen
Waar komt huiselijk geweld voor en hoe vaak?
- Incidenteel geweld = geweld vindt een enkele keer plaats
- Structureel geweld = geweld vindt maandelijks, wekelijks of dagelijks plaats
Frequentie
- In 1 op de 4 gezinnen in Nederland is sprake van huiselijk geweld
- In 50% van de gevallen zijn er kinderen aanwezig
- 40-50% van de mensen in Nederland tussen de 18 en 70 jaar is ook slachtoffer geweest van
huiselijk geweld
- 1 op de 3 gevallen van moord of doodslag is het gevolg van geweld binnen de huiselijke
kring
Typen geweld
1. (Partner)terreur
Ook wel intimate terrorism genoemd. Het geweld is intentioneel en draait om het verkrijgen
van macht en controle.
,2. Situationeel geweld
Meest voorkomende vorm van huiselijk geweld. Geweld is een uiting van onmacht, omdat
zowel dader als slachtoffer niet weten hoe ze ‘goed’ ruzie kunnen maken.
3. Gewelddadig verzet
Geweld vindt plaats in reactie op een bedreigende situatie en wordt gepleegd uit verdediging.
4. Geweld bij scheiding
Geweld is hier vaak incidenteel controleverlies waarbij het geweld vaak mild en tijdelijk van
aard is. Kan wel grote gevolgen hebben voor ex-partner en kinderen.
Typen daders
1. Psychopathische (partner)mishandelaar
Deze dader zien we vaak bij (partner)terreur. Hij oogt vaak charmant, maar is onvoorspelbaar,
koel en zeer gewelddadig. De dader heeft geen geweten en dus ook geen gevoelen van schuld
of spijt.
2. Overgeremde (partner)mishandelaar
Deze dader kropt gevoelens van woede en irritatie op en vermijdt conflict. Heeft vaak graag
de volledige controle over gezinsleden of is juist heel afstandelijk. Hij handelt uit eigen
frustraties en onmacht en doet vaak aan psychologische oorlogsvoering.
3. Cyclische (partner)mishandelaar
Dader is emotioneel labiel en vertoont wisselend gedrag. Begrijpt zijn partner niet en voelt
zich daardoor zelf onbegrepen. De geweldcyclus doet zich vaak op klassieke wijze voor.
Typen slachtoffers
1. Incidentele slachtoffers
Slachtoffer treffen puur toevallig een mishandelende partner. Geweld overkomt hun over het
algemeen maar 1x en hebben vaak zelf geen risicokenmerken
2. Chronische slachtoffers
Komen keer op keer in een mishandelende relatie terecht. Hebben zelf vaak kenmerken die
risicofactoren kunnen vormen zoals: negatief zelfbeeld, persoonlijkheidsstoornis en/ of
verslaving.
Geweldsspiraal en geweldscyclus
Fases geweldsspiraal
- Fase 1: Periode van oplopende spanningen Slachtoffer probeert de spanning te
verminderen door dader gunstig te stemmen en geen aanleiding te geven door nieuw geweld. -
- Fase 2: Aanloop naar (nieuw) geweld Slachtoffer kan niet ontspannen wat leidt tot
onderwerping maar ook frustratie en woede. Grenzen worden zowel door dader als slachtoffer
opgezocht.
- Fase 3: (Nieuwe) geweldsuitbarsting De spanningen escaleren tot eenzijdig of
wederzijds geweld.
- Fase 4: Periode van ontspanning Zowel dader als slachtoffer hebben gevoelens van
schuld en spijt. Dader belooft het nooit meer te doen en slachtoffer geeft het nog een kans.
Spanningen bouwen zich langzaam weer op en de spiraal herhaalt zich.
Geweldscyclus
In veel relaties waar geweld plaatsvindt is er sprake van een cyclus. Hoe vaker het geweld
plaatsvindt, hoe heftiger het geweld vaak wordt. Bij langdurig geweld wordt het geweld
steeds meer een (geaccepteerd) onderdeel van de relatie, waardoor het patroon moeilijker te
, doorbreken is. Er hangt nog steeds een taboe rondom huiselijk geweld. Veel slachtoffers
schamen zich waardoor ze niet om hulp vragen. Schaamte en isolement zijn altijd aanwezig
bij zowel slachtoffer als dader. Inzicht in de geweldscyclus is noodzakelijk om er iets aan te
kunnen doen.
Partnergeweld
Partnergeweld = geweld dat binnen de huiselijke kring tussen of tegen (ex-)partners
plaatsvindt. Partnergeweld kan zowel fysiek als psychisch zijn.
Frequentie
- 60% van de politiemeldingen voor huiselijk geweld betreffen partnergeweld
- 5 tot 10% van de slachtoffers doet daadwerkelijk aangifte
- In 60% van de gevallen is het slachtoffer een vrouw
Risicofactoren
- Gebrek aan sociale vaardigheden
- Slechte coping mechanismen
- Isolement en afhankelijkheid van partner
- Psychiatrische of persoonlijkheidsproblematiek
- Situationele of persoonlijke stress
- Verslavingsproblematiek
- Eerder mishandeling meegemaakt
- Cultureel bepaalde tolerantie ten aanzien van geweld
Oudermishandeling
Oudermishandeling = geweld dat door kinderen tot 24 jaar gepleegd wordt tegen een of
beide ouders. We spreken van oudermishandeling wanneer er sprake is van opzettelijk niet-
incidentele gevallen van psychisch of fysiek geweld met een niet-dodelijke afloop.
Frequentie
- 7 tot 10% van de meldingen van huiselijk geweld betreft oudergeweld
- Cijfers zijn zeer waarschijnlijk een onderschatting doordat het een nieuw begrip is en veel
ouders het geweld verzwijgen
- Daders zijn in de meeste gevallen jongens
- Oudermishandeling komt vaker voor bij alleenstaande moeders dan bij alleenstaande vaders
Risicofactoren
Kind
- Moeilijk temperament
- Slechting hechting tussen ouder en kind
- Psychosociale en/of bepaalde gedragskenmerken
Ouder
- Situationele of persoonlijke stress
- Psychiatrische of persoonlijkheidsproblematiek
- Verslavingsproblematiek
- Financiële problemen
- Conflicten tussen ouders
- Echtscheidingen
- Sociaal isolement van het gezin
- Fysiek en/of psychische zwakheid
- Extreem vergevingsgezind
