Samenvatting_DB1_LydiaDekker.md 2025-10-21
Week 1
Pameijer (2008)
Veel leerlingen worden in het onderwijs geclassificeerd. Wat zijn (vanuit HGW) de voor- en nadelen hiervan?
De 5 fasen van Handelingsgerichte Diagnostiek worden besproken.
Inleiding
Er is in het onderwijs veel aandacht voor classificatie, veel mensen zijn er mee bezig en het is ook iets wat
toegang geeft tot zorg. Echter zorgt dit er ook voor dat de aandacht verschuift. Er is minder ruimte voor de
essentie, voor vragen zoals: hoe komt het dat de leerkracht zijn professionele taak niet kan uitvoeren en hoe
kan hij hier het beste bij ondersteund worden? Er is te weinig aandacht voor adaptief onderwijs. Een label
kan stigmatiserend of ondersteunend zijn voor kind, ouders en leraar.
Dus, hoe ga je om met classificatie-aanvragen? Door bewust te kijken of classificatie nodig is, alvorens te
classificeren. Er wordt gepleit voor handelingsgerichte indicatiestelling.
Het kader: de uitgangspunten van HGW/HGD
HGD heeft 6 uitgangspunten:
. de onderwijs- en opvoedingsbehoeften van de leerling en ondersteuningsbehoeften van de
leerkracht of ouder staan centraal. Wat heeft dit kind nodig om een bepaald doel te halen? De
stappen die hierbij horen:
. Vanuit wat het kind al kan (beginsituatie) een korte-termijndoel stellen. Voor het vaststellen van
de beginsituatie (en passende doelen) kan een classificatie soms noodzakelijk zijn.
. Wat heeft dit kind extra nodig (boven het gangbare aanbod)? Gebruik hulpzinnen zoals: "dit
kind heeft ... instructie/opdrachten/activiteiten/feedback/leerkracht/groepsgenoten/ouders
nodig die... Met andere woorden: de aandacht wordt verplaatst van de probleembeschrijving
naar de oplossing. Classificatie kan hier wel een onderdeel van zijn: "een kind met classificatie
x heeft ... nodig". Daarnaast betrekt deze manier van werken ook de ouders en andere
betrokkenen.
. Transactioneel kader. Een kind ontwikkelt zich in wisselwerking met zijn omgeving. Het is daarom
belangrijk om die omgeving mee te nemen en in kaart te brengen wat belemmerende en
beschermende factoren zijn. Zo worden ook interacties in kaart gebracht.
. Oog voor positieve aspecten. Niet ter afzwakking, maar ter ondersteuning. Hoe minder positieve
kenmerken, hoe ernstiger de problemen vaak zijn. Daarnaast geven ze ook aan hoe waarschijnlijk een
bepaalde classificatie is. Tevens werkt het bekrachtigend, motiverend en geeft het een gevoel van
competentie. Ook kun je ze meenemen in het construeren van een aanpak, die wordt er effectiever
van. Het is makkelijker om een beschermende factor uit te breiden, dan een belemmerende factor te
veranderen. Denk ook aan de sterke kanten van leerkracht en ouders.
. Constructieve samenwerking van de professional met alle betrokkenen: de leerkracht is immers de
onderwijsprofessional, de ouders de ervaringsdeskundigen en het kind weet ook goed wat hij wil
veranderen en hoe. Betrek iedereen, wees transparant, gebruik metacommunicatie. De belangen van
het kind staan hierbij centraal. Het plan van aanpak wordt dan ook gezamenlijk opgesteld, want dan
heeft het de grootste kans van slagen.
,Samenvatting_DB1_LydiaDekker.md 2025-10-21
. Doelgericht werken. De onderzoeker doet geen dingen waarvan hij zelf denkt dat het onnodig is. Het
doel is om een plan van aanpak te maken, en als dit kan zonder classificatie, zal er dus geen
onderzoek plaatsvinden.
. Systematisch en transparant werken. Er worden formulieren en checklists gebruikt om efficiënt te
werken, maar ook om voorkeurshypothesen te voorkomen. Zo worden er ook vragen gesteld om te
kijken of er iets tegen je hypothese pleit. Deze formulieren en checklists zijn persoonlijk en dus niet
vantevoren in beton gegoten. Er zijn wel een paar richtlijnen:
. Gebruik voldoende betrouwbare, valide en genormeerde vragenlijsten
. Hanteer diagnosen die wetenschappelijk/theoretisch verantwoord zijn
. Adviseer behandelingen die werkzaam zijn gebleken (evidence-based werken)
Voor- en nadelen van classificeren in het onderwijs
Nadelen:
. Classificaties zijn geschreven vanuit medisch-psychiatrisch perspectief en zodoende niet geschikt
voor toepassing in het onderwijs.
. De kwaliteit van een classificatie is sterk afhankelijk van de diagnosticus, veel kenmerken zijn
subjectief en er is vaak sprake van een lage inter-beoordelaarsbetrouwbaarheid.
. Sommige stoornissen blijken (later) onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd.
. Een classificatiesysteem richt zich voornamelijk op kindkenmerken en doet geen recht aan de context
waarin een kind opgroeit. Er kan sprake zijn van childblaming. Zeker gedragsproblemen zijn vaak
situatiespecifiek. Je hebt er dan meer aan om te weten wat een adequate aanpak is.
. Classificatie is een alles-of-niets systeem. Voor de juiste aanpak zou een dimensioneel systeem met
een continuüm van ernst veel logischer zijn.
. Kinderen zijn nog in ontwikkeling, er zijn periodes van meer en minder klachten. Classificatie doet
hier geen recht aan.
. Een label wordt soms als excuus gezien om niet te behandelen (het heeft toch geen zin). In zo'n geval
is het label stigmatiserend en wordt het een self-fulfilling prophecy. Het kan leiden tot lage
verwachtingen.
. Vanuit de ethiek is het niet oké om eenzijdig aandacht te hebben voor pathologie en niet de positieve
factoren. Het toekomstperspectief van het kind kan hierdoor worden beperkt.
Voordelen:
. Het bevordert communicatie tussen deskundigen
. Voor veel stoornissen is er empirische ondersteuning.
. Een classificatie is een probleemomschrijving. Het is het antwoord op een onderkennende vraag (is
dit meisje depressief?) hoewel er dan nog geen verklarende diagnose is. Een classificatie kan nieuwe
vragen aanwakkeren die helpend zijn vanuit een transactioneel kader.
. Het kan leiden tot acceptatie: er is een 'reden' voor het probleem, er is sprake van onvermogen (ipv
onwil).
. Het geeft een kind inzicht in zijn mogelijkheden en beperkingen.
Wanneer is classificeren in het onderwijs zinvol?
Dit is vooral zinvol als problemen aanhoudend zijn, ondanks extra begeleiding. Classificatie kan dan inzicht
geven in hoe verwachtingen en doelen moeten worden bijgesteld. Het geeft leerkrachten, ouders en
,Samenvatting_DB1_LydiaDekker.md 2025-10-21
kinderen inzicht in waarom ze moeite hebben met het omgaan met de situatie. Het kan ook een stuk
schaamte weghalen bij de opvoeders. De omgeving zal zich moeten aanpassen aan het kind en die
mededeling kan soms helpend zijn om in actie te komen. Het geeft ook handvatten.
Handelingsgericht classificeren
Er zijn 5 fasen voor HGD:
. Intake. Deze heeft als doel om info te verzamelen voor het maken van een plan en afstemming
bereiken tussen hulpvragers. De aanvraag wordt in kaart gebracht: reden, hulpvragen, zorgen,
positief, concrete oplossingen die al gezien worden, wensen en verwachtingen.
. Strategie. Wat weten we al, wat moeten we nog weten, waarom moeten we dat weten? Gegevens
worden overwogen en er wordt nagegaan of er nog verder onderzoek nodig is, of dat de intake
genoeg info heeft gegeven. Hiervoor wordt de als-danredenering gebruikt: 'als ik weet (via
onderzoek) dat het kind deze stoornis heeft, dan betekent dit voor de aanpak dat...'. Zo bepaal je
prioriteiten. Er zijn 5 clusters waarin alle info wordt geordend:
. leervoorwaarden, schoolse vaardigheden (bijv leerstoornis)
. werkhouding en taakgedrag (bijv ADHD)
. cognitief functioneren
. sociaal-emotioneel en psychisch functioneren (bijv. ODD)
. lichamelijk functioneren
. Onderzoek: er wordt doelgericht data verzameld die voor en tegen bepaalde hypotheses pleit. Het
gaat om testen, toetsen, interviews, observaties, analyse van schoolwerk, etc. Hierbij wordt gecheckt
of de instrumenten geschikt waren, iedereen goed betrokken is, of er zicht is op positieve factoren, of
het verslag vraag-antwoord gericht is en of elke vraag is beantwoord, en of de hoofdvraag is
beantwoord.
. Indicering: Dit is een fase van reflectie; er wordt gereflecteerd op de onderzoeksuitslag. Bevat de
samenvatting alle punten (problemen, positieve aspecten, gericht op leerkracht, groep, school,
ouders)? Is er aandacht geweest voor het transactionele uitgangspunt? Zijn er duidelijke en reële
doelen geformuleerd, zijn de onderwijs/opvoedings- en ondersteuningsbehoeften duidelijk? Heeft de
diagnosticus de aanpak goed verwoord?
. Advisering: In een adviesgesprek worden de bevindingen besproken, afgestemd op alle betrokkenen
specifiek. Per vraag wordt een helder antwoord gegeven. Er wordt ook gevraagd of ouders het
herkennen en of ze het ermee eens zijn of niet. Pas als er overeenstemming is bereikt ga je de
gewenste aanpak beschrijven. De aanpak wordt samen met betrokkenen geconcretiseerd.
Passend onderwijs en indicatiestelling
Classificatie dient als hulpmiddel voor extra zorg en daardoor zijn leerlingen met een classificatie ook
aantrekkelijk voor scholen (geld), wat kan leiden tot overclassificatie. Een gevaar is dat kinderen met
classificatie al snel over een kam geschoren worden terwijl ze heel divers zijn en ook dat kinderen met
andere classificaties worden gezien als verschillend, ook wanneer ze dezelfde aanpak nodig hebben. In
passend onderwijs staat centraal dat elke leerling een optimale ontwikkeling (en de benodigdheden
daarvoor) verdient. Daarnaast is de invulling van het zorgarrangement meer toegekend aan ouders en is er
een zorgplicht in de school. De grenzen tussen regulier en speciaal onderwijs vervagen. Echter is dit alleen
te realiseren als de kwaliteit van de school voldoende is; de ondersteuningsbehoeften van school en
leerkracht moeten hiervoor in kaart worden gebracht. Daarnaast moet overclassificatie stoppen; er moet
weer eerlijk worden geindiceerd.
, Samenvatting_DB1_LydiaDekker.md 2025-10-21
Handelingsgerichte indicatiestelling
Passend onderwijs vereist handelingsgerichte indicatiestelling, op basis van onderwijsbehoeften, waarbij
het gewenste onderwijs- en zorgaanbod centraal staat (ipv slagboomdiagnostiek). Er moet ruimte komen
voor zorggewicht, differentiatie. Als er op basis van onderwijsbehoeften wordt gewerkt, kan een school ook
aangeven waar ze wel en niet aan tegemoet kunnen komen, en dat kan informerend zijn voor ouders die een
schoolkeuze moeten maken. Op basis van de onderwijsbehoeften kunnen ook de handelingsplannen voor
de leerlingen worden opgesteld.
Franz (2023) The influence of Diagnostic Labels on the Evaluation of
Students: a Multilevel Meta-Analysis
Uit onderzoek blijkt dat kinderen met een label vaak anders worden behandeld dan kinderen zonder label. In
dit onderzoek werd er gekeken wat het effect van dit labelen was. Er bleek een middelmatig, negatief
label-effect. Het maakte niet uit wat voor evaluatie er plaatsvond, wie er evalueerde of wat de
diagnostische categorie was. Ook maakt het niet uit wat de expertise van de professional (die beoordeelde)
was of welk gender het kind had. Wat wel uitmaakte, is hoeveel informatie er over het kind werd gedeeld:
meer informatie zorgde ervoor dat het label effect minder negatief was.
Introduction
Labels kunnen acceptatie bevorderen, maar het kan ook leiden tot lage verwachtingen. Een negatief label-
effect betekent dat een kind negatiever wordt beoordeeld, alleen maar vanwege zijn label. Een positief
label-effect is het tegenovergestelde. In deze meta-analyse werd niet alleen het specifieke label bekeken,
maar ook naar of het soort label uitmaakte (leerstoornis, gedragsstoornis of intellectuele stoornis), de
beoordelaar uitmaakte (student, leerkracht, speciaal onderwijs leerkracht), en of gender, diagnostische
categorie, en het soort evaluatie (academisch, gedragsmatig, persoonlijkheid) uitmaakte.
Negative labeling effects (in school)
Er zijn al studies gedaan naar label-effecten. Het zorgt ervoor dat stereotypisch gedrag toeneemt als labels
specifiek worden benoemd. Dit is nog sterker wanneer het kind wordt geïdentificeerd met zijn label ("ze is
epileptisch" i.p.v. "ze heeft epilepsie"). Het is bekend dat in scholen een Pygmalion effect bestaat: als een
leerkracht heeft gehoord dat een kind bijzonder begaafd is, gaat het kind vanzelf beter presteren. Het
tegenovergestelde bestaat helaas ook, het Golem effect. Dit soort effecten worden met vignettestudies
onderzocht, waarbij er soms wel, en soms geen effecten worden gevonden.
Generalizability and potential moderators of label effects
Type of Evaluation
Labeling bias is waarschijnlijk niet even erg voor elke soort van evaluatie. Bijvoorbeeld een kind met dyslexie
zal misschien geen last hebben van negatieve persoonlijkheidsevaluatie.
Diagnostic category
Leerstoornissen, gedragsstoornissen en intellectuele stoornissen worden waarschijnlijk anders opgevat.
Waarschijnlijk hebben kids met intellectuele stoornissen meer last van labels, omdat het elk onderdeel van
hun leven beïnvloedt. Misschien geldt dit ook voor gedragsstoornissen.
Week 1
Pameijer (2008)
Veel leerlingen worden in het onderwijs geclassificeerd. Wat zijn (vanuit HGW) de voor- en nadelen hiervan?
De 5 fasen van Handelingsgerichte Diagnostiek worden besproken.
Inleiding
Er is in het onderwijs veel aandacht voor classificatie, veel mensen zijn er mee bezig en het is ook iets wat
toegang geeft tot zorg. Echter zorgt dit er ook voor dat de aandacht verschuift. Er is minder ruimte voor de
essentie, voor vragen zoals: hoe komt het dat de leerkracht zijn professionele taak niet kan uitvoeren en hoe
kan hij hier het beste bij ondersteund worden? Er is te weinig aandacht voor adaptief onderwijs. Een label
kan stigmatiserend of ondersteunend zijn voor kind, ouders en leraar.
Dus, hoe ga je om met classificatie-aanvragen? Door bewust te kijken of classificatie nodig is, alvorens te
classificeren. Er wordt gepleit voor handelingsgerichte indicatiestelling.
Het kader: de uitgangspunten van HGW/HGD
HGD heeft 6 uitgangspunten:
. de onderwijs- en opvoedingsbehoeften van de leerling en ondersteuningsbehoeften van de
leerkracht of ouder staan centraal. Wat heeft dit kind nodig om een bepaald doel te halen? De
stappen die hierbij horen:
. Vanuit wat het kind al kan (beginsituatie) een korte-termijndoel stellen. Voor het vaststellen van
de beginsituatie (en passende doelen) kan een classificatie soms noodzakelijk zijn.
. Wat heeft dit kind extra nodig (boven het gangbare aanbod)? Gebruik hulpzinnen zoals: "dit
kind heeft ... instructie/opdrachten/activiteiten/feedback/leerkracht/groepsgenoten/ouders
nodig die... Met andere woorden: de aandacht wordt verplaatst van de probleembeschrijving
naar de oplossing. Classificatie kan hier wel een onderdeel van zijn: "een kind met classificatie
x heeft ... nodig". Daarnaast betrekt deze manier van werken ook de ouders en andere
betrokkenen.
. Transactioneel kader. Een kind ontwikkelt zich in wisselwerking met zijn omgeving. Het is daarom
belangrijk om die omgeving mee te nemen en in kaart te brengen wat belemmerende en
beschermende factoren zijn. Zo worden ook interacties in kaart gebracht.
. Oog voor positieve aspecten. Niet ter afzwakking, maar ter ondersteuning. Hoe minder positieve
kenmerken, hoe ernstiger de problemen vaak zijn. Daarnaast geven ze ook aan hoe waarschijnlijk een
bepaalde classificatie is. Tevens werkt het bekrachtigend, motiverend en geeft het een gevoel van
competentie. Ook kun je ze meenemen in het construeren van een aanpak, die wordt er effectiever
van. Het is makkelijker om een beschermende factor uit te breiden, dan een belemmerende factor te
veranderen. Denk ook aan de sterke kanten van leerkracht en ouders.
. Constructieve samenwerking van de professional met alle betrokkenen: de leerkracht is immers de
onderwijsprofessional, de ouders de ervaringsdeskundigen en het kind weet ook goed wat hij wil
veranderen en hoe. Betrek iedereen, wees transparant, gebruik metacommunicatie. De belangen van
het kind staan hierbij centraal. Het plan van aanpak wordt dan ook gezamenlijk opgesteld, want dan
heeft het de grootste kans van slagen.
,Samenvatting_DB1_LydiaDekker.md 2025-10-21
. Doelgericht werken. De onderzoeker doet geen dingen waarvan hij zelf denkt dat het onnodig is. Het
doel is om een plan van aanpak te maken, en als dit kan zonder classificatie, zal er dus geen
onderzoek plaatsvinden.
. Systematisch en transparant werken. Er worden formulieren en checklists gebruikt om efficiënt te
werken, maar ook om voorkeurshypothesen te voorkomen. Zo worden er ook vragen gesteld om te
kijken of er iets tegen je hypothese pleit. Deze formulieren en checklists zijn persoonlijk en dus niet
vantevoren in beton gegoten. Er zijn wel een paar richtlijnen:
. Gebruik voldoende betrouwbare, valide en genormeerde vragenlijsten
. Hanteer diagnosen die wetenschappelijk/theoretisch verantwoord zijn
. Adviseer behandelingen die werkzaam zijn gebleken (evidence-based werken)
Voor- en nadelen van classificeren in het onderwijs
Nadelen:
. Classificaties zijn geschreven vanuit medisch-psychiatrisch perspectief en zodoende niet geschikt
voor toepassing in het onderwijs.
. De kwaliteit van een classificatie is sterk afhankelijk van de diagnosticus, veel kenmerken zijn
subjectief en er is vaak sprake van een lage inter-beoordelaarsbetrouwbaarheid.
. Sommige stoornissen blijken (later) onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd.
. Een classificatiesysteem richt zich voornamelijk op kindkenmerken en doet geen recht aan de context
waarin een kind opgroeit. Er kan sprake zijn van childblaming. Zeker gedragsproblemen zijn vaak
situatiespecifiek. Je hebt er dan meer aan om te weten wat een adequate aanpak is.
. Classificatie is een alles-of-niets systeem. Voor de juiste aanpak zou een dimensioneel systeem met
een continuüm van ernst veel logischer zijn.
. Kinderen zijn nog in ontwikkeling, er zijn periodes van meer en minder klachten. Classificatie doet
hier geen recht aan.
. Een label wordt soms als excuus gezien om niet te behandelen (het heeft toch geen zin). In zo'n geval
is het label stigmatiserend en wordt het een self-fulfilling prophecy. Het kan leiden tot lage
verwachtingen.
. Vanuit de ethiek is het niet oké om eenzijdig aandacht te hebben voor pathologie en niet de positieve
factoren. Het toekomstperspectief van het kind kan hierdoor worden beperkt.
Voordelen:
. Het bevordert communicatie tussen deskundigen
. Voor veel stoornissen is er empirische ondersteuning.
. Een classificatie is een probleemomschrijving. Het is het antwoord op een onderkennende vraag (is
dit meisje depressief?) hoewel er dan nog geen verklarende diagnose is. Een classificatie kan nieuwe
vragen aanwakkeren die helpend zijn vanuit een transactioneel kader.
. Het kan leiden tot acceptatie: er is een 'reden' voor het probleem, er is sprake van onvermogen (ipv
onwil).
. Het geeft een kind inzicht in zijn mogelijkheden en beperkingen.
Wanneer is classificeren in het onderwijs zinvol?
Dit is vooral zinvol als problemen aanhoudend zijn, ondanks extra begeleiding. Classificatie kan dan inzicht
geven in hoe verwachtingen en doelen moeten worden bijgesteld. Het geeft leerkrachten, ouders en
,Samenvatting_DB1_LydiaDekker.md 2025-10-21
kinderen inzicht in waarom ze moeite hebben met het omgaan met de situatie. Het kan ook een stuk
schaamte weghalen bij de opvoeders. De omgeving zal zich moeten aanpassen aan het kind en die
mededeling kan soms helpend zijn om in actie te komen. Het geeft ook handvatten.
Handelingsgericht classificeren
Er zijn 5 fasen voor HGD:
. Intake. Deze heeft als doel om info te verzamelen voor het maken van een plan en afstemming
bereiken tussen hulpvragers. De aanvraag wordt in kaart gebracht: reden, hulpvragen, zorgen,
positief, concrete oplossingen die al gezien worden, wensen en verwachtingen.
. Strategie. Wat weten we al, wat moeten we nog weten, waarom moeten we dat weten? Gegevens
worden overwogen en er wordt nagegaan of er nog verder onderzoek nodig is, of dat de intake
genoeg info heeft gegeven. Hiervoor wordt de als-danredenering gebruikt: 'als ik weet (via
onderzoek) dat het kind deze stoornis heeft, dan betekent dit voor de aanpak dat...'. Zo bepaal je
prioriteiten. Er zijn 5 clusters waarin alle info wordt geordend:
. leervoorwaarden, schoolse vaardigheden (bijv leerstoornis)
. werkhouding en taakgedrag (bijv ADHD)
. cognitief functioneren
. sociaal-emotioneel en psychisch functioneren (bijv. ODD)
. lichamelijk functioneren
. Onderzoek: er wordt doelgericht data verzameld die voor en tegen bepaalde hypotheses pleit. Het
gaat om testen, toetsen, interviews, observaties, analyse van schoolwerk, etc. Hierbij wordt gecheckt
of de instrumenten geschikt waren, iedereen goed betrokken is, of er zicht is op positieve factoren, of
het verslag vraag-antwoord gericht is en of elke vraag is beantwoord, en of de hoofdvraag is
beantwoord.
. Indicering: Dit is een fase van reflectie; er wordt gereflecteerd op de onderzoeksuitslag. Bevat de
samenvatting alle punten (problemen, positieve aspecten, gericht op leerkracht, groep, school,
ouders)? Is er aandacht geweest voor het transactionele uitgangspunt? Zijn er duidelijke en reële
doelen geformuleerd, zijn de onderwijs/opvoedings- en ondersteuningsbehoeften duidelijk? Heeft de
diagnosticus de aanpak goed verwoord?
. Advisering: In een adviesgesprek worden de bevindingen besproken, afgestemd op alle betrokkenen
specifiek. Per vraag wordt een helder antwoord gegeven. Er wordt ook gevraagd of ouders het
herkennen en of ze het ermee eens zijn of niet. Pas als er overeenstemming is bereikt ga je de
gewenste aanpak beschrijven. De aanpak wordt samen met betrokkenen geconcretiseerd.
Passend onderwijs en indicatiestelling
Classificatie dient als hulpmiddel voor extra zorg en daardoor zijn leerlingen met een classificatie ook
aantrekkelijk voor scholen (geld), wat kan leiden tot overclassificatie. Een gevaar is dat kinderen met
classificatie al snel over een kam geschoren worden terwijl ze heel divers zijn en ook dat kinderen met
andere classificaties worden gezien als verschillend, ook wanneer ze dezelfde aanpak nodig hebben. In
passend onderwijs staat centraal dat elke leerling een optimale ontwikkeling (en de benodigdheden
daarvoor) verdient. Daarnaast is de invulling van het zorgarrangement meer toegekend aan ouders en is er
een zorgplicht in de school. De grenzen tussen regulier en speciaal onderwijs vervagen. Echter is dit alleen
te realiseren als de kwaliteit van de school voldoende is; de ondersteuningsbehoeften van school en
leerkracht moeten hiervoor in kaart worden gebracht. Daarnaast moet overclassificatie stoppen; er moet
weer eerlijk worden geindiceerd.
, Samenvatting_DB1_LydiaDekker.md 2025-10-21
Handelingsgerichte indicatiestelling
Passend onderwijs vereist handelingsgerichte indicatiestelling, op basis van onderwijsbehoeften, waarbij
het gewenste onderwijs- en zorgaanbod centraal staat (ipv slagboomdiagnostiek). Er moet ruimte komen
voor zorggewicht, differentiatie. Als er op basis van onderwijsbehoeften wordt gewerkt, kan een school ook
aangeven waar ze wel en niet aan tegemoet kunnen komen, en dat kan informerend zijn voor ouders die een
schoolkeuze moeten maken. Op basis van de onderwijsbehoeften kunnen ook de handelingsplannen voor
de leerlingen worden opgesteld.
Franz (2023) The influence of Diagnostic Labels on the Evaluation of
Students: a Multilevel Meta-Analysis
Uit onderzoek blijkt dat kinderen met een label vaak anders worden behandeld dan kinderen zonder label. In
dit onderzoek werd er gekeken wat het effect van dit labelen was. Er bleek een middelmatig, negatief
label-effect. Het maakte niet uit wat voor evaluatie er plaatsvond, wie er evalueerde of wat de
diagnostische categorie was. Ook maakt het niet uit wat de expertise van de professional (die beoordeelde)
was of welk gender het kind had. Wat wel uitmaakte, is hoeveel informatie er over het kind werd gedeeld:
meer informatie zorgde ervoor dat het label effect minder negatief was.
Introduction
Labels kunnen acceptatie bevorderen, maar het kan ook leiden tot lage verwachtingen. Een negatief label-
effect betekent dat een kind negatiever wordt beoordeeld, alleen maar vanwege zijn label. Een positief
label-effect is het tegenovergestelde. In deze meta-analyse werd niet alleen het specifieke label bekeken,
maar ook naar of het soort label uitmaakte (leerstoornis, gedragsstoornis of intellectuele stoornis), de
beoordelaar uitmaakte (student, leerkracht, speciaal onderwijs leerkracht), en of gender, diagnostische
categorie, en het soort evaluatie (academisch, gedragsmatig, persoonlijkheid) uitmaakte.
Negative labeling effects (in school)
Er zijn al studies gedaan naar label-effecten. Het zorgt ervoor dat stereotypisch gedrag toeneemt als labels
specifiek worden benoemd. Dit is nog sterker wanneer het kind wordt geïdentificeerd met zijn label ("ze is
epileptisch" i.p.v. "ze heeft epilepsie"). Het is bekend dat in scholen een Pygmalion effect bestaat: als een
leerkracht heeft gehoord dat een kind bijzonder begaafd is, gaat het kind vanzelf beter presteren. Het
tegenovergestelde bestaat helaas ook, het Golem effect. Dit soort effecten worden met vignettestudies
onderzocht, waarbij er soms wel, en soms geen effecten worden gevonden.
Generalizability and potential moderators of label effects
Type of Evaluation
Labeling bias is waarschijnlijk niet even erg voor elke soort van evaluatie. Bijvoorbeeld een kind met dyslexie
zal misschien geen last hebben van negatieve persoonlijkheidsevaluatie.
Diagnostic category
Leerstoornissen, gedragsstoornissen en intellectuele stoornissen worden waarschijnlijk anders opgevat.
Waarschijnlijk hebben kids met intellectuele stoornissen meer last van labels, omdat het elk onderdeel van
hun leven beïnvloedt. Misschien geldt dit ook voor gedragsstoornissen.
