De Nederlandse politiek samenvatting boekje
1. Fundamentele kenmerken
Constitutionele monarchie
Nederland is een monarchie en Nederland heeft een grondwet, een
constitutie. Daarom wordt Nederland een constitutionele monarchie
genoemd. Constitutionele monarchie = de aanduiding voor een land
waarin het koningschap berust op een grondwet, waardoor de macht van
de koning beperkt is. In een grondwet zijn alle fundamentele regels over
de inrichting van de staat en over de verhouding tussen de staat en zijn
burgers vastgesteld. De koning in Nederland heeft een ceremoniële en
symbolische functie. De koning maakt wel deel uit van de regering, maar
heeft geen enkele politieke verantwoordelijkheid. Dat staat in de grondwet
(artikel 42). De koning is onschendbaar. Volgens artikel 24 wordt het
Nederlandse koningschap erfelijk vervuld. Het koninkrijk Nederland
bestaat uit; Nederland, Aruba, curaçao en sint maarten.
Parlementaire democratie
Nederland is een democratie en Nederland heeft een parlementair stelsel.
Een parlementaire democratie wil zeggen dat een land een parlement
heeft met rechtstreeks gekozen volksvertegenwoordigers. Via het
parlement kan de bevolking invloed uitoefenen op het regeringsbeleid van
een land, want in een parlementaire democratie moet een regering het
vertrouwen hebben van een meerderheid in het parlement. Een dergelijke
meerderheid bestaat uit vertegenwoordigers van verschillende politieke
partijen. Een regering kan ook door het parlement worden afgezet als dat
vertrouwen er niet meer is. Er zijn echter ook democratieën met heel
andere stelsels. Zo hebben de Verenigde Staten van Amerika een
presidentieel stelsel. In de VS is het staatshoofd tevens regeringsleider.
Daar wordt de belangrijkste vertegenwoordiger van de uitvoerende macht,
de president, niet door het parlement gekozen, maar door het volk (zij het
indirect).
Rechtstaat
Ten slotte is Nederland een rechtsstaat. Dat betekent dat de macht van de
overheid wordt beperkt door wetten, regels en gewoonten. De inwoners
van een rechtsstaat hebben fundamentele vrijheden en grondrechten. Het
doe!y1_n een rechtsstaat is om de burgers te beschermen tegen
machtsmisbruik van de overheid. Ook de overheid moet zich aan de wet
houden en mag de vrijheden en rechten van burgers niet zomaar
,beperken of afpakken. De fundamentele vrijheden en grondrechten zijn in
de Nederlandse grondwet opgenomen.
2. Politieke partijen
Wat is een politieke partij?
Een politieke partij is een vereniging van mensen met ongeveer dezelfde
politieke opvattingen en die als doel heeft om deel te nemen aan het
bestuur. Politieke partijen proberen via verkiezingen zetels te veroveren in
vertegenwoordige organen. In Nederland zijn dat de Tweede Kamer, de
Provinciale staten, de gemeenteraden en de waterschappen. Daarnaast
heeft Nederland een aantal zetels in het Europees parlement. De eerste
kamer wordt indirect gekozen door de leden van de Provinciale staten en
niet rechtstreeks door de bevolking. De meeste politieke partijen hebben
een politieke visie of een ideologie. Ze hebben bepaalde ideeën en
opvattingen over de inrichting van de samenleving.
Geschiedenis politieke partijen
Functie van partijen
In een democratie vervullen politieke partijen verschillende functies: . Ze
stellen kandidatenlijsten op voor de verkiezingen van
vertegenwoordigende organen. Hierdoor bieden ze burgers de
mogelijkheid om een keuze te maken tussen partijen en kandidaten. Een
politieke partij is dus op de eerste plaats een kiesvereniging: om aan
verkiezingen deel te nemen, stelt een partij een kandidatenlijst op.
Politieke partijen selecteren allerlei wensen en eisen die in de samenleving
tot uitdrukking komen. Die wensen en eisen kunnen aansluiten bij de
bestaande ideeën van een partij, maar ze kunnen ook leiden tot een
aanpassing van deze ideeën. Burgers kunnen lid worden van een politieke
partij en zo invloed uitoefenen op de inhoud van haar programma. .
Politieke partijen hebben ook tot taak burgers te stimuleren om politiek
actief te worden. Ze bieden mensen de mogelijkheid om iets te doen in de
politiek of zelfs carrière te maken. Partijen bieden scholing aan hun leden
en verzorgen trainingen aan degenen die in vertegenwoordigende organen
zijn gekozen.
Verschillende indelingen
Politieke partijen kunnen op verschillende manieren van elkaar
onderscheiden worden. Een bekende indeling is die tussen confessionele
en niet-confessionele partijen. Confessionele partijen baseren zich bij hun
, programma en hun politieke stellingname op een geloof of op belangrijke
religieuze boeken of documenten. Nederlandse confessionele partijen zijn
het cDA, de sgp en de ChristenUnie. Niet-confessionele partijen, zoals de
vvD, de pvv, de PvdA, de sp en Groenlinks, baseren hun programma op
niet religieuze overtuigingen.
Het is populair om politieke partijen in te delen in linkse, rechtse en
middenpartijen. Als partijen voor staatsingrijpen zijn om die grotere
gelijkheid te realiseren, dan noemt men ze 'links'. Voor zover partijen
bestaande ongelijkheden in inkomen en macht redelijk of onvermijdelijk
vinden, noemt men ze wel 'rechts'. Partijen die een positie tussen links en
rechts innemen worden middenpartijen genoemd. Zo bezien zijn de sP,
Groenlinks en de PvdA linkse partijen. De vvD, FVD en de scp kunnen we
'rechts' noemen. Het cDA is een typische middenpartij. Soms gebruikt men
in plaats van de begrippen 'links' en 'rechts' ook wel 'progressief' en
'conservatief'. Progressief betekent veranderingsgezind, conservatief is
behoudend.
Indelingen zijn betrekkelijk
grote politieke partijen verschillende opvattingen bestaan. Bovendien
willen politieke partijen op bepaalde gebieden nog wel eens van mening
veranderen. Ook komt het voor dat ze zich in de praktijk niet altijd kunnen
houden aan de opvattingen die ze uitdragen. Ze moeten dikwijls water bij
de wijn doen, compromissen sluiten. Soms moet een partij een deel van
haar programma in de ijskast zetten, om in een regering, een provincie of
gemeentebestuur mee te kunnen doen. Bereidheid tot het sluiten van
compromissen is een belangrijk kenmerk van de parlementaire
democratie.
De organisatie van partijen
Politieke partijen zijn (meestal) verenigingen en als zodanig hebben ze
leden, een congres en een bestuur. De partijorganisaties bestaan uit
plaatselijke afdelingen, die hun lokale besturen kiezen en de programma's
en de kandidatenlijsten voor de gemeenteraadsverkiezingen opstellen.
Bijna alle partijen hebben een congres of een algemene leden vergadering
als hoogste orgaan. Doorgaans komt dit orgaan één of twee keer per jaar
bijeen. Dan worden besluiten genomen over de politieke lijn van de partij
en over belangrijke politiek-inhoudelijke kwesties. 0ok organisatorische
aangelegenheden worden op partijcongressen besproken. Verder stelt een
congres een beginsel- en verkiezingsprogramma vast. De wijze waarop de
leden zijn vertegenwoordigd verschilt van partij tot partij: soms bestaat
een congres alleen uit lokale of regionale vertegenwoordigers, in andere
gevallen kunnen alle aanwezige leden stemmen op basis van het principe
one man one vote, en in een derde categorie bestaat een combinatie van
1. Fundamentele kenmerken
Constitutionele monarchie
Nederland is een monarchie en Nederland heeft een grondwet, een
constitutie. Daarom wordt Nederland een constitutionele monarchie
genoemd. Constitutionele monarchie = de aanduiding voor een land
waarin het koningschap berust op een grondwet, waardoor de macht van
de koning beperkt is. In een grondwet zijn alle fundamentele regels over
de inrichting van de staat en over de verhouding tussen de staat en zijn
burgers vastgesteld. De koning in Nederland heeft een ceremoniële en
symbolische functie. De koning maakt wel deel uit van de regering, maar
heeft geen enkele politieke verantwoordelijkheid. Dat staat in de grondwet
(artikel 42). De koning is onschendbaar. Volgens artikel 24 wordt het
Nederlandse koningschap erfelijk vervuld. Het koninkrijk Nederland
bestaat uit; Nederland, Aruba, curaçao en sint maarten.
Parlementaire democratie
Nederland is een democratie en Nederland heeft een parlementair stelsel.
Een parlementaire democratie wil zeggen dat een land een parlement
heeft met rechtstreeks gekozen volksvertegenwoordigers. Via het
parlement kan de bevolking invloed uitoefenen op het regeringsbeleid van
een land, want in een parlementaire democratie moet een regering het
vertrouwen hebben van een meerderheid in het parlement. Een dergelijke
meerderheid bestaat uit vertegenwoordigers van verschillende politieke
partijen. Een regering kan ook door het parlement worden afgezet als dat
vertrouwen er niet meer is. Er zijn echter ook democratieën met heel
andere stelsels. Zo hebben de Verenigde Staten van Amerika een
presidentieel stelsel. In de VS is het staatshoofd tevens regeringsleider.
Daar wordt de belangrijkste vertegenwoordiger van de uitvoerende macht,
de president, niet door het parlement gekozen, maar door het volk (zij het
indirect).
Rechtstaat
Ten slotte is Nederland een rechtsstaat. Dat betekent dat de macht van de
overheid wordt beperkt door wetten, regels en gewoonten. De inwoners
van een rechtsstaat hebben fundamentele vrijheden en grondrechten. Het
doe!y1_n een rechtsstaat is om de burgers te beschermen tegen
machtsmisbruik van de overheid. Ook de overheid moet zich aan de wet
houden en mag de vrijheden en rechten van burgers niet zomaar
,beperken of afpakken. De fundamentele vrijheden en grondrechten zijn in
de Nederlandse grondwet opgenomen.
2. Politieke partijen
Wat is een politieke partij?
Een politieke partij is een vereniging van mensen met ongeveer dezelfde
politieke opvattingen en die als doel heeft om deel te nemen aan het
bestuur. Politieke partijen proberen via verkiezingen zetels te veroveren in
vertegenwoordige organen. In Nederland zijn dat de Tweede Kamer, de
Provinciale staten, de gemeenteraden en de waterschappen. Daarnaast
heeft Nederland een aantal zetels in het Europees parlement. De eerste
kamer wordt indirect gekozen door de leden van de Provinciale staten en
niet rechtstreeks door de bevolking. De meeste politieke partijen hebben
een politieke visie of een ideologie. Ze hebben bepaalde ideeën en
opvattingen over de inrichting van de samenleving.
Geschiedenis politieke partijen
Functie van partijen
In een democratie vervullen politieke partijen verschillende functies: . Ze
stellen kandidatenlijsten op voor de verkiezingen van
vertegenwoordigende organen. Hierdoor bieden ze burgers de
mogelijkheid om een keuze te maken tussen partijen en kandidaten. Een
politieke partij is dus op de eerste plaats een kiesvereniging: om aan
verkiezingen deel te nemen, stelt een partij een kandidatenlijst op.
Politieke partijen selecteren allerlei wensen en eisen die in de samenleving
tot uitdrukking komen. Die wensen en eisen kunnen aansluiten bij de
bestaande ideeën van een partij, maar ze kunnen ook leiden tot een
aanpassing van deze ideeën. Burgers kunnen lid worden van een politieke
partij en zo invloed uitoefenen op de inhoud van haar programma. .
Politieke partijen hebben ook tot taak burgers te stimuleren om politiek
actief te worden. Ze bieden mensen de mogelijkheid om iets te doen in de
politiek of zelfs carrière te maken. Partijen bieden scholing aan hun leden
en verzorgen trainingen aan degenen die in vertegenwoordigende organen
zijn gekozen.
Verschillende indelingen
Politieke partijen kunnen op verschillende manieren van elkaar
onderscheiden worden. Een bekende indeling is die tussen confessionele
en niet-confessionele partijen. Confessionele partijen baseren zich bij hun
, programma en hun politieke stellingname op een geloof of op belangrijke
religieuze boeken of documenten. Nederlandse confessionele partijen zijn
het cDA, de sgp en de ChristenUnie. Niet-confessionele partijen, zoals de
vvD, de pvv, de PvdA, de sp en Groenlinks, baseren hun programma op
niet religieuze overtuigingen.
Het is populair om politieke partijen in te delen in linkse, rechtse en
middenpartijen. Als partijen voor staatsingrijpen zijn om die grotere
gelijkheid te realiseren, dan noemt men ze 'links'. Voor zover partijen
bestaande ongelijkheden in inkomen en macht redelijk of onvermijdelijk
vinden, noemt men ze wel 'rechts'. Partijen die een positie tussen links en
rechts innemen worden middenpartijen genoemd. Zo bezien zijn de sP,
Groenlinks en de PvdA linkse partijen. De vvD, FVD en de scp kunnen we
'rechts' noemen. Het cDA is een typische middenpartij. Soms gebruikt men
in plaats van de begrippen 'links' en 'rechts' ook wel 'progressief' en
'conservatief'. Progressief betekent veranderingsgezind, conservatief is
behoudend.
Indelingen zijn betrekkelijk
grote politieke partijen verschillende opvattingen bestaan. Bovendien
willen politieke partijen op bepaalde gebieden nog wel eens van mening
veranderen. Ook komt het voor dat ze zich in de praktijk niet altijd kunnen
houden aan de opvattingen die ze uitdragen. Ze moeten dikwijls water bij
de wijn doen, compromissen sluiten. Soms moet een partij een deel van
haar programma in de ijskast zetten, om in een regering, een provincie of
gemeentebestuur mee te kunnen doen. Bereidheid tot het sluiten van
compromissen is een belangrijk kenmerk van de parlementaire
democratie.
De organisatie van partijen
Politieke partijen zijn (meestal) verenigingen en als zodanig hebben ze
leden, een congres en een bestuur. De partijorganisaties bestaan uit
plaatselijke afdelingen, die hun lokale besturen kiezen en de programma's
en de kandidatenlijsten voor de gemeenteraadsverkiezingen opstellen.
Bijna alle partijen hebben een congres of een algemene leden vergadering
als hoogste orgaan. Doorgaans komt dit orgaan één of twee keer per jaar
bijeen. Dan worden besluiten genomen over de politieke lijn van de partij
en over belangrijke politiek-inhoudelijke kwesties. 0ok organisatorische
aangelegenheden worden op partijcongressen besproken. Verder stelt een
congres een beginsel- en verkiezingsprogramma vast. De wijze waarop de
leden zijn vertegenwoordigd verschilt van partij tot partij: soms bestaat
een congres alleen uit lokale of regionale vertegenwoordigers, in andere
gevallen kunnen alle aanwezige leden stemmen op basis van het principe
one man one vote, en in een derde categorie bestaat een combinatie van
