Vrije Universiteit van Amsterdam
Kernthema
Communicatie en
Identiteit
Hoorcollege’s
Lotte den Nederlanden
Sept – okt 2025
,Inhoud
College 1 – Introductie Communicatie & Identiteit...................................................................2
College 2 – Introductie Sociale identiteitstheorie (SIT).............................................................6
College 3 – Vervolg (SIT); Macht, Communicatie, Identiteit en Informatieverwerking...........9
College 4 – Taalgebruik en identiteit........................................................................................19
College 5 – Leiderschap...........................................................................................................24
College 6 – Onderzoek over (werk)cultuur bij NPO................................................................32
College 7 – Imago(schade); rechtvaardigheid en organisatieverandering...............................37
College 8 – Rechtvaardigheid en communicatie......................................................................43
College 9 – Morele ontkoppeling.............................................................................................51
College 10 – Contraproductief gedrag op het werk.................................................................59
College 11 – Diversiteit in organisaties....................................................................................67
College 13 – Zien en ontzien: hoe organisaties ethisch-raciale ongelijkheid communiceren..74
,College 1 – Introductie Communicatie & Identiteit
Kernboodschappen Communicatie en identiteit:
Mensen streven naar een positieve (sociale) identiteit. Wanneer deze ontbreekt, proberen ze
dit vaak te herstellen via communicatie. Communicatie vormt de identiteit, terwijl identiteit
de communicatie beïnvloedt, de vorm hiervan is afhankelijk van de situatie. Volgens Ashforth
& Mael (1989) bepaalt sociale identiteit hoe mensen zich binnen organisaties gedragen en
informatie interpreteren. Communicatie kan gebruikt worden om groepsidentiteit te
versterken en de positie van een individu binnen de organisatie te bevestigen.
Communicatie “Het uitwisselen van informatie”
Proces van communicatie. Meestal
beschreven via het klassieke model
van ‘zender – ontvanger’ met
mogelijke ruis. Iedereen heeft toegang
tot gelijke informatie, maar toch kom
je tot andere oordelen en
interpretaties, waardoor andere
attitudes voorkomen. Dit model kent
beperkingen/kritiek:
Het ‘model’ voorspelt niets
Geen theorie, (dus) niet toetsbaar
Te rationalistisch (oorspronkelijke wiskundig model)
Houdt met veel te weinig factoren rekening context, emoties en sociale identiteit.
Desondanks blijft het model intuïtief en invloedrijk
Belangrijke principes voor effectieve communicatie:
Codering van de boodschap: pas taal en jargon aan aan de ontvanger (KISS-principe
Keep It Short and Simple)
Keuze van medium: schriftelijk of mondeling, afhankelijk van complexiteit en
emotionele lading. Mondeling werkt beter bij ambiguïteit en emoties.
Feedback: controleer of de boodschap is aangekomen en leer van ervaringen
, Ruisreductie: directe communicatie, gelegenheid voor vragen en duidelijke structuur
Situationele effecten: invloeden die moeilijk te beheersen zijn, zoals taalaccenten of
dialecten, kunnen sociale effecten hebben. Dat zijn dus niet altijd zichtbare kenmerken.
Bijvoorbeeld: mensen met een dialect kunnen anders worden behandeld, hoewel zij
hier geen controle over hebben.
Hoe ga je om met een reorganisatie?
Bij reorganisaties is goede uitleg essentieel; mondeling communiceren biedt ruimte voor
vragen en emotionele expressie, wat begrip bevordert.
Problemen bij communicatie in organisaties
Organisatorische communicatie kent diverse uitdagingen:
Hiërarchie en organisatiestructuur
Boodschap die (al dan niet) overkomt
(creëren van de) inhoud van formele informatie
Betekenis die aan een boodschap wordt toegekend
Informatie-overload
Cultuurverschillen tussen bijvoorbeeld afdelingen en professies
Communicatieklimaat (openheid/ondersteunend vs. gesloten/defensief (angstcultuur))
De ontvanger verwerkt informatie vaak vanuit zijn of haar sociale identiteit, waardoor
interpretatie kan variëren
Volgens Ashforth & Mael (1989) speelt communicatie in organisaties bovendien een centrale
rol bij sociale identificatie. Boodschappen en symbolen binnen organisaties dragen bij aan
hoe medewerkers zichzelf definiëren als onderdeel van de organisatie (‘wij’) en hoe zij zich
onderscheiden van andere groepen (‘zij’). Een open communicatieklimaat bevordert
identificatie, terwijl gesloten communicatie of top-down zenden juist afstand creëert.
Kernthema
Communicatie en
Identiteit
Hoorcollege’s
Lotte den Nederlanden
Sept – okt 2025
,Inhoud
College 1 – Introductie Communicatie & Identiteit...................................................................2
College 2 – Introductie Sociale identiteitstheorie (SIT).............................................................6
College 3 – Vervolg (SIT); Macht, Communicatie, Identiteit en Informatieverwerking...........9
College 4 – Taalgebruik en identiteit........................................................................................19
College 5 – Leiderschap...........................................................................................................24
College 6 – Onderzoek over (werk)cultuur bij NPO................................................................32
College 7 – Imago(schade); rechtvaardigheid en organisatieverandering...............................37
College 8 – Rechtvaardigheid en communicatie......................................................................43
College 9 – Morele ontkoppeling.............................................................................................51
College 10 – Contraproductief gedrag op het werk.................................................................59
College 11 – Diversiteit in organisaties....................................................................................67
College 13 – Zien en ontzien: hoe organisaties ethisch-raciale ongelijkheid communiceren..74
,College 1 – Introductie Communicatie & Identiteit
Kernboodschappen Communicatie en identiteit:
Mensen streven naar een positieve (sociale) identiteit. Wanneer deze ontbreekt, proberen ze
dit vaak te herstellen via communicatie. Communicatie vormt de identiteit, terwijl identiteit
de communicatie beïnvloedt, de vorm hiervan is afhankelijk van de situatie. Volgens Ashforth
& Mael (1989) bepaalt sociale identiteit hoe mensen zich binnen organisaties gedragen en
informatie interpreteren. Communicatie kan gebruikt worden om groepsidentiteit te
versterken en de positie van een individu binnen de organisatie te bevestigen.
Communicatie “Het uitwisselen van informatie”
Proces van communicatie. Meestal
beschreven via het klassieke model
van ‘zender – ontvanger’ met
mogelijke ruis. Iedereen heeft toegang
tot gelijke informatie, maar toch kom
je tot andere oordelen en
interpretaties, waardoor andere
attitudes voorkomen. Dit model kent
beperkingen/kritiek:
Het ‘model’ voorspelt niets
Geen theorie, (dus) niet toetsbaar
Te rationalistisch (oorspronkelijke wiskundig model)
Houdt met veel te weinig factoren rekening context, emoties en sociale identiteit.
Desondanks blijft het model intuïtief en invloedrijk
Belangrijke principes voor effectieve communicatie:
Codering van de boodschap: pas taal en jargon aan aan de ontvanger (KISS-principe
Keep It Short and Simple)
Keuze van medium: schriftelijk of mondeling, afhankelijk van complexiteit en
emotionele lading. Mondeling werkt beter bij ambiguïteit en emoties.
Feedback: controleer of de boodschap is aangekomen en leer van ervaringen
, Ruisreductie: directe communicatie, gelegenheid voor vragen en duidelijke structuur
Situationele effecten: invloeden die moeilijk te beheersen zijn, zoals taalaccenten of
dialecten, kunnen sociale effecten hebben. Dat zijn dus niet altijd zichtbare kenmerken.
Bijvoorbeeld: mensen met een dialect kunnen anders worden behandeld, hoewel zij
hier geen controle over hebben.
Hoe ga je om met een reorganisatie?
Bij reorganisaties is goede uitleg essentieel; mondeling communiceren biedt ruimte voor
vragen en emotionele expressie, wat begrip bevordert.
Problemen bij communicatie in organisaties
Organisatorische communicatie kent diverse uitdagingen:
Hiërarchie en organisatiestructuur
Boodschap die (al dan niet) overkomt
(creëren van de) inhoud van formele informatie
Betekenis die aan een boodschap wordt toegekend
Informatie-overload
Cultuurverschillen tussen bijvoorbeeld afdelingen en professies
Communicatieklimaat (openheid/ondersteunend vs. gesloten/defensief (angstcultuur))
De ontvanger verwerkt informatie vaak vanuit zijn of haar sociale identiteit, waardoor
interpretatie kan variëren
Volgens Ashforth & Mael (1989) speelt communicatie in organisaties bovendien een centrale
rol bij sociale identificatie. Boodschappen en symbolen binnen organisaties dragen bij aan
hoe medewerkers zichzelf definiëren als onderdeel van de organisatie (‘wij’) en hoe zij zich
onderscheiden van andere groepen (‘zij’). Een open communicatieklimaat bevordert
identificatie, terwijl gesloten communicatie of top-down zenden juist afstand creëert.
