Opvoeding & Maatschappij
Week 1
- Solomon Hoofdstuk 1……………………………………………………………………………….1
- Solomon hoofdstuk 2……………………………………………………………………………….3
- Solomon hoofdstuk 3……………………………………………………………………………….5
- Hoorcollege , Kesselring……………………………………………………………………………9
Week 2
- Stearns inleiding…………………………………………………………………………………….12
- Stearns Hoofdstuk 1……………………………………………………………………………….13
- Stearns Hoofdstuk 2……………………………………………………………………………….14
- Stearns Hoofdstuk 4……………………………………………………………………………….17
- Stearns hoofdstuk 6……………………………………………………………………………….21
- Stearns hoofdstuk 7……………………………………………………………………………….22
- Stearns Hoofdstuk 15……………………………………………………………………………..23
- Hoorcollege 2, Koops……………………………………………………………………………..24
Week 3
- Medemenselijk leven, de Winter……………………………………………………………….27
- Hoorcollege 3, De winter…………………………………………………………………………43
Week 4
- De Haan, M. (2011). The reconstruction of parenting after migration: A
perspective from cultural translation. ……………………………………………………….42
- Stearns hoofdstuk 9……………………………………………………………………………….47
- Stearns hoofdstuk 13………………………………………………………………………………50
- Hoorcollege 4, de Haan…………………………………………………………………………..51
Week 5
- Leunen, R. (2018). Help, ik word hulpverlener! ……………………………………………62
- Razzaque, R., & Stockmann, T. (2016). An introduction to peer-supported open
dialogue in mental healthcare………………………………………………………………….65
- Hoorcollege 5, Kole………………………………………………………………………………..70
Week 6 -> geen literatuur of HC, bezig met podcast
Week 7
- Van Ertvelde, A. (2024). Handicap: Een bevrijding. ………………………………………73
- Aflevering Mari staat op (S1 A2) ………………………………………………………………..76
- Hoorcollege 6, Pollaert……………………………………………………………………………77
1
,WEEK 1
Solomon hoofdstuk 1
Verticale identiteiten zijn kenmerken en waarden die door de generaties heen van ouder
op kind worden overgedragen. Dit gebeurt niet allen via het DNA, maar ook door
gedeelde culturele normen. Hierdoor hebben de meeste kinderen een aantal
eigenschappen gemeen met hun ouders. Etniciteit is een voorbeeld van een verticale
identiteit. Niet-blanke kinderen hebben meestal niet-blanke ouders. Dit komt doordat
huidpigmentatie genetisch van ouder op kind wordt doorgegeven. Taal is meestal ook
een verticale identiteit. De meeste Griekssprekende mensen leren hun kinderen ook
Grieks
spreken, al kunnen die een eigen taalgebruik ontwikkelen en spreken ze een groot deel
van de tijd een andere taal. Religie is ook min of meer een verticale identiteit. Over het
algemeen zullen katholieke ouders hun kinderen katholiek groot brengen. Echter
kunnen de kinderen areligieus worden of een ander geloof aannemen. Nationaliteit is
eveneens verticaal, behalve voor immigranten. Ook of je blond bent of bijziend, heeft te
maken met je ouders, maar vaak is dit niet belangrijk voor je identiteit omdat je kleur van
je haar tamelijk onbelangrijk is en bijziendheid gemakkelijk gecorrigeerd kan worden.
Dikwijls heeft iemand echter een intrinsieke of verworven eigenschap die de ouders niet
hebben. Dan moet die persoon zijn of haar identiteit vinden bij een groep
gelijkgestemden, de zogenoemde peer- group. Dat is een horizontale identiteit. Zulke
horizontale identiteiten kunnen het gevolg zijn van recessieve genen, willekeurige
mutaties, prenatale invloeden of waarden en voorkeuren die een kind niet deelt met zijn
verwekkers. Een voorbeeld van horizontale identiteit is homoseksualiteit. De meeste
homoseksuele kinderen hebben heteroseksuele ouders. Hoewel hun seksualiteit niet
wordt bepaald door hun peers, leren ze hun homoseksuele identiteit herkennen door
observatie van en deelname aan een subcultuur buiten het gezin. Lichamelijke
handicaps zijn meestal een horizontale identiteit, net als genialiteit. Psychopathie is
eveneens meestal horizontaal. Ook de meeste misdadigers worden niet opgevoed door
gangster, maar volgen het criminele pad uit eigen beweging. Dat geldt eveneens voor
aandoeningen als autisme en een geestelijke beperking. En een kind dat is
voortgekomen uit een verkrachting kan met emotionele problemen te maken krijgen die
zijn eigen moeder niet kan kennen, ook al komen die voort uit haar eigen trauma. Zo
hebben de meeste dove kinderen wel horende ouders.
Zwakzinnigheid is een woord dat al lang als te beladen geldt om het nog in normale
spraakgebruik te bezigen, maar de discretere medische termen die daarvoor in de
plaats zijn gekomen, zoals ziekte, syndroom en aandoening, kunnen een bijna even
2
,negatieve bijbetekenis hebben. Ziekte gebruiken we vaak als we een bepaalde
gesteldheid in een negatief daglicht willen stellen en identiteit als we het positief willen
bevestigen. Dit is een vals onderscheid. Veel aandoeningen zijn zowel een ziekte als
identiteit, maar we kunnen maar één aspect zien als we het verbloemen. We hebben
woordgebruik nodig waarin de beide begrippen geen tegenstelling vormen, maar
verenigbare aspecten van een aandoening zijn. Mensen die geloven in het recht om te
kiezen voor gezonde, ‘normale’ kinderen hebben het over selectieve abortus, mensen
voor wie het idee een gruwel is hebben het over commerciële eugenetica en schilderen
een wereld ontdaan van diversiteit en kwetsbaarheid. We weten dat omgevingsfactoren
de hersenen kunnen veranderen en omgekeerd, dat de werking en de structuur van de
hersenen gedeeltelijk bepalen in hoeverre we beïnvloed kunnen worden door invloeden
van buitenaf. Dit noemen we nature via nurture.
Veerkracht is de tegenwoordige aanduiding voor wat vroeger doorzettingsvermogen
werd genoemd. Het is een middel om bepaalde doelen te bereiken zoals goed
functioneren en een gelukkig leven leiden. Het is ook een doel op zichzelf. Ouders die
hun verwachtingen niet vervuld zien worden door het kind met een horizontale identiteit,
hebben veerkracht nodig om zonder bitterheid hun toekomst nieuwe inhoud te kunnen
geven.
In de omvangrijke literatuur over de rechten van gehandicapten, benadrukken
wetenschappers het onderheid tussen stoornis en functioneringsproblemen. Een
stoornis is het gevolg van een aandoening. Bijvoorbeeld dat je je benen niet kunt
bewegen. Functioneringsproblemen zijn het gevolg van de sociale context, bijvoorbeeld
dat je een openbare bibliotheek niet binnen kunt. Intersectionaliteit is de theorie dat
verschillende vormen van onderdrukking elkaar in stand houden. Je kunt bijvoorbeeld
seksisme niet uitroeren zonder racisme te bestrijden.
SOLOMON H2
In “Doof” onderzoekt Solomon hoe gezinnen omgaan met doofheid als horizontale
identiteit: een eigenschap die vaak niet van ouder op kind wordt doorgegeven en ouders
dus vreemd is (in tegenstelling tot verticale identiteiten). Het hoofdstuk draait om de
spanning tussen twee kaders. Het ziektemodel ziet doofheid als een medisch probleem
dat om genezing of aanpassing vraagt; het identiteitsmodel ziet doofheid als een
volwaardige cultuur die om acceptatie en gemeenschap vraagt. Binnen die culturele
visie maakt men onderscheid tussen Doof (met hoofdletter: cultuur en gemeenschap)
en doof (met kleine letter: pathologische staat). Veel doven geven expliciet aan níet te
willen horen: “genezing” is ongewenst, aanpassing (doofheid als handicap) kan, en trots
zijn op doofheid als cultuur is het hoogste doel. Scholen spelen daarin een sleutelrol:
voor veel dove kinderen markeert naar school gaan het einde van een eenzame
periode—eindelijk is iedereen “net als zij”.
Historisch gezien begon dovenemancipatie bij onderwijs. In de 18e eeuw leerde een
horende Parijzenaar doven lezen en schrijven; in 1755 stichtte Abbé de l’Épée de eerste
school voor doofstommen. In 1817 volgde de eerste Amerikaanse dovenschool; uit
3
, Franse en lokale gebaren ontstond zo ASL (American Sign Language). Later keerde het
tij: naarmate doven meer onderwijs kregen, dwongen horenden hen juist te praten. In
1880 besloot een internationale bijeenkomst van dovenleraren gebarentaal te verbieden
om spraak en liplezen te stimuleren—de lijn van het oralisme: via geluid communiceren
om in de “echte wereld” te functioneren. Er waren zelfs organisaties die pleitten voor
sterilisatie van doven en het verbieden van onderlinge contacten. Tegenover dat
denkbeeld staat inmiddels stevig dat gebarentaal een volwaardige taal is: de hersenen
verwerken haar zoals gesproken taal, en dove kinderen verwerven gebarentaal net zo
natuurlijk als horende kinderen hun eerste gesproken taal. Een verbod werkt averechts:
het bevordert geen spraak, maar taalafkeer en achterstand.
Solomon laat zien hoe deze frames in gezinnen botsen. Horende ouders willen vaak
intimiteit en directe communicatie behouden en kiezen daarom voor logopedie of een
cochleair implantaat (CI)—een apparaat dat de functie van beschadigde zintuigcellen
overneemt en de gehoorzenuw elektrisch stimuleert. Voor ouders is gebarentaal leren
lastig (minder neuroplasticiteit dan kinderen), wat de keuze voor een CI begrijpelijk
maakt. Tegelijk is het implantaat bron van verdeeldheid: binnen de dovengemeenschap
wordt het soms gezien als eugenetisch of als afwijzing van de cultuur. Rory, een
geïnterviewde, liet zijn implantaat uiteindelijk deactiveren: liever vloeiend in gebarentaal
dan voortdurend doen alsof hij alles goed begreep. Zulke keuzes brengen ouderlijke
ambivalentie bloot. Walter en Rose (dove ouders) waren toch bedroefd toen Jackie doof
bleek—een teken hoe diep het verliesframe is ingebed. Bob en Mary rouwden om
gedeelde ervaringen zoals muziek nadat Rory zijn CI uitzette. Andere gezinnen vonden
juist houvast in activisme: Raj en Apryl, horende Afrikaans-Amerikaanse ouders van
Zahra, zochten vanuit burgerrechtenbewustzijn actief aansluiting bij de
dovengemeenschap. Elders leidde inzet tot spanningen: Megan (moeder van Jacob)
stichtte Tripod, een revolutionair project voor dove kinderen, maar raakte erdoor
geobsedeerd en scheidde; haar ex-man Michael kwam tot de acceptatie dat Jacob “om
de een of andere reden is uitgekozen om doof te zijn”. De druk van het ziektemodel kan
hard zijn: Felix bood zijn kleinkinderen elk één miljoen dollar als ze een implantaat
zouden nemen—een voorbeeld van de angst voor afwijzing en sociale veroordeling.
Solomon laat ook zien dat context ertoe doet. In het Balinese dorp Bengkala is
aangeboren doofheid veelvoorkomend, en de lokale gebarentaal Kata Kolok wordt door
iedereen gebruikt. Omdat de samenleving niet op complexe gesproken taal drijft,
functioneren doven en horenden naadloos naast elkaar in werk en gezelligheid. Toch
blijven perspectieven verschillen: Ngarda was blij met zijn horende kinderen; Sudarma
verkoos dove kinderen. Dit voorbeeld illustreert dat betekenis niet in biologie ligt, maar
in sociale inrichting.
Tegen deze achtergrond plaatst de tekst bredere feiten en keuzes. Ongeveer 1 op 1000
pasgeborenen is diepdoof, 2 op 1000 ernstig slechthorend, en nog eens 2–3 op 1000
verliest gehoor vóór het tiende jaar. De dovencultuur helpt mensen zichzelf te zien als
culturele, communicerende wezens, niet als onvolledigen. Meer dan honderd
doofheidsgenen zijn geïdentificeerd; naar schatting kan 10% van onze genen het gehoor
negatief beïnvloeden. Prenatale tests kunnen doofheid opsporen, maar roepen de vraag
op wie beslist welke levens levenswaardig zijn. In opvoeding staat een principiële keuze
4
Week 1
- Solomon Hoofdstuk 1……………………………………………………………………………….1
- Solomon hoofdstuk 2……………………………………………………………………………….3
- Solomon hoofdstuk 3……………………………………………………………………………….5
- Hoorcollege , Kesselring……………………………………………………………………………9
Week 2
- Stearns inleiding…………………………………………………………………………………….12
- Stearns Hoofdstuk 1……………………………………………………………………………….13
- Stearns Hoofdstuk 2……………………………………………………………………………….14
- Stearns Hoofdstuk 4……………………………………………………………………………….17
- Stearns hoofdstuk 6……………………………………………………………………………….21
- Stearns hoofdstuk 7……………………………………………………………………………….22
- Stearns Hoofdstuk 15……………………………………………………………………………..23
- Hoorcollege 2, Koops……………………………………………………………………………..24
Week 3
- Medemenselijk leven, de Winter……………………………………………………………….27
- Hoorcollege 3, De winter…………………………………………………………………………43
Week 4
- De Haan, M. (2011). The reconstruction of parenting after migration: A
perspective from cultural translation. ……………………………………………………….42
- Stearns hoofdstuk 9……………………………………………………………………………….47
- Stearns hoofdstuk 13………………………………………………………………………………50
- Hoorcollege 4, de Haan…………………………………………………………………………..51
Week 5
- Leunen, R. (2018). Help, ik word hulpverlener! ……………………………………………62
- Razzaque, R., & Stockmann, T. (2016). An introduction to peer-supported open
dialogue in mental healthcare………………………………………………………………….65
- Hoorcollege 5, Kole………………………………………………………………………………..70
Week 6 -> geen literatuur of HC, bezig met podcast
Week 7
- Van Ertvelde, A. (2024). Handicap: Een bevrijding. ………………………………………73
- Aflevering Mari staat op (S1 A2) ………………………………………………………………..76
- Hoorcollege 6, Pollaert……………………………………………………………………………77
1
,WEEK 1
Solomon hoofdstuk 1
Verticale identiteiten zijn kenmerken en waarden die door de generaties heen van ouder
op kind worden overgedragen. Dit gebeurt niet allen via het DNA, maar ook door
gedeelde culturele normen. Hierdoor hebben de meeste kinderen een aantal
eigenschappen gemeen met hun ouders. Etniciteit is een voorbeeld van een verticale
identiteit. Niet-blanke kinderen hebben meestal niet-blanke ouders. Dit komt doordat
huidpigmentatie genetisch van ouder op kind wordt doorgegeven. Taal is meestal ook
een verticale identiteit. De meeste Griekssprekende mensen leren hun kinderen ook
Grieks
spreken, al kunnen die een eigen taalgebruik ontwikkelen en spreken ze een groot deel
van de tijd een andere taal. Religie is ook min of meer een verticale identiteit. Over het
algemeen zullen katholieke ouders hun kinderen katholiek groot brengen. Echter
kunnen de kinderen areligieus worden of een ander geloof aannemen. Nationaliteit is
eveneens verticaal, behalve voor immigranten. Ook of je blond bent of bijziend, heeft te
maken met je ouders, maar vaak is dit niet belangrijk voor je identiteit omdat je kleur van
je haar tamelijk onbelangrijk is en bijziendheid gemakkelijk gecorrigeerd kan worden.
Dikwijls heeft iemand echter een intrinsieke of verworven eigenschap die de ouders niet
hebben. Dan moet die persoon zijn of haar identiteit vinden bij een groep
gelijkgestemden, de zogenoemde peer- group. Dat is een horizontale identiteit. Zulke
horizontale identiteiten kunnen het gevolg zijn van recessieve genen, willekeurige
mutaties, prenatale invloeden of waarden en voorkeuren die een kind niet deelt met zijn
verwekkers. Een voorbeeld van horizontale identiteit is homoseksualiteit. De meeste
homoseksuele kinderen hebben heteroseksuele ouders. Hoewel hun seksualiteit niet
wordt bepaald door hun peers, leren ze hun homoseksuele identiteit herkennen door
observatie van en deelname aan een subcultuur buiten het gezin. Lichamelijke
handicaps zijn meestal een horizontale identiteit, net als genialiteit. Psychopathie is
eveneens meestal horizontaal. Ook de meeste misdadigers worden niet opgevoed door
gangster, maar volgen het criminele pad uit eigen beweging. Dat geldt eveneens voor
aandoeningen als autisme en een geestelijke beperking. En een kind dat is
voortgekomen uit een verkrachting kan met emotionele problemen te maken krijgen die
zijn eigen moeder niet kan kennen, ook al komen die voort uit haar eigen trauma. Zo
hebben de meeste dove kinderen wel horende ouders.
Zwakzinnigheid is een woord dat al lang als te beladen geldt om het nog in normale
spraakgebruik te bezigen, maar de discretere medische termen die daarvoor in de
plaats zijn gekomen, zoals ziekte, syndroom en aandoening, kunnen een bijna even
2
,negatieve bijbetekenis hebben. Ziekte gebruiken we vaak als we een bepaalde
gesteldheid in een negatief daglicht willen stellen en identiteit als we het positief willen
bevestigen. Dit is een vals onderscheid. Veel aandoeningen zijn zowel een ziekte als
identiteit, maar we kunnen maar één aspect zien als we het verbloemen. We hebben
woordgebruik nodig waarin de beide begrippen geen tegenstelling vormen, maar
verenigbare aspecten van een aandoening zijn. Mensen die geloven in het recht om te
kiezen voor gezonde, ‘normale’ kinderen hebben het over selectieve abortus, mensen
voor wie het idee een gruwel is hebben het over commerciële eugenetica en schilderen
een wereld ontdaan van diversiteit en kwetsbaarheid. We weten dat omgevingsfactoren
de hersenen kunnen veranderen en omgekeerd, dat de werking en de structuur van de
hersenen gedeeltelijk bepalen in hoeverre we beïnvloed kunnen worden door invloeden
van buitenaf. Dit noemen we nature via nurture.
Veerkracht is de tegenwoordige aanduiding voor wat vroeger doorzettingsvermogen
werd genoemd. Het is een middel om bepaalde doelen te bereiken zoals goed
functioneren en een gelukkig leven leiden. Het is ook een doel op zichzelf. Ouders die
hun verwachtingen niet vervuld zien worden door het kind met een horizontale identiteit,
hebben veerkracht nodig om zonder bitterheid hun toekomst nieuwe inhoud te kunnen
geven.
In de omvangrijke literatuur over de rechten van gehandicapten, benadrukken
wetenschappers het onderheid tussen stoornis en functioneringsproblemen. Een
stoornis is het gevolg van een aandoening. Bijvoorbeeld dat je je benen niet kunt
bewegen. Functioneringsproblemen zijn het gevolg van de sociale context, bijvoorbeeld
dat je een openbare bibliotheek niet binnen kunt. Intersectionaliteit is de theorie dat
verschillende vormen van onderdrukking elkaar in stand houden. Je kunt bijvoorbeeld
seksisme niet uitroeren zonder racisme te bestrijden.
SOLOMON H2
In “Doof” onderzoekt Solomon hoe gezinnen omgaan met doofheid als horizontale
identiteit: een eigenschap die vaak niet van ouder op kind wordt doorgegeven en ouders
dus vreemd is (in tegenstelling tot verticale identiteiten). Het hoofdstuk draait om de
spanning tussen twee kaders. Het ziektemodel ziet doofheid als een medisch probleem
dat om genezing of aanpassing vraagt; het identiteitsmodel ziet doofheid als een
volwaardige cultuur die om acceptatie en gemeenschap vraagt. Binnen die culturele
visie maakt men onderscheid tussen Doof (met hoofdletter: cultuur en gemeenschap)
en doof (met kleine letter: pathologische staat). Veel doven geven expliciet aan níet te
willen horen: “genezing” is ongewenst, aanpassing (doofheid als handicap) kan, en trots
zijn op doofheid als cultuur is het hoogste doel. Scholen spelen daarin een sleutelrol:
voor veel dove kinderen markeert naar school gaan het einde van een eenzame
periode—eindelijk is iedereen “net als zij”.
Historisch gezien begon dovenemancipatie bij onderwijs. In de 18e eeuw leerde een
horende Parijzenaar doven lezen en schrijven; in 1755 stichtte Abbé de l’Épée de eerste
school voor doofstommen. In 1817 volgde de eerste Amerikaanse dovenschool; uit
3
, Franse en lokale gebaren ontstond zo ASL (American Sign Language). Later keerde het
tij: naarmate doven meer onderwijs kregen, dwongen horenden hen juist te praten. In
1880 besloot een internationale bijeenkomst van dovenleraren gebarentaal te verbieden
om spraak en liplezen te stimuleren—de lijn van het oralisme: via geluid communiceren
om in de “echte wereld” te functioneren. Er waren zelfs organisaties die pleitten voor
sterilisatie van doven en het verbieden van onderlinge contacten. Tegenover dat
denkbeeld staat inmiddels stevig dat gebarentaal een volwaardige taal is: de hersenen
verwerken haar zoals gesproken taal, en dove kinderen verwerven gebarentaal net zo
natuurlijk als horende kinderen hun eerste gesproken taal. Een verbod werkt averechts:
het bevordert geen spraak, maar taalafkeer en achterstand.
Solomon laat zien hoe deze frames in gezinnen botsen. Horende ouders willen vaak
intimiteit en directe communicatie behouden en kiezen daarom voor logopedie of een
cochleair implantaat (CI)—een apparaat dat de functie van beschadigde zintuigcellen
overneemt en de gehoorzenuw elektrisch stimuleert. Voor ouders is gebarentaal leren
lastig (minder neuroplasticiteit dan kinderen), wat de keuze voor een CI begrijpelijk
maakt. Tegelijk is het implantaat bron van verdeeldheid: binnen de dovengemeenschap
wordt het soms gezien als eugenetisch of als afwijzing van de cultuur. Rory, een
geïnterviewde, liet zijn implantaat uiteindelijk deactiveren: liever vloeiend in gebarentaal
dan voortdurend doen alsof hij alles goed begreep. Zulke keuzes brengen ouderlijke
ambivalentie bloot. Walter en Rose (dove ouders) waren toch bedroefd toen Jackie doof
bleek—een teken hoe diep het verliesframe is ingebed. Bob en Mary rouwden om
gedeelde ervaringen zoals muziek nadat Rory zijn CI uitzette. Andere gezinnen vonden
juist houvast in activisme: Raj en Apryl, horende Afrikaans-Amerikaanse ouders van
Zahra, zochten vanuit burgerrechtenbewustzijn actief aansluiting bij de
dovengemeenschap. Elders leidde inzet tot spanningen: Megan (moeder van Jacob)
stichtte Tripod, een revolutionair project voor dove kinderen, maar raakte erdoor
geobsedeerd en scheidde; haar ex-man Michael kwam tot de acceptatie dat Jacob “om
de een of andere reden is uitgekozen om doof te zijn”. De druk van het ziektemodel kan
hard zijn: Felix bood zijn kleinkinderen elk één miljoen dollar als ze een implantaat
zouden nemen—een voorbeeld van de angst voor afwijzing en sociale veroordeling.
Solomon laat ook zien dat context ertoe doet. In het Balinese dorp Bengkala is
aangeboren doofheid veelvoorkomend, en de lokale gebarentaal Kata Kolok wordt door
iedereen gebruikt. Omdat de samenleving niet op complexe gesproken taal drijft,
functioneren doven en horenden naadloos naast elkaar in werk en gezelligheid. Toch
blijven perspectieven verschillen: Ngarda was blij met zijn horende kinderen; Sudarma
verkoos dove kinderen. Dit voorbeeld illustreert dat betekenis niet in biologie ligt, maar
in sociale inrichting.
Tegen deze achtergrond plaatst de tekst bredere feiten en keuzes. Ongeveer 1 op 1000
pasgeborenen is diepdoof, 2 op 1000 ernstig slechthorend, en nog eens 2–3 op 1000
verliest gehoor vóór het tiende jaar. De dovencultuur helpt mensen zichzelf te zien als
culturele, communicerende wezens, niet als onvolledigen. Meer dan honderd
doofheidsgenen zijn geïdentificeerd; naar schatting kan 10% van onze genen het gehoor
negatief beïnvloeden. Prenatale tests kunnen doofheid opsporen, maar roepen de vraag
op wie beslist welke levens levenswaardig zijn. In opvoeding staat een principiële keuze
4
