Hoorcollege sociologie
Hoorcollege 2.1: Wat is Sociologie?
Wat wordt er besproken?:
- Wat is sociologie?
- De functies van sociologie
- Het ontstaan van sociologie
- Sociologische vragen
- 4 sociologische perspectieven
o Analyseniveau, het beeld van de samenleving en de
kernvragen
Wat is sociologie?
- Sociologie -> het onderzoeken van de menselijke samenleving
o Het gaat er dus over dat je een bepaalde situatie hebt en gaat
kijken wat er allemaal invloed op heeft.
Sociologisch perspectief: (de bril)
Sociologisch perspectief -> gezichtspunt van sociologie waarmee in
het leven en gedrag van individuen algemene maatschappelijke
problemen zichtbaar worden.
Het algemene in het bijzondere zien
o In het gedrag van bepaalde mensen algemene patronen
ontdekken
o Iets opvallend zien (algemeen), zijn er meer dingen die
bijzonder zijn
Uitzoomen
Zijn er anderen die dit ook doen?
In het bekende het ongewone gaan zien
o De samenleving beïnvloedt onze ervaringen en beslissingen
o Normale/ bekende dingen bedenken waarom het is
o Het lijkt heel gewoon maar hoe kan het eigenlijk
Hoe komt het dat we in een rij gaan staan?
Persoonlijke keuzes in hun sociale context
o Persoonlijke keuzes kan je een groter plaatje van maken
Kijken als een socioloog: het buitenstaandersperspectief
o Niet onderdeel zijn, van buitenaf kijken (als een wolk)
,Zien van de wisselwerking tussen: (sociologisch
voorstellingsvermogen)
- Mens en samenleving
o Hoe de mens invloed heeft op de samenleving en de
samenleving op de mens
- Levensloop en historie
o Bepaalde rechten en gewoontes die je leven beïnvloed.
- Individu en de omgeving
o Ben je enig kind/jongste/oudste?
De samenleving is van invloed op denken, voelen en handelen van
mensen. Type invloed verschilt sterk per categorie mensen:
- Inkomen
- Opleidingsniveau
- Geografische locatie (land, plaats)
- Gehuwd – alleenstaand
- Religie
- Leeftijd
- Afkomst
Stappenplan om te kijken als een socioloog:
1. Bewust van jouw sociale gedrag
2. Neem hiervan even afstand
3. Observeer sociaal gedrag bij meerdere mensen
4. Verwonder je over dat wat je normaal vindt
5. Wees nieuwsgierig over dat wat je opvalt
6. Onderzoek de patronen en categorieën
Mondiale visie:
- Het leven dat we leiden wordt gevormd door het land waarin we
leven
- De contacten tussen samenlevingen zijn sterk toegenomen
- Veel sociale problemen waarmee de westerse wereld
geconfronteerd wordt zijn elders veel ernstiger
- Globaal denken helpt ons om meer inzicht in onszelf te krijgen
,De functies van sociologie:
1. Overheidsbeleid: Het opstellen van voorzieningen en regels die
categorieën mensen in de samenleving helpen, beschermen,
evenwicht brengen en stimuleren.
2. Persoonlijke groei & effectiviteit: mythekraker, inzicht in
mogelijkheden en hindernissen, deelname aan de samenleving,
positionering bij diversiteit in samenleving
3. Succes in je werk: inzicht in groepen mensen over overtuigingen,
opvoeden, opgroeien, ontwikkelen -> effectievere en efficiëntere
pedagogen!
De functie van sociologie voor pedagogiek:
- Inzicht sociale patronen per categorie mensen
- Begrip voor diversiteit bij mensen in samenleven en opvoeden
- Antenne voor mogelijke of niet zichtbare problemen
- Oplossingsrichtingen voor complexe problemen
Gezinnen met meer ‘problemen’ in de opvoeding: Armoedegrens,
eenoudergezinnen, niet-westerse ouders, ouders van jongens, ouders van
jonge kinderen, laagopgeleide ouders en gezinnen met 1 werkende ouder.
Ontstaan van sociologie: (makkelijker sociologische vragen te
begrijpen)
- Modernisering -> maatschappelijke/ technologische
veranderingen
o Voor -> mechanische solidariteit, hechte gemeenschappen,
gedeelde morele waarden, solidariteit, rituelen en tradities,
sterke geloofsovertuiging, zingeving en betekenis.
o Gevolgen -> Maatschappelijke verandering heeft geleid tot
grote sociale veranderen:
1. Kleine gemeenschappen verdwenen
2. Persoonlijke rationele keuzemogelijkheden vergroot
3. Grotere sociale diversiteit & diverse waarden- en
gedragspatroon
4. Toekomst- en tijdsgericht
- Industrialisering
- Explosieve groei van steden
- Nieuwe opvattingen over democratie en politieke rechten
,Sociologische vragen:
- Maatschappelijke of technologische veranderingen (modernisering)
leiden tot sociale verandering.
o Durkheim -> in de sociale orde in de samenleving
o Weber -> in de onttovering en rationalisering in de
samenleving
o Marx -> in (on)gelijkheid tussen groepen mensen
Sociologische vragen en perspectieven Durkheim:
Hoe is sociale (wan) orde in de samenleving mogelijk?
- Arbeidsdeling -> allemaal deel van de arbeid
- Specialisatie -> specialiseren in een bepaald deel
- Wederzijdse economische afhankelijkheid -> afhankelijk van elkaar
o Docent krijgt geld van school en school van leerlingen die les
krijgen
- Sociale cohesie -> samenhang in een maatschappij
- Functies van onderdelen
- Onderlinge afhankelijkheid
Sociologische vragen en perspectieven van Weber:
Hoe werkt het proces van nationalisering in de samenleving?
- Onttovering -> het verdwijnen van: Tradities, rituelen en geloof
- Rationalisering -> de toename van:
o Doelrationaliteit -> doelgericht gedrag
o Standaardisering
o Regels en procedures
Sociologische vragen en perspectieven van Marx:
Hoe is sociale (on)gelijkheid tussen groepen mensen mogelijk?
- Markstelsel
- Efficiënte productie
- Kapitaal bezitters -> (kapitalisme) -> economisch systeem
gebaseerd op winst
- Arbeidersproletariaat -> arbeiders die nauwelijks genoeg hadden
om van te leven
, - Klasse samenleving
- Bewustwording
- Sociale revolutie -> sociale structuur van samenleving veranderd
4 sociologische perspectieven: Analyseniveau, het beeld van de
samenleving en de kernvragen (verschillende manieren van denken)
- Structureel functionalisme (Durkheim)
o Perspectief waarin de samenleving wordt gezien als een
complex systeem
o Sprake van onderlinge samenwerking tussen de verschillende
delen
o Doel -> Sociale stabiliteit en eenheid/solidariteit
o Perspectief op macroniveau, hele samenleving (Nederland)
o Vervolg: (de verschillende structuren in kaart brengen en
onderzoeken naar hun functies)
Sociale structuren -> relatief stabiele
gedragspatronen
Sociale functies -> de gevolgen van een sociaal
patroon voor het functioneren van de totale
samenleving
Manifeste en latente functies (Merton)
Sociale disfunctie (Merton)
- Conflictsociologie (Marx)
o De samenleving als een arena van ongelijkheid, die conflicten
en veranderingen veroorzaakt
o Sociologen in deze stroming willen vaak niet alleen deze
ongelijkheden leren begrijpen, maar ook veranderen
o Perspectief op macroniveau
Bv. Ongelijkheid onderwijskansen in Nederland, waarom
loonkloof niet eenvoudig te verklaren?
- Symbolisch interactionisme (Weber)
o De samenleving wordt opgevat als het resultaat van
interacties tussen individuen
o Het begrijpen van situaties door ze te bekijken vanuit het
standpunt van de mensen die zich in de situatie bevinden
o Perspectief op microniveau, persoonlijker
Bv: als traditie
- Rationele keuzebenadering (minder aandacht)
o Gaat uit van de opvatting dat alle sociale handelingen van
individuen zijn gebaseerd op een rationele keuze van deze
individuen
Hoorcollege 2.1: Wat is Sociologie?
Wat wordt er besproken?:
- Wat is sociologie?
- De functies van sociologie
- Het ontstaan van sociologie
- Sociologische vragen
- 4 sociologische perspectieven
o Analyseniveau, het beeld van de samenleving en de
kernvragen
Wat is sociologie?
- Sociologie -> het onderzoeken van de menselijke samenleving
o Het gaat er dus over dat je een bepaalde situatie hebt en gaat
kijken wat er allemaal invloed op heeft.
Sociologisch perspectief: (de bril)
Sociologisch perspectief -> gezichtspunt van sociologie waarmee in
het leven en gedrag van individuen algemene maatschappelijke
problemen zichtbaar worden.
Het algemene in het bijzondere zien
o In het gedrag van bepaalde mensen algemene patronen
ontdekken
o Iets opvallend zien (algemeen), zijn er meer dingen die
bijzonder zijn
Uitzoomen
Zijn er anderen die dit ook doen?
In het bekende het ongewone gaan zien
o De samenleving beïnvloedt onze ervaringen en beslissingen
o Normale/ bekende dingen bedenken waarom het is
o Het lijkt heel gewoon maar hoe kan het eigenlijk
Hoe komt het dat we in een rij gaan staan?
Persoonlijke keuzes in hun sociale context
o Persoonlijke keuzes kan je een groter plaatje van maken
Kijken als een socioloog: het buitenstaandersperspectief
o Niet onderdeel zijn, van buitenaf kijken (als een wolk)
,Zien van de wisselwerking tussen: (sociologisch
voorstellingsvermogen)
- Mens en samenleving
o Hoe de mens invloed heeft op de samenleving en de
samenleving op de mens
- Levensloop en historie
o Bepaalde rechten en gewoontes die je leven beïnvloed.
- Individu en de omgeving
o Ben je enig kind/jongste/oudste?
De samenleving is van invloed op denken, voelen en handelen van
mensen. Type invloed verschilt sterk per categorie mensen:
- Inkomen
- Opleidingsniveau
- Geografische locatie (land, plaats)
- Gehuwd – alleenstaand
- Religie
- Leeftijd
- Afkomst
Stappenplan om te kijken als een socioloog:
1. Bewust van jouw sociale gedrag
2. Neem hiervan even afstand
3. Observeer sociaal gedrag bij meerdere mensen
4. Verwonder je over dat wat je normaal vindt
5. Wees nieuwsgierig over dat wat je opvalt
6. Onderzoek de patronen en categorieën
Mondiale visie:
- Het leven dat we leiden wordt gevormd door het land waarin we
leven
- De contacten tussen samenlevingen zijn sterk toegenomen
- Veel sociale problemen waarmee de westerse wereld
geconfronteerd wordt zijn elders veel ernstiger
- Globaal denken helpt ons om meer inzicht in onszelf te krijgen
,De functies van sociologie:
1. Overheidsbeleid: Het opstellen van voorzieningen en regels die
categorieën mensen in de samenleving helpen, beschermen,
evenwicht brengen en stimuleren.
2. Persoonlijke groei & effectiviteit: mythekraker, inzicht in
mogelijkheden en hindernissen, deelname aan de samenleving,
positionering bij diversiteit in samenleving
3. Succes in je werk: inzicht in groepen mensen over overtuigingen,
opvoeden, opgroeien, ontwikkelen -> effectievere en efficiëntere
pedagogen!
De functie van sociologie voor pedagogiek:
- Inzicht sociale patronen per categorie mensen
- Begrip voor diversiteit bij mensen in samenleven en opvoeden
- Antenne voor mogelijke of niet zichtbare problemen
- Oplossingsrichtingen voor complexe problemen
Gezinnen met meer ‘problemen’ in de opvoeding: Armoedegrens,
eenoudergezinnen, niet-westerse ouders, ouders van jongens, ouders van
jonge kinderen, laagopgeleide ouders en gezinnen met 1 werkende ouder.
Ontstaan van sociologie: (makkelijker sociologische vragen te
begrijpen)
- Modernisering -> maatschappelijke/ technologische
veranderingen
o Voor -> mechanische solidariteit, hechte gemeenschappen,
gedeelde morele waarden, solidariteit, rituelen en tradities,
sterke geloofsovertuiging, zingeving en betekenis.
o Gevolgen -> Maatschappelijke verandering heeft geleid tot
grote sociale veranderen:
1. Kleine gemeenschappen verdwenen
2. Persoonlijke rationele keuzemogelijkheden vergroot
3. Grotere sociale diversiteit & diverse waarden- en
gedragspatroon
4. Toekomst- en tijdsgericht
- Industrialisering
- Explosieve groei van steden
- Nieuwe opvattingen over democratie en politieke rechten
,Sociologische vragen:
- Maatschappelijke of technologische veranderingen (modernisering)
leiden tot sociale verandering.
o Durkheim -> in de sociale orde in de samenleving
o Weber -> in de onttovering en rationalisering in de
samenleving
o Marx -> in (on)gelijkheid tussen groepen mensen
Sociologische vragen en perspectieven Durkheim:
Hoe is sociale (wan) orde in de samenleving mogelijk?
- Arbeidsdeling -> allemaal deel van de arbeid
- Specialisatie -> specialiseren in een bepaald deel
- Wederzijdse economische afhankelijkheid -> afhankelijk van elkaar
o Docent krijgt geld van school en school van leerlingen die les
krijgen
- Sociale cohesie -> samenhang in een maatschappij
- Functies van onderdelen
- Onderlinge afhankelijkheid
Sociologische vragen en perspectieven van Weber:
Hoe werkt het proces van nationalisering in de samenleving?
- Onttovering -> het verdwijnen van: Tradities, rituelen en geloof
- Rationalisering -> de toename van:
o Doelrationaliteit -> doelgericht gedrag
o Standaardisering
o Regels en procedures
Sociologische vragen en perspectieven van Marx:
Hoe is sociale (on)gelijkheid tussen groepen mensen mogelijk?
- Markstelsel
- Efficiënte productie
- Kapitaal bezitters -> (kapitalisme) -> economisch systeem
gebaseerd op winst
- Arbeidersproletariaat -> arbeiders die nauwelijks genoeg hadden
om van te leven
, - Klasse samenleving
- Bewustwording
- Sociale revolutie -> sociale structuur van samenleving veranderd
4 sociologische perspectieven: Analyseniveau, het beeld van de
samenleving en de kernvragen (verschillende manieren van denken)
- Structureel functionalisme (Durkheim)
o Perspectief waarin de samenleving wordt gezien als een
complex systeem
o Sprake van onderlinge samenwerking tussen de verschillende
delen
o Doel -> Sociale stabiliteit en eenheid/solidariteit
o Perspectief op macroniveau, hele samenleving (Nederland)
o Vervolg: (de verschillende structuren in kaart brengen en
onderzoeken naar hun functies)
Sociale structuren -> relatief stabiele
gedragspatronen
Sociale functies -> de gevolgen van een sociaal
patroon voor het functioneren van de totale
samenleving
Manifeste en latente functies (Merton)
Sociale disfunctie (Merton)
- Conflictsociologie (Marx)
o De samenleving als een arena van ongelijkheid, die conflicten
en veranderingen veroorzaakt
o Sociologen in deze stroming willen vaak niet alleen deze
ongelijkheden leren begrijpen, maar ook veranderen
o Perspectief op macroniveau
Bv. Ongelijkheid onderwijskansen in Nederland, waarom
loonkloof niet eenvoudig te verklaren?
- Symbolisch interactionisme (Weber)
o De samenleving wordt opgevat als het resultaat van
interacties tussen individuen
o Het begrijpen van situaties door ze te bekijken vanuit het
standpunt van de mensen die zich in de situatie bevinden
o Perspectief op microniveau, persoonlijker
Bv: als traditie
- Rationele keuzebenadering (minder aandacht)
o Gaat uit van de opvatting dat alle sociale handelingen van
individuen zijn gebaseerd op een rationele keuze van deze
individuen
