Inhoudsopgave
1. Inleiding..............................................................................................................................................4
13. Verbintenis en verbintenissenrecht..................................................................................................5
13.1 Verbintenis.................................................................................................................................5
13.1.1 De elementen van een verbintenis......................................................................................5
13.2 Verbintenissenrecht...................................................................................................................5
14. De bronnen van de verbintenis........................................................................................................6
14.1 Rechtsregel, rechtsfeit en rechtsgevolg......................................................................................6
14.2 Rechtshandeling.........................................................................................................................6
14.3 De rechtsfeiten onrechtmatige en rechtmatige daad.................................................................7
14.3.1 De onrechtmatige daad.......................................................................................................7
14.3.2 De rechtmatige daad...........................................................................................................7
14.4 Blote rechtsfeiten.......................................................................................................................7
14.5 De wettelijke regeling van de bronnen van de verbintenissen...................................................8
15. Totstandkoming van overeenkomsten.............................................................................................9
15.1 Aanbod en aanvaarding..............................................................................................................9
15.1.1 Aanbod................................................................................................................................9
15.1.2 Aanvaarding.........................................................................................................................9
15.2 Wil, verklaring en gerechtvaardigd vertrouwen.........................................................................9
15.2.1 Gerechtvaardigd vertrouwen.............................................................................................11
15.3 Wilsontbreken ten gevolge van geestelijke stoornis.................................................................11
16. Nietige en vernietigbare overeenkomsten.....................................................................................13
16.1 Wilsgebreken............................................................................................................................13
16.1.1 Dwaling..............................................................................................................................13
16.1.2 Bedreiging..........................................................................................................................14
16.1.3 Bedrog...............................................................................................................................15
16.1.4 Misbruik van omstandigheden..........................................................................................15
16.1.5 Uitoefening beroep op wilsgebrek.....................................................................................15
16.2 De persoon...............................................................................................................................16
16.2.1 Handelings(on)bekwaamheid minderjarige.......................................................................16
16.2.2 Handelings(on)bekwaamheid van onder curatele gestelden.............................................16
16.2.3 Uitoefening van het beroep op handelingsonbekwaamheid.............................................17
16.3 De vorm....................................................................................................................................17
17. Uitleg en uitvoering van overeenkomsten......................................................................................18
17.1 Inhoud partijafspraak...............................................................................................................18
1
, 17.1.1 Aanvulling door wet, gewoonte en redelijkheid en billijkheid...........................................18
17.2 De redelijkheid en billijkheid....................................................................................................18
17.2.1 Onvoorziene omstandigheden...........................................................................................19
17.3 Wie stelt de inhoud van een overeenkomst vast?....................................................................19
18. Nakoming en andere wijzen van tenietgaan van verbintenissen....................................................20
18.1 Nakoming..................................................................................................................................20
18.1.1 Wie moet tegenover wie nakomen?..................................................................................20
18.1.2 Inhoud van de nakoming...................................................................................................20
18.1.3 Wanneer en waar moet worden nagekomen?..................................................................20
18.2 Ontbinding................................................................................................................................21
19. Rechten van de schuldeiser bij niet-nakoming I: nakoming en schadevergoeding.........................22
19.1 Recht op nakoming...................................................................................................................22
19.2 De gevolgen van niet-nakoming...............................................................................................22
19.3 Vereisten voor het ontstaan van een verplichting tot schadevergoeding................................22
19.3.1 Tekortkoming.....................................................................................................................23
19.3.2 Toerekenbaarheid..............................................................................................................23
19.4 Nakoming is blijvend onmogelijk of nog mogelijk.....................................................................24
19.5 Nakoming is nog mogelijk: verzuimregeling.............................................................................24
20. Rechten van de schuldeiser bij niet-nakoming II: opschorting en ontbinding, schuldeisersverzuim
..............................................................................................................................................................25
20.1 Opschortingsrecht....................................................................................................................25
20.2 Ontbindingsrecht......................................................................................................................25
20.3 Samenvattend overzicht...........................................................................................................26
20.3.1 Toerekenbare tekortkoming (wanprestatie)......................................................................26
20.3.1 Niet-toerekenbare tekortkoming (overmacht)..................................................................27
21. Verbintenissen uit de wet I: onrechtmatige daad...........................................................................28
21.1 Aansprakelijkheid op grond van eigen onrechtmatige daad.....................................................28
21.1.1 Onrechtmatige daad..........................................................................................................28
21.1.2 Toerekenbaarheid..............................................................................................................29
21.1.3 Causaal verband.................................................................................................................29
21.1.4 Groepsaansprakelijkheid...................................................................................................29
21.1.5 Wat kan de benadeelde vorderen?....................................................................................30
21.1.6 Verjaring............................................................................................................................30
21.1.7 Onrechtmatige daad en wanprestatie...............................................................................30
21.2 Kwalitatieve aansprakelijkheid voor personen.........................................................................30
21.2.1 Kwalitatieve aansprakelijkheid voor kinderen...................................................................30
2
, 21.2.2 Kwalitatieve aansprakelijkheid voor ondergeschikten.......................................................30
21.2.3 Kwalitatieve aansprakelijkheid voor niet-ondergeschikte hulppersonen..........................31
21.2.4 Kwalitatieve aansprakelijkheid voor vertegenwoordigers.................................................31
21.3 Kwalitatieve aansprakelijkheid voor zaken...............................................................................31
21.3.1 Kwalitatieve aansprakelijkheid voor gebrekkige zaken, opstallen en dieren.....................31
21.3.2 Kwalitatieve aansprakelijkheid voor gevaarlijke stoffen, stortplaatsen en
mijnbouwwerken..........................................................................................................................32
21.4 Productaansprakelijkheid.........................................................................................................32
21.5 Oneerlijke handelspraktijken....................................................................................................33
21.6 Misleidende en vergelijkende reclame.....................................................................................33
22. Verbintenissen uit de wet II: zaakwaarneming, onverschuldigde betaling en ongerechtvaardigde
verrijking...............................................................................................................................................34
22.1 Zaakwaarneming......................................................................................................................34
22.2 Onverschuldigde betaling.........................................................................................................34
22.3 Ongerechtvaardigde verrijking.................................................................................................35
23. Schade en wettelijke schadevergoedingsplicht..............................................................................36
23.1 Omvang van de schadevergoeding...........................................................................................36
23.1.1 Causaal verband.................................................................................................................36
23.1.2 Voordeelstoerekening.......................................................................................................37
23.1.3 Eigen schuld.......................................................................................................................37
23.1.4 Medeschuld.......................................................................................................................37
23.1.5 Matiging en limitering........................................................................................................37
23.2 Wijze van schadebegroting.......................................................................................................37
23.3 Vorm van de schadevergoeding................................................................................................38
23.4 Immateriële schade..................................................................................................................38
23.5 Schadevergoeding bij letsel en overlijden................................................................................38
23.6 Schade bij geldschulden............................................................................................................38
24. Natuurlijke verbintenis...................................................................................................................39
24.1 Gevallen van een natuurlijke verbintenis.................................................................................39
24.2 Rechtsgevolgen van een natuurlijke verbintenis......................................................................39
3
, 1. Inleiding
Vermogen: het geheel van op geld waardeerbare, althans in de economische sfeer liggende, rechten
en verplichtingen die iemand heeft, dus het geel van zijn activa en passiva.
Vermogensrecht (-recht als objectief recht): alle regels met betrekking tot de subjectieve rechten en
plichten die onderdeel van een vermogen kunnen vormen.
Vermogensrecht (-recht als subjectief recht): een aan een bepaald persoon toekomend recht dat
deel uitmaakt van zijn vermogen (bv. eigendomsrecht).
Het objectieve vermogensrecht kunnen we onderscheiden in goederenrecht en verbintenissenrecht.
Goederenrecht voorziet op de rechtsverhouding tussen een persoon en een goed, bv. een huis of een
auto. Het verbintenissenrecht voorziet op de rechtsverhouding tussen een persoon en een andere
persoon, bv. de overeenkomst. Bij het subjectieve vermogensrecht kunnen we onderscheid maken
tussen rechten met betrekking tot goederen en rechten met betrekking tot personen.
Bij het subjectieve goederenrecht hebben we te maken met een absolute werking van rechten op
goederen: de rechthebbende kan rechten op goederen in beginselen tegenover iedereen inroepen.
Het objectieve goederenrecht bevat dan ook voornamelijk regels van dwingendrechtelijke aard. Bij
het subjectieve verbintenissenrecht hebben we te maken met een relatieve werking van rechten: de
rechthebbende kan rechten niet tegenover iedereen inroepen, maar slechts tegenover een bepaald
aantal personen, namelijk degenen met wie hij in een verbintenisrechtelijke verhouding staat. Het
objectieve verbintenissenrecht bevat dan ook voornamelijk aanvullende regels.
Het vermogensrecht is veelal geregeld in boek 3 van het Burgerlijk Wetboek (‘Vermogensrecht in het
algemeen’). In boek 5 zijn de zakelijke rechten geregeld (absolute rechten, goederenrecht) en in boek
6 worden de verbintenissen behandeld (verbintenissenrecht).
4
1. Inleiding..............................................................................................................................................4
13. Verbintenis en verbintenissenrecht..................................................................................................5
13.1 Verbintenis.................................................................................................................................5
13.1.1 De elementen van een verbintenis......................................................................................5
13.2 Verbintenissenrecht...................................................................................................................5
14. De bronnen van de verbintenis........................................................................................................6
14.1 Rechtsregel, rechtsfeit en rechtsgevolg......................................................................................6
14.2 Rechtshandeling.........................................................................................................................6
14.3 De rechtsfeiten onrechtmatige en rechtmatige daad.................................................................7
14.3.1 De onrechtmatige daad.......................................................................................................7
14.3.2 De rechtmatige daad...........................................................................................................7
14.4 Blote rechtsfeiten.......................................................................................................................7
14.5 De wettelijke regeling van de bronnen van de verbintenissen...................................................8
15. Totstandkoming van overeenkomsten.............................................................................................9
15.1 Aanbod en aanvaarding..............................................................................................................9
15.1.1 Aanbod................................................................................................................................9
15.1.2 Aanvaarding.........................................................................................................................9
15.2 Wil, verklaring en gerechtvaardigd vertrouwen.........................................................................9
15.2.1 Gerechtvaardigd vertrouwen.............................................................................................11
15.3 Wilsontbreken ten gevolge van geestelijke stoornis.................................................................11
16. Nietige en vernietigbare overeenkomsten.....................................................................................13
16.1 Wilsgebreken............................................................................................................................13
16.1.1 Dwaling..............................................................................................................................13
16.1.2 Bedreiging..........................................................................................................................14
16.1.3 Bedrog...............................................................................................................................15
16.1.4 Misbruik van omstandigheden..........................................................................................15
16.1.5 Uitoefening beroep op wilsgebrek.....................................................................................15
16.2 De persoon...............................................................................................................................16
16.2.1 Handelings(on)bekwaamheid minderjarige.......................................................................16
16.2.2 Handelings(on)bekwaamheid van onder curatele gestelden.............................................16
16.2.3 Uitoefening van het beroep op handelingsonbekwaamheid.............................................17
16.3 De vorm....................................................................................................................................17
17. Uitleg en uitvoering van overeenkomsten......................................................................................18
17.1 Inhoud partijafspraak...............................................................................................................18
1
, 17.1.1 Aanvulling door wet, gewoonte en redelijkheid en billijkheid...........................................18
17.2 De redelijkheid en billijkheid....................................................................................................18
17.2.1 Onvoorziene omstandigheden...........................................................................................19
17.3 Wie stelt de inhoud van een overeenkomst vast?....................................................................19
18. Nakoming en andere wijzen van tenietgaan van verbintenissen....................................................20
18.1 Nakoming..................................................................................................................................20
18.1.1 Wie moet tegenover wie nakomen?..................................................................................20
18.1.2 Inhoud van de nakoming...................................................................................................20
18.1.3 Wanneer en waar moet worden nagekomen?..................................................................20
18.2 Ontbinding................................................................................................................................21
19. Rechten van de schuldeiser bij niet-nakoming I: nakoming en schadevergoeding.........................22
19.1 Recht op nakoming...................................................................................................................22
19.2 De gevolgen van niet-nakoming...............................................................................................22
19.3 Vereisten voor het ontstaan van een verplichting tot schadevergoeding................................22
19.3.1 Tekortkoming.....................................................................................................................23
19.3.2 Toerekenbaarheid..............................................................................................................23
19.4 Nakoming is blijvend onmogelijk of nog mogelijk.....................................................................24
19.5 Nakoming is nog mogelijk: verzuimregeling.............................................................................24
20. Rechten van de schuldeiser bij niet-nakoming II: opschorting en ontbinding, schuldeisersverzuim
..............................................................................................................................................................25
20.1 Opschortingsrecht....................................................................................................................25
20.2 Ontbindingsrecht......................................................................................................................25
20.3 Samenvattend overzicht...........................................................................................................26
20.3.1 Toerekenbare tekortkoming (wanprestatie)......................................................................26
20.3.1 Niet-toerekenbare tekortkoming (overmacht)..................................................................27
21. Verbintenissen uit de wet I: onrechtmatige daad...........................................................................28
21.1 Aansprakelijkheid op grond van eigen onrechtmatige daad.....................................................28
21.1.1 Onrechtmatige daad..........................................................................................................28
21.1.2 Toerekenbaarheid..............................................................................................................29
21.1.3 Causaal verband.................................................................................................................29
21.1.4 Groepsaansprakelijkheid...................................................................................................29
21.1.5 Wat kan de benadeelde vorderen?....................................................................................30
21.1.6 Verjaring............................................................................................................................30
21.1.7 Onrechtmatige daad en wanprestatie...............................................................................30
21.2 Kwalitatieve aansprakelijkheid voor personen.........................................................................30
21.2.1 Kwalitatieve aansprakelijkheid voor kinderen...................................................................30
2
, 21.2.2 Kwalitatieve aansprakelijkheid voor ondergeschikten.......................................................30
21.2.3 Kwalitatieve aansprakelijkheid voor niet-ondergeschikte hulppersonen..........................31
21.2.4 Kwalitatieve aansprakelijkheid voor vertegenwoordigers.................................................31
21.3 Kwalitatieve aansprakelijkheid voor zaken...............................................................................31
21.3.1 Kwalitatieve aansprakelijkheid voor gebrekkige zaken, opstallen en dieren.....................31
21.3.2 Kwalitatieve aansprakelijkheid voor gevaarlijke stoffen, stortplaatsen en
mijnbouwwerken..........................................................................................................................32
21.4 Productaansprakelijkheid.........................................................................................................32
21.5 Oneerlijke handelspraktijken....................................................................................................33
21.6 Misleidende en vergelijkende reclame.....................................................................................33
22. Verbintenissen uit de wet II: zaakwaarneming, onverschuldigde betaling en ongerechtvaardigde
verrijking...............................................................................................................................................34
22.1 Zaakwaarneming......................................................................................................................34
22.2 Onverschuldigde betaling.........................................................................................................34
22.3 Ongerechtvaardigde verrijking.................................................................................................35
23. Schade en wettelijke schadevergoedingsplicht..............................................................................36
23.1 Omvang van de schadevergoeding...........................................................................................36
23.1.1 Causaal verband.................................................................................................................36
23.1.2 Voordeelstoerekening.......................................................................................................37
23.1.3 Eigen schuld.......................................................................................................................37
23.1.4 Medeschuld.......................................................................................................................37
23.1.5 Matiging en limitering........................................................................................................37
23.2 Wijze van schadebegroting.......................................................................................................37
23.3 Vorm van de schadevergoeding................................................................................................38
23.4 Immateriële schade..................................................................................................................38
23.5 Schadevergoeding bij letsel en overlijden................................................................................38
23.6 Schade bij geldschulden............................................................................................................38
24. Natuurlijke verbintenis...................................................................................................................39
24.1 Gevallen van een natuurlijke verbintenis.................................................................................39
24.2 Rechtsgevolgen van een natuurlijke verbintenis......................................................................39
3
, 1. Inleiding
Vermogen: het geheel van op geld waardeerbare, althans in de economische sfeer liggende, rechten
en verplichtingen die iemand heeft, dus het geel van zijn activa en passiva.
Vermogensrecht (-recht als objectief recht): alle regels met betrekking tot de subjectieve rechten en
plichten die onderdeel van een vermogen kunnen vormen.
Vermogensrecht (-recht als subjectief recht): een aan een bepaald persoon toekomend recht dat
deel uitmaakt van zijn vermogen (bv. eigendomsrecht).
Het objectieve vermogensrecht kunnen we onderscheiden in goederenrecht en verbintenissenrecht.
Goederenrecht voorziet op de rechtsverhouding tussen een persoon en een goed, bv. een huis of een
auto. Het verbintenissenrecht voorziet op de rechtsverhouding tussen een persoon en een andere
persoon, bv. de overeenkomst. Bij het subjectieve vermogensrecht kunnen we onderscheid maken
tussen rechten met betrekking tot goederen en rechten met betrekking tot personen.
Bij het subjectieve goederenrecht hebben we te maken met een absolute werking van rechten op
goederen: de rechthebbende kan rechten op goederen in beginselen tegenover iedereen inroepen.
Het objectieve goederenrecht bevat dan ook voornamelijk regels van dwingendrechtelijke aard. Bij
het subjectieve verbintenissenrecht hebben we te maken met een relatieve werking van rechten: de
rechthebbende kan rechten niet tegenover iedereen inroepen, maar slechts tegenover een bepaald
aantal personen, namelijk degenen met wie hij in een verbintenisrechtelijke verhouding staat. Het
objectieve verbintenissenrecht bevat dan ook voornamelijk aanvullende regels.
Het vermogensrecht is veelal geregeld in boek 3 van het Burgerlijk Wetboek (‘Vermogensrecht in het
algemeen’). In boek 5 zijn de zakelijke rechten geregeld (absolute rechten, goederenrecht) en in boek
6 worden de verbintenissen behandeld (verbintenissenrecht).
4
