Samenvatting psychodiagnostiek inclusief alle literatuur

Psychodiagnostiek
Hoorcollege 1

Wetenschappelijke diagnostiek: analyseren van menselijk gedrag, diens problemen en eventuele
oplossingen in combinatie met wetenschappelijk-empirische kennis (wetmatige verbanden,
verklaringsschema’s, theorieën, methoden en instrumenten) -> hypotheses over de werkelijkheid
worden aan wetenschappelijk feiten getoetst (diagnose toetsen)

Een diagnosticus is wetenschapper als hij:

- Duidelijk gebruik maakt van theorieën en niveaus die met elkaar samenhangen
- Bewust een keuze maakt voor een bepaalde theorie, en dit kan uitleggen
- Helder de denkstappen heeft vastgelegd van het advies
- Onderzoekt hoe nuttig theorieën zijn voor de problemen die ze behandelen en wat het effect
is van de voorgestelde maatregelen
- De resultaten met collega’s uitwisselt

Foutbronnen

- De manier waarop mensen omgaan met kansen en waarschijnlijkheden
o Deze subjectief inschatten, afwegen en herzien
- De vuistregels en heuristieken die mensen vaak volgen
o Dit zijn zoekstrategieën die tot oplossingen kunnen leiden, bij kans schattingen leidt
dit vaak tot vertekeningen
o Beschikbaarheidsheuristiek: we schatten de kans op het optreden van een
verschijnsel veel hoger in als we met minder moeite voorbeelden kunnen bedenken
o Mensen neigen vaker informatie op te zoeken die hun eigen opvatting ondersteunt
- De kwaliteit van professionele diagnostiek
o Eigen besluitvorming kritisch evalueren en aanpassen waar nodig

Beslissingsprobleem

- Keuzeprobleem waarbij verschillende opties verschillende consequenties hebben met
betrekking tot het doel. De kansen die je inschat hebben te maken met de mogelijkheid dat
bepaalde positieve/negatieve gevolgen optreden
- Descriptieve beslissingstheorie: verklaren hoe mensen beslissingen nemen in de
werkelijkheid in plaats van hoe ze zouden moeten beslissen volgens rationele modellen
- Normatieve beslissingstheorie: hoe je formeel te werk moet gaan op basis van een aantal
rationele axioma’s (aangenomen stellingen/waarheden). Hoe een beslissing zou moeten
worden genomen om rationeel en optimaal te zijn volgens modellen/procedures ->
vermijden fouten en vertrekkingen en goed formuleren van opties en consequenties
o Volgens technieken subjectieve kans schattingen in kaart brengen of het proces
structureren met beslissingsbomen

Prescriptieve diagnostiek

- Prescriptief = voorschrijvend, praktisch en methodologisch hulpmiddel dat kan helpen om
beslissingen/oordelen te verbeteren die gebaseerd zijn op empirisch onderzoek
o Methodologische regels -> gebaseerd op logische en theoretische argumenten ->
normen/maatstaven voor onderzoek

, o Leer van de diagnostiek -> regels worden gezocht door het analyseren en blootleggen
van de grondkenmerken van het professionele diagnostische proces -> richtlijnen hoe
het proces idealiter verloopt
 Prescriptieve studies houden zich hier mee bezig -> familie van prescriptieve
modellen
- Normatieve diagnostiek = tak van de methodologie die ingaat op funderen, formuleren en
onderzoeken van deze diagnostische regels en procedures
- Prescriptief boven normatief
o Normatief -> algoritmische betekenis (geen heuristieken) maar is in de praktijk
onmogelijk bij het diagnostiek proces
 Normatief -> formele, rationele manier voor de beste beslissing, niet
pragmatisch/benaderende aanpak
 Formele beslissingsregels vanuit axioma’s zijn algoritmisch en alleen
bruikbaar in bepaalde beslissingssituaties die in de praktijk niet voorkomen
o Prescriptief -> brede heuristische betekenis wat beter bruikbaar is voor natuurlijke
situaties (alleen niet gegarandeerd optimaal)

De diagnostische cyclus van De Bruyn et al. (2003) (prescriptief)




- Diagnostisch scenario = eenmalig doorlopen van alle stappen
o Vaak is dit niet het geval en worden stappen herhaaldelijk doorlopen
o Verkorte route mag maar hier moet een geldige reden voor zijn (soms gebrek tijd,
geld, middelen of kennis)
 VA is vaak belangrijk voor IA
- Heuristieken




o Causale attributie: de persoon die handelt verklaart zijn gedrag doorgaans vanuit
externe en situationele omstandigheden. De observator verklaart het handelen van
de actor over het algemeen uit interne en stabiele disposities

, o Gedragsconfirmatie: het door eigen gedrag uitlokken van informatie die de eigen
denkbeelden ondersteunt
o Representativiteit: hoe groot men de kans inschat dat een verschijnsel optreedt
hangt af van hoe sterk het lijkt op wat hij typisch verwacht
o Verankering: oordelen over de frequentie of omvang van verschijnselen blijven sterk
verankerd door de eerste schatting van de beoordelaar
o Comfirmatorische teststrategie: het opzoeken van informatie die bij de eigen mening
aansluit
- Aanmelding (kort, bondig, basisgegevens)
o Uitkomst is of het diagnostisch proces wordt voortgezet of niet
o Invulling kan sterk wisselen tussen instellingen of settings
o Niet altijd een taak van de psycholoog
o Nagaan of de aanmelding ontvankelijk is -> formele posities van de betrokkenen
duidelijk, geen juridische beletselen en voldoende aanwijzingen voor samenwerking
o Context
 Minder tijd voor meer zorg: balans van quality driven naar finance driven.
 Focaal behandelingen zijn de norm: afgebakende zorgvraag, kortdurend,
klachtgericht
 Stepped care/ getrapt zorgmodel: pas “opschalen” wanneer nodig
 Psycholoog komt pas in later in beeld (na lichtere of
eerstelijnsinterventies)
 Psycholoog vaker gespecialiseerde rol gericht op complexere
problematiek




o Formele rollen
 Betrokkene: is aan het project gerelateerd en wordt op de hoogte gesteld van
de uitkomst
 Verwijzer: heeft cliënt vanuit professionele relatie gewezen op het belang van
diagnostisch onderzoek
 Aanmelder: heeft met de hulpverlener contact opgenomen met verzoek tot
onderzoek
 Opdrachtgever: geeft formeel opdracht tot uitvoeren diagnostisch onderzoek
 Cliënt: persoon op wie diagnostisch onderzoek betrekking heeft
 Cliëntsysteem: groep personen waarop diagnostisch onderzoek betrekking
heeft
o Hulpverlenerstraject: opdrachtgever valt samen met de cliënt/vertegenwoordigers,
aanmelding is op eigen initiatief of met vrije instemming
o Dienstverleningstraject: opdrachtgever is extern, iemand anders dan de
client/vertegenwoordigers, client moet meewerken aan het onderzoek
o Werkwijze
 Bepalen van verloop van het aanmeldingstraject
 Wie? Formele rollen en wie ervaart de klachten

,  Wat? Reden aanmelding, aard problematiek,
hulpverleningsgeschiedenis, verwachtingen en
haalbaarheid/valkuilen
 Wanneer? Waarom nu aanmelding en waarom deze instelling
 Vaststellen van de formele posities van betrokkenen
 Leeftijd van het kind
o Onder de 12 -> ouders opdrachtgevers en de rechten en
plichten client door wettelijke vertegenwoordigers
o 12-16 -> ouders opdrachtgevers, kind moet zelf meewerken
o 16-18 -> zowel client als opdrachtgever (zelfde rechten
volwassene), er kan dan een volwaardige professionele
relatie worden aangegaan
 Beslissen of het aanmeldingstraject voortgezet kan worden
 Na gaan of de posities niet in strijd zijn met wettelijke bepalingen
(client stemt niet mee) of betrokkenen bereid zijn afspraken te
maken over hun inbreng (ouderen willen niet meedoen), of
diagnostisch onderzoek nodig is en dit onderzoek door de
diagnosticus uit te voeren is
 Anders contract beëindigen of doorverwijzen
 Vervolgtraject bepalen, overdragen aan de betrokken en het maken van
afspraken
 Concrete stappen zonder terminologie, in overleg
o Rekening houden met:
 Over- vs onderrapportage klachten
 Vrijwillig of gedwongen (invloed op de mate van openheid en bereidheid tot
samenwerking)
 Zelf aangemeld of doorverwezen (invloed motivatie en eigen betrokkenheid)
 Openheid van informatie (direct of later)
 Wettelijke bepalingen
 Professionele voorwaarden
 Relationele voorwaarden: in staat zijn tot luisterende, empathische,
ondersteunende en integere houding
 Zakelijk voorwaarden: verschaffen van correcte informatie, welke
afgestemd met de client (referentiekader)
 Diagnostisch onderzoek wel of niet noodzakelijk?
 Eigen expertise
o Na aanmelding
 Rapportage -> vastleggen belangrijkste informatie (rekening houden AVG,
privacywet) -> startcontract
 Bevat: betrokkenen en hun wettelijke positionering, informatie uit
aanmeldingstraject, reden aanmelding, klachten, verwachtingen,
bereidheid ouders, afspraken vervolg, wie wordt informeert, wie
betrokken is bij het overleg, bij wie externe informatie kan worden
opgevraagd, wijze overdracht diagnostische gegevens en financiële
gegevens betreffende vergoeding
 Nodig gericht mensen uit voor het intakegesprek
 Soms gegevensverzameling voor het intakegesprek
 Vervolgtraject op basis van vrijheid/speelruimte