1. Onderzoeksmethoden (H1)
Waar gaat de sociale psychologie vanuit?
Empirische (experimenten, etc) toetsing van hypotheses, vaak door middel van
experimenten. De sociale psychologie gelooft niet zomaar iets over menselijk gedrag, maar
test ideeën systematisch door middel van experimenten en observaties.
Wat zijn directe replicaties?
Herhalingen van een onderzoek waarbij zo nauwkeurig mogelijk dezelfde methode wordt
gebruikt als in het oorspronkelijke onderzoek. Het doel is om te controleren of de resultaten
betrouwbaar en reproduceerbaar zijn.
Wat is je Hindsight Bias?
Een fenomeen waarbij je denkt dat je iets al wist voordat het gebeurde; wanneer je terugkijkt
en denkt, dat wist ik allang! Na het horen van de uitslag van een verkiezing zeg je dat je die
uitslag eigenlijk al had voorspeld.
Het belang van keuzevrijheid:
Welke theorie onderbouwt het belang van keuzevrijheid?
● Reactance theorie (Jack Brehm (1966): Bij beperking van keuzevrijheid ontstaat er
psychologische reactie: mensen gaan dan juist de verboden of beperkte optie
aantrekkelijker vinden. Als iemand zegt “je mag dit product niet kopen”, wordt het juist
aantrekkelijker.
Welke theorie gaat dat juist tegen?
● “Paradox of choice” (o.a. Schwartz, 2004): Een overvloed aan keuzes kan leiden
tot keuzestress en verlamming. Mensen kunnen overweldigd raken, meer spijt
ervaren of helemaal geen beslissing nemen.
Onderzoeksmethodes:
Wat betekent Meta Analyse?
Alle resultaten uit meerdere studies worden samengevoegd om een gemiddeld effect te
berekenen. Het is daarom erg betrouwbaar.
Wat zijn de stappen van een sociaal psychologisch onderzoek?
1. Theorie: je begint bij een theorie
2. Hypothese: wat je verwacht
3. Onderzoek: kan in verschillende vormen
In welke verschillende vormen kan je onderzoek doen?
1. Kwalitatief: beschrijvende informatie (diepere betekenis)
2. Kwantitatief: meetbare resultaten
3. Correlatief: nagaan of er een verband is tussen twee variabelen , je kunt geen
oorzaak gevolg stellen, alleen relaties.
4. Experimenteel: je manipuleert een situatie (een variabele)
, 4. Inzichten: nieuwe kennis, waardoor nieuwe theorie kan ontstaan
Wat is het verschil tussen onafhankelijke en afhankelijke variabelen?
De onafhankelijke variabele beïnvloedt afhankelijkheid.
● Onafhankelijke variabele: dit is wat de onderzoeker manipuleert, bijvoorbeeld
grootte van het assortiment (klein vs. groot)
● Afhankelijke variabelen: dit is de uitkomst/ het gevolg van manipulatie, zoals
keuzestress en kwaliteit van de keuze. Het gaat om het gene wat je uiteindelijk wil
meten.
Noem een voorbeeld van een spurieuze correlatie
Er is een positieve correlatie tussen het aantal ijsjes dat verkocht wordt en het aantal
verdrinkingen → Derde variabele: temperatuur → warme dagen zorgen voor meer ijsverkoop
én meer zwemmen (en dus meer verdrinkingen).
Het betekent dat er geen causaal verband is tussen twee variabel;en, maar dat er nog een
derde variabelen is die invloed heeft op beide variabelen
Wat betekent Moderatie vs. Mediatie?
Moderatie bepaalt wanneer een optredend effect sterker of zwakker is.
Voorbeeld: hoge tijdsdruk (moderatie), kan keuzestress verergeren bij moeilijke keuzes.
Bij lage tijdsdruk is deze keuzestress veel minder.
Wat is de mediatie in dit voorbeeld?
De verklaring waarom hoge tijdsdruk voor meer keuzestress zorgt, zoals
verantwoordelijkheid
Noem 5 kenmerken van een goed experiment
1. Onafhankelijke variabelen manipuleren
De onderzoeker verandert bewust de onafhankelijke variabelen (bv tijdsdruk), om te
kijken wat het effect is.
2. Afhankelijke variabelen meten
Je meet eerst de afhankelijke variabelen die mogelijk wordt beïnvloed door de
onafhankelijke variabelen
3. Random toewijzing
Deelnemers worden willekeurig gekozen
4. Controle over externe factoren
Zorg voor een controleconditie zonder de onafhankelijke variabelen
Wat zijn confounds in een onderzoek?
Verstorende variabelen in een onderzoek die het verband kunnen verstoren
Geef een voorbeeld van een quasi (=bijna)-experimenteel design?
Een quasi-experimenteel design lijkt sterk op een experiment, maar:
Er is géén random toewijzing van deelnemers aan condities.
Bv, omdat je geen random indeling kunt maken (klassen, bestaande sportteams).
,Wat is een mogelijk nadeel van een quasi-experiment?
Je hebt minder controle, dus de interne validiteit is lager → je kunt minder sterk causale
uitspraken doen.
Wat is Constructvaliditeit?
Meten we wat we willen meten?
Op welke twee vormen van validiteit moet je als onderzoek kritisch zijn?
1. Interne validiteit: komt het resultaat door de onafhankelijke variabelen? Soms
spelen er ook andere factoren een rol (albert heijn vs appie to go voorbeeld)
2. Externe validiteit: kunnen de resultaten geanalyseerd worden naar andere groepen,
situatie?
Wat zijn demand characteristics?
Deelnemers passen hun gedrag aan aan wat ze denken dat verwacht wordt.
Waarom wil je het demands effect vermijden?
Demand ontstaat wanneer deelnemers doorhebben wat het doel van het onderzoek is en
zich daardoor anders gaan gedragen dan ze normaal zouden doen.
Verminderen: cover story, meting na experiment, doen alsof je iets anders meet
Wat is het Experimenteer bias?
Onderzoekers beïnvloeden deelnemers onbewust, door houding of lichaamstaal.
Wat zijn Questionable Research Practices (QRP’s)?
Het onderzoek is niet betrouwbaar of wordt in twijfel gebracht
Wat is Priming?
Het activeren van een concept in je geheugen waardoor je sneller gerelateerde concepten
herkent of activeert.
Wat is het verschil tussen een maximizer en een satisfier?
Een maximizer streeft altijd naar het beste, terwijl een satisfier tevreden is met goed genoeg.
, 2. Fundamenten van sociaal gedrag (H2 t/m p.64 & H3)
Wat is de Self-fulfilling prophecies theorie?
Jouw verwachtingen beïnvloeden je gedrag, waardoor anderen zich ook zo gaan gedragen.
Vertaling: zelf vervullende voorspellingen
Wat is een definitie van evolutie?
Het ontstaan van verandering door de veranderende omgeving → natuurlijk selectie
Welke vormen van adaptaties zijn er en wat zijn de verschillen?
1. Domein specifieke adaptaties: zijn nuttig in specifiek 1 uitdaging
2. Domein generiek adaptaties: eigenschappen die in veel situaties nut hebben
Noem vier kenmerken van de mens als adaptief wezen:
1. Sociaal
We zijn afhankelijk van relaties (fusiform face area) en gevoelig voor uitsluiting
2. Intelligent
We kunnen in symbolisch denken en communiceren, zelfbewustzijn, twee mentale
systemen (intuïtief en reflectief)
3. Doelgericht
We hebben behoefte om doelen te hebben en die te behalen.
Emoties
Wat zijn culturele verschillen van emoties?
Gezichtsuitdrukkingen roepen vaak hetzelfde op, maar zeggen niet alles → plek die emoties
nemen verschilt per cultuur:
1. Triggers: wat emoties oproept verschilt
2. Belang: hoe belangrijk emoties zijn in het leven.
3. Expressie: hoe je emoties laat zien of controleert.
4. Taal: hoe emoties benoemd en besproken worden en welke woorden er voor
bepaalde emoties zijn.
Wat is de Appraisal theorie (volgens Magda Arnold)?
Een emotie ontstaat vanuit de interpretatie van de stimulus (Appraisal) + eerdere ervaringen.
Het is afhankelijk van hoe jij het beoordeeld
Wat is Rationeel-Emotieve Therapie (RET) (Albert Ellis)?
Een vorm van cognitieve gedragstherapie. Het helpt mensen emoties en gedrag te
veranderen door hun gedachten aan te passen. Het kernidee is dat: niet de gebeurtenissen
zelf veroorzaken emotionele problemen, maar de manier waarop je die gebeurtenissen
interpreteert.
Waar gaat de sociale psychologie vanuit?
Empirische (experimenten, etc) toetsing van hypotheses, vaak door middel van
experimenten. De sociale psychologie gelooft niet zomaar iets over menselijk gedrag, maar
test ideeën systematisch door middel van experimenten en observaties.
Wat zijn directe replicaties?
Herhalingen van een onderzoek waarbij zo nauwkeurig mogelijk dezelfde methode wordt
gebruikt als in het oorspronkelijke onderzoek. Het doel is om te controleren of de resultaten
betrouwbaar en reproduceerbaar zijn.
Wat is je Hindsight Bias?
Een fenomeen waarbij je denkt dat je iets al wist voordat het gebeurde; wanneer je terugkijkt
en denkt, dat wist ik allang! Na het horen van de uitslag van een verkiezing zeg je dat je die
uitslag eigenlijk al had voorspeld.
Het belang van keuzevrijheid:
Welke theorie onderbouwt het belang van keuzevrijheid?
● Reactance theorie (Jack Brehm (1966): Bij beperking van keuzevrijheid ontstaat er
psychologische reactie: mensen gaan dan juist de verboden of beperkte optie
aantrekkelijker vinden. Als iemand zegt “je mag dit product niet kopen”, wordt het juist
aantrekkelijker.
Welke theorie gaat dat juist tegen?
● “Paradox of choice” (o.a. Schwartz, 2004): Een overvloed aan keuzes kan leiden
tot keuzestress en verlamming. Mensen kunnen overweldigd raken, meer spijt
ervaren of helemaal geen beslissing nemen.
Onderzoeksmethodes:
Wat betekent Meta Analyse?
Alle resultaten uit meerdere studies worden samengevoegd om een gemiddeld effect te
berekenen. Het is daarom erg betrouwbaar.
Wat zijn de stappen van een sociaal psychologisch onderzoek?
1. Theorie: je begint bij een theorie
2. Hypothese: wat je verwacht
3. Onderzoek: kan in verschillende vormen
In welke verschillende vormen kan je onderzoek doen?
1. Kwalitatief: beschrijvende informatie (diepere betekenis)
2. Kwantitatief: meetbare resultaten
3. Correlatief: nagaan of er een verband is tussen twee variabelen , je kunt geen
oorzaak gevolg stellen, alleen relaties.
4. Experimenteel: je manipuleert een situatie (een variabele)
, 4. Inzichten: nieuwe kennis, waardoor nieuwe theorie kan ontstaan
Wat is het verschil tussen onafhankelijke en afhankelijke variabelen?
De onafhankelijke variabele beïnvloedt afhankelijkheid.
● Onafhankelijke variabele: dit is wat de onderzoeker manipuleert, bijvoorbeeld
grootte van het assortiment (klein vs. groot)
● Afhankelijke variabelen: dit is de uitkomst/ het gevolg van manipulatie, zoals
keuzestress en kwaliteit van de keuze. Het gaat om het gene wat je uiteindelijk wil
meten.
Noem een voorbeeld van een spurieuze correlatie
Er is een positieve correlatie tussen het aantal ijsjes dat verkocht wordt en het aantal
verdrinkingen → Derde variabele: temperatuur → warme dagen zorgen voor meer ijsverkoop
én meer zwemmen (en dus meer verdrinkingen).
Het betekent dat er geen causaal verband is tussen twee variabel;en, maar dat er nog een
derde variabelen is die invloed heeft op beide variabelen
Wat betekent Moderatie vs. Mediatie?
Moderatie bepaalt wanneer een optredend effect sterker of zwakker is.
Voorbeeld: hoge tijdsdruk (moderatie), kan keuzestress verergeren bij moeilijke keuzes.
Bij lage tijdsdruk is deze keuzestress veel minder.
Wat is de mediatie in dit voorbeeld?
De verklaring waarom hoge tijdsdruk voor meer keuzestress zorgt, zoals
verantwoordelijkheid
Noem 5 kenmerken van een goed experiment
1. Onafhankelijke variabelen manipuleren
De onderzoeker verandert bewust de onafhankelijke variabelen (bv tijdsdruk), om te
kijken wat het effect is.
2. Afhankelijke variabelen meten
Je meet eerst de afhankelijke variabelen die mogelijk wordt beïnvloed door de
onafhankelijke variabelen
3. Random toewijzing
Deelnemers worden willekeurig gekozen
4. Controle over externe factoren
Zorg voor een controleconditie zonder de onafhankelijke variabelen
Wat zijn confounds in een onderzoek?
Verstorende variabelen in een onderzoek die het verband kunnen verstoren
Geef een voorbeeld van een quasi (=bijna)-experimenteel design?
Een quasi-experimenteel design lijkt sterk op een experiment, maar:
Er is géén random toewijzing van deelnemers aan condities.
Bv, omdat je geen random indeling kunt maken (klassen, bestaande sportteams).
,Wat is een mogelijk nadeel van een quasi-experiment?
Je hebt minder controle, dus de interne validiteit is lager → je kunt minder sterk causale
uitspraken doen.
Wat is Constructvaliditeit?
Meten we wat we willen meten?
Op welke twee vormen van validiteit moet je als onderzoek kritisch zijn?
1. Interne validiteit: komt het resultaat door de onafhankelijke variabelen? Soms
spelen er ook andere factoren een rol (albert heijn vs appie to go voorbeeld)
2. Externe validiteit: kunnen de resultaten geanalyseerd worden naar andere groepen,
situatie?
Wat zijn demand characteristics?
Deelnemers passen hun gedrag aan aan wat ze denken dat verwacht wordt.
Waarom wil je het demands effect vermijden?
Demand ontstaat wanneer deelnemers doorhebben wat het doel van het onderzoek is en
zich daardoor anders gaan gedragen dan ze normaal zouden doen.
Verminderen: cover story, meting na experiment, doen alsof je iets anders meet
Wat is het Experimenteer bias?
Onderzoekers beïnvloeden deelnemers onbewust, door houding of lichaamstaal.
Wat zijn Questionable Research Practices (QRP’s)?
Het onderzoek is niet betrouwbaar of wordt in twijfel gebracht
Wat is Priming?
Het activeren van een concept in je geheugen waardoor je sneller gerelateerde concepten
herkent of activeert.
Wat is het verschil tussen een maximizer en een satisfier?
Een maximizer streeft altijd naar het beste, terwijl een satisfier tevreden is met goed genoeg.
, 2. Fundamenten van sociaal gedrag (H2 t/m p.64 & H3)
Wat is de Self-fulfilling prophecies theorie?
Jouw verwachtingen beïnvloeden je gedrag, waardoor anderen zich ook zo gaan gedragen.
Vertaling: zelf vervullende voorspellingen
Wat is een definitie van evolutie?
Het ontstaan van verandering door de veranderende omgeving → natuurlijk selectie
Welke vormen van adaptaties zijn er en wat zijn de verschillen?
1. Domein specifieke adaptaties: zijn nuttig in specifiek 1 uitdaging
2. Domein generiek adaptaties: eigenschappen die in veel situaties nut hebben
Noem vier kenmerken van de mens als adaptief wezen:
1. Sociaal
We zijn afhankelijk van relaties (fusiform face area) en gevoelig voor uitsluiting
2. Intelligent
We kunnen in symbolisch denken en communiceren, zelfbewustzijn, twee mentale
systemen (intuïtief en reflectief)
3. Doelgericht
We hebben behoefte om doelen te hebben en die te behalen.
Emoties
Wat zijn culturele verschillen van emoties?
Gezichtsuitdrukkingen roepen vaak hetzelfde op, maar zeggen niet alles → plek die emoties
nemen verschilt per cultuur:
1. Triggers: wat emoties oproept verschilt
2. Belang: hoe belangrijk emoties zijn in het leven.
3. Expressie: hoe je emoties laat zien of controleert.
4. Taal: hoe emoties benoemd en besproken worden en welke woorden er voor
bepaalde emoties zijn.
Wat is de Appraisal theorie (volgens Magda Arnold)?
Een emotie ontstaat vanuit de interpretatie van de stimulus (Appraisal) + eerdere ervaringen.
Het is afhankelijk van hoe jij het beoordeeld
Wat is Rationeel-Emotieve Therapie (RET) (Albert Ellis)?
Een vorm van cognitieve gedragstherapie. Het helpt mensen emoties en gedrag te
veranderen door hun gedachten aan te passen. Het kernidee is dat: niet de gebeurtenissen
zelf veroorzaken emotionele problemen, maar de manier waarop je die gebeurtenissen
interpreteert.
