Psychische problemen en opvoeding - Hoorcollege-aantekeningen en samenvatting van ALLE artikelen

Psychische problemen en opvoeding

WEEK 1
HC1: Introductie
Leerdoelen zijn belangrijk, op basis daarvan worden de tentamenvragen gemaakt.

Methode en resultatensectie hoef je niet uit je hoofd te leren, in tegenstelling tot de
inleiding en discussie

Classificatie DSM5
- Gemeenschappelijke taal
- Ontstaan door link tussen theorie, onderzoek en praktijk
- Evidence based
- Onderkennende/classific erende diagnose
- Handig voor protocollair werken

Waarom DSM5 voorkennis?
- Verschijningsvormen verschillende problemen kunnen herkennen
 Klachten/symptomen
 Overlap en verschillen
- Hulpvraag van ouders/leerkracht/kind
 Maar label/diagnose niet nodig in jgz voor behandeling!
 Heb je het uberhaupt nodig?
- Houdt oog voor mens achter de klachten/label!

Soorten behandelingen /stromingen
- Gedragstherapie
- CGT
- Cliëntgericht en oplossingsgerichte therapie
- Psychoanalyse
- Systeemtherapie
 er zijn er natuurlijk nog meer!

Behandeling
Soort behandeling
- Passend bij stroming
- Theoretische principes
- Behandeltechnieken
- Bijv., CGT, ACT, EMDR
Specifieke interventie
- (Meestal) uitgewerkt programma vanuit bepaalde stroming
- Kan al dan niet uitgewerkt zijn in behandelprotocol
- Concreet en toepasbaar
- Bijv., D+D=D, Incredible Years, VIPP-SD

Protocollaire behandelingen
Behandelprotocol = Specifieke en gedetailleerde uitwerking van een
interventie
- Daar zit dus (meestal) een stroming/behandelsoort onder: bijv. CGT, IPT, EMDR, ACT.

,Psychische problemen en opvoeding

- Welk format (aan wie geef je het in welke vorm?): bijv. ouders individueel, kinderen
in een groep, op school, aan hele gezin etc.
- specifieke leeftijd en problematiek
 Voor hulpverleners duidelijk handvat
 Voor kinderen en ouders duidelijk plan
 Effectieve protocollaire behandelingen
- die staan in NJI databank.

Evidence based hulpverlening
- wat werkt, waarvoor en bij wie?
- Randomized controlled trials (RCT)
- Meta-analyses
- NJI databank

Behandelingen probleem
Vraag je af per probleem:
- Welke soort behandelsoorten zijn er
 Theoretisch principes
 Welke behandeltechnieken
- Welke specifieke interventies zijn er per behandelsoort?
 Welke zijn evidence-based?
 Welke zijn protocollair?
 Welke behandeltechnieken worden gebruikt?
 Wat is het verschil en de overlap tussen verschillende interventies?
Ook belangrijk: Verschillen herkennen in zelfde behandelsoort
voor verschillende problemen
- Bijv., Trauma focused CGT (PTSS) en CGTI (insomnia)

Behandeling: Mediatie en moderatie
Moderator: Voor wie of wanneer werkt de interventie beter?
- Verandert richting of sterkte
van het effect/verband
- Bijv., leeftijd, ernst klachten,
opleidingsniveau,
ouderbetrokkenheid, sekse
kind, format behandeling,
componenten behandeling
Mediatie: via welk mechanisme heeft
een interventie effect?
- Laat zien hoe de verandering
in problemen tot stand komt
- Bijv., Interventie →
sensitiviteit → minder
gedragsproblemen

,Psychische problemen en opvoeding

Etiologie
Etiologie = leer van de oorzaken
- Welke factoren spelen (mogelijk) een rol bij:
 Ontstaan
 In stand houden
- Verandering in mogelijk?
- Focus op opvoeding/ouders?
- Wat heeft het systeem nodig?

Opvoeding belangrijk
- Ontwikkeling kind resultaat complexe interacties
- Rol van de orthopedagoog
- Focus op ouders, maar ook hele gezin, grootouders, school, siblings, etc.
- Systeem is (meestal) veranderbaar

Binnen PPO daarom leren over:
- Welke rol spelen ouders mogelijk bij ontstaan van problemen?
- Welke rol spelen ouders bij in stand houden van problemen?
 Geeft richting aan diagnostiek en behandeling
 Bijv opvoedings- en ondersteuningsbehoeften
- Belangrijk: verschillen en overeenkomsten tussen problemen?

Waarom etiologie opfrissen?
- Zicht op risico en beschermende factoren cliënt
- Nadenken over verklarende hypothesen
 DB1: welke condities verklaren cluster?
 Instandhouding (en verergeren) problemen
 Verklarende analyse prominente rol in klinische praktijk (college 11)
- Mogelijk veranderbaar in
veranderingsgerichte
hypothese?
- Nadenken over overlap met
andere problemen?
 Conditie die meerdere
clusters verklaard?
 Of mediatie/moderatie
effect?
- Je doet opleiding
orthopedagogiek!

Ouder betrokkenheid in de
adolescentie
- Adolescentie tijd van
veranderingen (lichamelijk,
emotioneel, sociaal)
- Groeiende autonomie en
onafhankelijkheid

, Psychische problemen en opvoeding

- Therapeutische relatie met kind en ouder

Meta-analyse Pine et al., 2024
- Ouders betrekken in behandeling sterker effect op psychopathologie dan
behandeling alleen adolescenten
- Maar… Moderatie!
- Toevoegen ouder component aan behandeling lijkt vooral belangrijk voor
externaliserende problemen

Maar, zo veel om over na te denken…
- Effecten op andere uitkomsten gezin?
- Ouderlijke problemen?
- Manier waarop ouders betrokken worden?
- Welke soort behandeling?
- Leeftijd kinderen?
- Individuele behandelingen al grote effecten?
- Ernst problemen?
- Wie rapporteert of observeert problemen?
- Outkomst type? (diagnose, dimensioneel, frequentie)
- Diagnose overstijgend of specifiek?
- Design: vergelijkingsgroep?
 bestudeer beperkingen design meta-analyses altijd aandachtig!

Aandacht voor gender/sekse in jeugdhulp
- Mogelijke verschillen in problemen en behandeling (bijv. Bernard & Bekker, 2015;
Mens-Verhulst & Bekker, 2005).
- Ook bij jongeren
- Klinische praktijk: Onjuiste diagnoses, bejegening
- Onderzoek beperkt

Wees je bewust van:
- Eigen genderstereotypen
- Genderstereotype gedrag
- Mogelijke sekseverschillen in prevalentie
- Seksespecifieke uitingsvormen en manier van presenteren
- Onderliggende mechanismen verschillend?
- Behandeleffectiviteit anders?
- Rol diverse gezinsvormen etiologie en behandeling

Transdiagnostisch werken
- Gemeenschappelijke factoren als verklaring
- Dimensioneel (DB1)
- Diagnose overstijgend
- Op inzetten in behandeling
- Cliënt specifiek
- Steeds meer onderzoek
- Combinatie?