[Jaar]
Materieel strafrecht:
hoorcolleges &
jurisprudentie
RGMSR00306
RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN 2025/2026
, Materieel strafrecht (RGMSR00306)
2025/2026
Inhoudsopgave
Week: 1A Inleiding...........................................................................................................................2
Jurisprudentie:.................................................................................................................................5
Week: 1B Samenloop en generalis/specialis....................................................................................7
Jurisprudentie:...............................................................................................................................11
Week: 2A Vermogensdelicten........................................................................................................13
Jurisprudentie:...............................................................................................................................18
Week: 2B Witwassen......................................................................................................................20
Jurisprudentie:...............................................................................................................................24
Week: 3A Legaliteit - art. 1 lid 1 Sr, art. 7 EVRM.......................................................................25
Jurisprudentie:...............................................................................................................................30
Week: 3B Legaliteit - art. 1 lid 1 Sr, art. 7 EVRM (vervolg).......................................................31
Jurisprudentie:...............................................................................................................................36
Week: 4A Groepscriminaliteit (art. 47, 141 en 306 Sr)................................................................37
Jurisprudentie:...............................................................................................................................42
Week: 4B Ne bis in idem................................................................................................................43
Jurisprudentie:...............................................................................................................................47
Week: 5A Gevaar en schuld op de weg.........................................................................................49
Jurisprudentie:...............................................................................................................................53
Week: 5B Opzet in het bijzonder strafrecht.................................................................................55
Jurisprudentie:...............................................................................................................................58
Week: 6A Verjaring.......................................................................................................................60
Jurisprudentie:...............................................................................................................................64
Week: 6B Seksuele delicten............................................................................................................65
Jurisprudentie:...............................................................................................................................69
1
, Materieel strafrecht (RGMSR00306)
2025/2026
Week: 1A Inleiding
We gaan kijken naar het delict op een abstracter niveau, in het bijzonder op de relatie tussen
het rechtsgoed en het strafbare feit.
Rechtsgoed, strafbaar feit en strafbaarheid
Het feit is bewezen verklaard, maar kan gekwalificeerd worden als een strafbaar feit. Het
rechtsgoed kan op allerlei manieren beschermd worden. Het rechtsgoed is ook van belang bij
een aantal andere onderwerpen.
Rechtsgoed: reden en legitimatie van strafbaarstelling
Ze zijn in het leven geroepen met een bepaal doel: beschermen van rechtsgoederen. Dit zijn
de waarden die de wetgever wil beschermen door middel van strafbaarstelling. Bescherming
tegen krenking van het rechtsgoed. Maar het kan ook zijn dat de wetgever wil beschermen
tegen het in gevaar brengen van het rechtsgoed. Rechtsbelangen: eigendom, openbare orde,
vermogen, integriteit, etc. Het rechtsgoed is de reden om iets strafbaar te stellen en
tegelijkertijd de legitimatie. Omdat iets van belang wordt geacht maar de wetgever een
strafbaarstelling. We kennen ook allemaal bijzondere strafwetten. Het aantal strafbare feiten
die we kennen uit bijzondere wetten groter dan uit WvSr. De wetgever moet regels maken om
een rechtsgoed te beschermen. Veel belangen worden ook via bestuursrecht of privaatrecht
beschermd. Een van de keuzes die de wetgever moet maken is via welk systeem hij het
rechtsgoed wil beschermen. Daarna moet de wetgever beslissen wat voor feit hij ervan wilt
maken (opzet, culpoos, formeel of materieel). Bij materiele delicten is het gevolg beslissend.
Hoe je iemand van het leven beroofd maakt niet uit. Bij formele delicten wordt veel
specifieker beschreven welk gedrag strafbaar is. Hij kan ook kiezen voor krenkingsdelicten of
gevaarzettingsdelicten.
Ordenende functie van het rechtsgoed (wetgever)
Rechtsgoederen worden door meerdere bepalingen beschermd. Deze delicten zet de wetgever
bij elkaar. Zo heb je allemaal delicten onder elkaar staan die bijvoorbeeld de openbare orde
beschermen. In art. 46a Sr staat de poging tot uitlokking. Deze bepaling staat nu in het
algemene deel. Hij stond eerst bij de afdeling over de openbare orde. De wetgever is niet heel
consequent. Bij delicten waarbij het vermogen wordt beschermd, staan niet in 1 titel. Diefstal
staat in een andere afdeling dan heling. En het komt nogal eens voor dat een bepaling
meerdere rechtsgoederen beschermd. Het rechtsgoed speelt ook een rol bij andere leerstukken
die we in het vak bekijken, zoals bij samenloop. Stel dat iemand met een groep een paar
andere mensen geweld gebruikt: openlijk geweldpleging. Maar als er klappen worden
uitgedeeld, levert dat ook een mishandeling op. Als de OvJ gaat vervolgen kan hij beide
delicten ten laste leggen. Kan hij voor beide worden veroordeeld en voor beide worden
bestraft? Dat is een vraag over samenloop. Bij de vraag of er sprake is van samenloop, speelt
een rol of de bepalingen dezelfde rechtsgoederen beschermen. Bij ne bis in idem speelt
dezelfde soort vraag een rol. Stel dat iemand wordt veroordeeld voor het aanwezig hebben
van drugs. Daarna denkt OM: hij heeft de drugs ook verkocht. Dat is een apart strafbaar feit.
Kan OM een nieuwe vervolging opzetten en nu vervolgen voor het verkopen van dezelfde
partij drugs? Als het hetzelfde feit is, zou art. 68 Sr dat verbieden. Maar is er sprake van
hetzelfde feit of niet? Ook bij deze vraag speelt een rol in hoeverre de rechtsgoederen
overeenkomen.
Interpretatieve functie van rechtsgoed
Alle bestanddelen moeten uitgelegd worden van een delictsomschrijving. Dat zijn allemaal
interpretatievragen. Het is niet gek als de rechter in het achterhoofd houdt wat het rechtsgoed
2
, Materieel strafrecht (RGMSR00306)
2025/2026
is als hij bestanddelen gaat interpreteren. Denk aan huisvredebreuk. Dit delict werd in de jaren
80 ingevoerd. Er waren toen veel krakers. Maar uiteindelijk sneuvelden alle zaken. De HR gaf
een bepaalde interpretatie aan deze strafbaarstelling. Leegstaande panden werden gekraakt.
Als een leegstaand pand wordt gekraakt, is er dan wel sprake van het ‘binnendringen van een
woning bij een ander in gebruik’? de HR legde het bestanddeel uit als ‘feitelijk’ in gebruikt.
Dat betekent dat de woning in dat geval niet bij een ander in gebruik is. Wat wil deze bepaling
beschermen? Het ongestoorde genot van een woning. Is dat in het geding als iemand een
woning niet gebruikt? HR vindt van niet. De HR keek dus naar het achterliggende belang van
de bepaling.
Het kan ook zijn dat als je naar een rechtsgoed kijkt, een extensieve uitleg gewenst is. Dan
kan er spanning ontstaan met het legaliteitsbeginsel.
HR-stiefkind
Ontucht plegen met je stiefkind is strafbaar. Vrouw heeft relatie met een man. Vrouw heeft
een kind uit een eerdere relatie. De man met wie ze nu samenleeft is niet de biologische vader
van het kind. Hij pleegt ontucht met het kind. Het wordt ten laste gelegd als ontucht met
stiefkind. De vraag is of er sprake is van een stiefkind. Hof: ja, met een beroep op het
rechtsgoed. De strafbepaling wil beschermen de seksuele integriteit van minderjarigen in
afhankelijkheidssituatie. Stiefkind wordt ruim opgevat door het hof.
HR kijkt naar de wetsgeschiedenis. De wetgever had voor ogen de situatie dat ouders
getrouwd zijn met elkaar. Dus als je kijkt naar de wetsgeschiedenis, is er geen sprake van een
stiefkind. Dus daarom moet je, gelet op art. 1 Sr met terughoudendheid kijken. HR: aan de
strekking (rechtsgoed) is er wel wat voor te zeggen. Er is wel een afhankelijkheidsrelatie.
Maar als we nu van een stiefkind moeten spreken, welke andere situaties gaan dan ook onder
‘stiefkind’ vallen? HR: dat zijn afwegingen die ik als rechter niet ga maken. Het gaat te ver
om van de wetgever af te wijken. In dit geval komt er ook nog bij, als je kijkt naar het oude
artikel, staat er ook bij een ‘aan zijn zorg toe te wijden minderjarige’. Dat had ook ten laste
kunnen worden gelegd. Als de OvJ dat had gedaan, zou er geen probleem zijn.
Interpretatieve functie van het rechtsgoed
Joyriding: de toestemming maakt dat het bestanddeel wederrechtelijk niet bewezen kan
worden. Als je met toestemming van de eigenaar gaat autorijden met zijn auto, is er geen
sprake van joyriding.
Kwalificatie uitsluitende functie van rechtsgoed (rechter)
Als de TLL bewezen kan worden verklaard, zijn ook de bestanddelen bewezen verklaard. Een
enkele keer ligt dat wat lastiger. Voorbeeld: stel ik steel een fiets en ik rij erop rond. Maak ik
mij schuldig aan heling? Als ik de fiets zelf heb gejat, is het een door misdrijf verkregen goed.
Het zou wat vreemd zijn, want de consequentie zou zijn dat je heling pleegt. Dat lijkt eronder
te vallen. Wat wil de bepaling van heling beschermen? Dat is een heel algemeen rechtsgoed
want het strekt ertoe de begunstiging van delicten tegen te gaan. Dat je begunstigt dat een
ander een misdrijf begaat. Bij een gestolen fiets die ik koop, begunstig ik de diefstal. Dat is
het algemene rechtsbelang. HR: een andere persoon moet de diefstal hebben begaan. Maar als
ik de fiets zelf jat, heb ik niks begunstigd. Een oplossing was geweest om dat er gewoon in te
lezen. Als ik de fiets jat, is het achterliggende rechtsgoed niet in het geding. De rechter zegt
dan dat het bewezenverklaarde feit niet gekwalificeerd kan worden.
Verschillende wijzen van bescherming van rechtsgoed
3
Materieel strafrecht:
hoorcolleges &
jurisprudentie
RGMSR00306
RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN 2025/2026
, Materieel strafrecht (RGMSR00306)
2025/2026
Inhoudsopgave
Week: 1A Inleiding...........................................................................................................................2
Jurisprudentie:.................................................................................................................................5
Week: 1B Samenloop en generalis/specialis....................................................................................7
Jurisprudentie:...............................................................................................................................11
Week: 2A Vermogensdelicten........................................................................................................13
Jurisprudentie:...............................................................................................................................18
Week: 2B Witwassen......................................................................................................................20
Jurisprudentie:...............................................................................................................................24
Week: 3A Legaliteit - art. 1 lid 1 Sr, art. 7 EVRM.......................................................................25
Jurisprudentie:...............................................................................................................................30
Week: 3B Legaliteit - art. 1 lid 1 Sr, art. 7 EVRM (vervolg).......................................................31
Jurisprudentie:...............................................................................................................................36
Week: 4A Groepscriminaliteit (art. 47, 141 en 306 Sr)................................................................37
Jurisprudentie:...............................................................................................................................42
Week: 4B Ne bis in idem................................................................................................................43
Jurisprudentie:...............................................................................................................................47
Week: 5A Gevaar en schuld op de weg.........................................................................................49
Jurisprudentie:...............................................................................................................................53
Week: 5B Opzet in het bijzonder strafrecht.................................................................................55
Jurisprudentie:...............................................................................................................................58
Week: 6A Verjaring.......................................................................................................................60
Jurisprudentie:...............................................................................................................................64
Week: 6B Seksuele delicten............................................................................................................65
Jurisprudentie:...............................................................................................................................69
1
, Materieel strafrecht (RGMSR00306)
2025/2026
Week: 1A Inleiding
We gaan kijken naar het delict op een abstracter niveau, in het bijzonder op de relatie tussen
het rechtsgoed en het strafbare feit.
Rechtsgoed, strafbaar feit en strafbaarheid
Het feit is bewezen verklaard, maar kan gekwalificeerd worden als een strafbaar feit. Het
rechtsgoed kan op allerlei manieren beschermd worden. Het rechtsgoed is ook van belang bij
een aantal andere onderwerpen.
Rechtsgoed: reden en legitimatie van strafbaarstelling
Ze zijn in het leven geroepen met een bepaal doel: beschermen van rechtsgoederen. Dit zijn
de waarden die de wetgever wil beschermen door middel van strafbaarstelling. Bescherming
tegen krenking van het rechtsgoed. Maar het kan ook zijn dat de wetgever wil beschermen
tegen het in gevaar brengen van het rechtsgoed. Rechtsbelangen: eigendom, openbare orde,
vermogen, integriteit, etc. Het rechtsgoed is de reden om iets strafbaar te stellen en
tegelijkertijd de legitimatie. Omdat iets van belang wordt geacht maar de wetgever een
strafbaarstelling. We kennen ook allemaal bijzondere strafwetten. Het aantal strafbare feiten
die we kennen uit bijzondere wetten groter dan uit WvSr. De wetgever moet regels maken om
een rechtsgoed te beschermen. Veel belangen worden ook via bestuursrecht of privaatrecht
beschermd. Een van de keuzes die de wetgever moet maken is via welk systeem hij het
rechtsgoed wil beschermen. Daarna moet de wetgever beslissen wat voor feit hij ervan wilt
maken (opzet, culpoos, formeel of materieel). Bij materiele delicten is het gevolg beslissend.
Hoe je iemand van het leven beroofd maakt niet uit. Bij formele delicten wordt veel
specifieker beschreven welk gedrag strafbaar is. Hij kan ook kiezen voor krenkingsdelicten of
gevaarzettingsdelicten.
Ordenende functie van het rechtsgoed (wetgever)
Rechtsgoederen worden door meerdere bepalingen beschermd. Deze delicten zet de wetgever
bij elkaar. Zo heb je allemaal delicten onder elkaar staan die bijvoorbeeld de openbare orde
beschermen. In art. 46a Sr staat de poging tot uitlokking. Deze bepaling staat nu in het
algemene deel. Hij stond eerst bij de afdeling over de openbare orde. De wetgever is niet heel
consequent. Bij delicten waarbij het vermogen wordt beschermd, staan niet in 1 titel. Diefstal
staat in een andere afdeling dan heling. En het komt nogal eens voor dat een bepaling
meerdere rechtsgoederen beschermd. Het rechtsgoed speelt ook een rol bij andere leerstukken
die we in het vak bekijken, zoals bij samenloop. Stel dat iemand met een groep een paar
andere mensen geweld gebruikt: openlijk geweldpleging. Maar als er klappen worden
uitgedeeld, levert dat ook een mishandeling op. Als de OvJ gaat vervolgen kan hij beide
delicten ten laste leggen. Kan hij voor beide worden veroordeeld en voor beide worden
bestraft? Dat is een vraag over samenloop. Bij de vraag of er sprake is van samenloop, speelt
een rol of de bepalingen dezelfde rechtsgoederen beschermen. Bij ne bis in idem speelt
dezelfde soort vraag een rol. Stel dat iemand wordt veroordeeld voor het aanwezig hebben
van drugs. Daarna denkt OM: hij heeft de drugs ook verkocht. Dat is een apart strafbaar feit.
Kan OM een nieuwe vervolging opzetten en nu vervolgen voor het verkopen van dezelfde
partij drugs? Als het hetzelfde feit is, zou art. 68 Sr dat verbieden. Maar is er sprake van
hetzelfde feit of niet? Ook bij deze vraag speelt een rol in hoeverre de rechtsgoederen
overeenkomen.
Interpretatieve functie van rechtsgoed
Alle bestanddelen moeten uitgelegd worden van een delictsomschrijving. Dat zijn allemaal
interpretatievragen. Het is niet gek als de rechter in het achterhoofd houdt wat het rechtsgoed
2
, Materieel strafrecht (RGMSR00306)
2025/2026
is als hij bestanddelen gaat interpreteren. Denk aan huisvredebreuk. Dit delict werd in de jaren
80 ingevoerd. Er waren toen veel krakers. Maar uiteindelijk sneuvelden alle zaken. De HR gaf
een bepaalde interpretatie aan deze strafbaarstelling. Leegstaande panden werden gekraakt.
Als een leegstaand pand wordt gekraakt, is er dan wel sprake van het ‘binnendringen van een
woning bij een ander in gebruik’? de HR legde het bestanddeel uit als ‘feitelijk’ in gebruikt.
Dat betekent dat de woning in dat geval niet bij een ander in gebruik is. Wat wil deze bepaling
beschermen? Het ongestoorde genot van een woning. Is dat in het geding als iemand een
woning niet gebruikt? HR vindt van niet. De HR keek dus naar het achterliggende belang van
de bepaling.
Het kan ook zijn dat als je naar een rechtsgoed kijkt, een extensieve uitleg gewenst is. Dan
kan er spanning ontstaan met het legaliteitsbeginsel.
HR-stiefkind
Ontucht plegen met je stiefkind is strafbaar. Vrouw heeft relatie met een man. Vrouw heeft
een kind uit een eerdere relatie. De man met wie ze nu samenleeft is niet de biologische vader
van het kind. Hij pleegt ontucht met het kind. Het wordt ten laste gelegd als ontucht met
stiefkind. De vraag is of er sprake is van een stiefkind. Hof: ja, met een beroep op het
rechtsgoed. De strafbepaling wil beschermen de seksuele integriteit van minderjarigen in
afhankelijkheidssituatie. Stiefkind wordt ruim opgevat door het hof.
HR kijkt naar de wetsgeschiedenis. De wetgever had voor ogen de situatie dat ouders
getrouwd zijn met elkaar. Dus als je kijkt naar de wetsgeschiedenis, is er geen sprake van een
stiefkind. Dus daarom moet je, gelet op art. 1 Sr met terughoudendheid kijken. HR: aan de
strekking (rechtsgoed) is er wel wat voor te zeggen. Er is wel een afhankelijkheidsrelatie.
Maar als we nu van een stiefkind moeten spreken, welke andere situaties gaan dan ook onder
‘stiefkind’ vallen? HR: dat zijn afwegingen die ik als rechter niet ga maken. Het gaat te ver
om van de wetgever af te wijken. In dit geval komt er ook nog bij, als je kijkt naar het oude
artikel, staat er ook bij een ‘aan zijn zorg toe te wijden minderjarige’. Dat had ook ten laste
kunnen worden gelegd. Als de OvJ dat had gedaan, zou er geen probleem zijn.
Interpretatieve functie van het rechtsgoed
Joyriding: de toestemming maakt dat het bestanddeel wederrechtelijk niet bewezen kan
worden. Als je met toestemming van de eigenaar gaat autorijden met zijn auto, is er geen
sprake van joyriding.
Kwalificatie uitsluitende functie van rechtsgoed (rechter)
Als de TLL bewezen kan worden verklaard, zijn ook de bestanddelen bewezen verklaard. Een
enkele keer ligt dat wat lastiger. Voorbeeld: stel ik steel een fiets en ik rij erop rond. Maak ik
mij schuldig aan heling? Als ik de fiets zelf heb gejat, is het een door misdrijf verkregen goed.
Het zou wat vreemd zijn, want de consequentie zou zijn dat je heling pleegt. Dat lijkt eronder
te vallen. Wat wil de bepaling van heling beschermen? Dat is een heel algemeen rechtsgoed
want het strekt ertoe de begunstiging van delicten tegen te gaan. Dat je begunstigt dat een
ander een misdrijf begaat. Bij een gestolen fiets die ik koop, begunstig ik de diefstal. Dat is
het algemene rechtsbelang. HR: een andere persoon moet de diefstal hebben begaan. Maar als
ik de fiets zelf jat, heb ik niks begunstigd. Een oplossing was geweest om dat er gewoon in te
lezen. Als ik de fiets jat, is het achterliggende rechtsgoed niet in het geding. De rechter zegt
dan dat het bewezenverklaarde feit niet gekwalificeerd kan worden.
Verschillende wijzen van bescherming van rechtsgoed
3
