PSYCHOPATHOLOGIE VANUIT
HERSTELGERICHTE ZORG (S28)
EEN SAMENVATTING VAN HET BOEK PSYCHISCHE AANDOENINGEN, 2 E EDITIE
HORDIJK EN VAN GENUGTEN (2024)
,HOOFDSTUK 1: PSYCHISCHE AANDOENINGEN – WAAR HEBBEN WE HET OVER? ............................ 4
1.1 POSITIEVE GEZONDHEID ...................................................................................................................4
1.2 PSYCHISCHE KLACHTEN ...................................................................................................................4
1.3 DE MEDISCHE BENADERING VAN PSYCHISCHE KLACHTEN......................................................................4
1.4 HET BIOPSYCHOSOCIAAL MODEL ........................................................................................................5
1.5 DE SOCIAALPSYCHIATRISCHE BENADERING ...........................................................................................6
1.6 CULTURELE ASPECTEN VAN PSYCHISCHE KLACHTEN EN PSYCHISCHE GEZONDHEIDSZORG .................................6
HOOFDSTUK 2: DE HERSTELGERICHTE BENADERING IN DE HULPVERLENING ................................ 7
2.1 DEFINITIE VAN HERSTEL ....................................................................................................................7
2.2 HERSTEL IS EEN PERSOONLIJK EN UNIEK PROCES .....................................................................................7
2.3 HERSTEL VERLOOPT MIN OF MEER IN FASEN ...........................................................................................7
2.4 KRITIEK OP DE HERSTELBEWEGING .......................................................................................................7
2.5 THEORETISCHE KADERS VAN HET HERSTELCONCEPT.................................................................................8
2.6 HERSTELONDERSTEUNENDE HULPVERLENING ........................................................................................8
2.7 DIVERSITEIT IN DE PSYCHISCHE GEZONDHEIDSZORG .................................................................................9
2.8 STIGMATISERING EN DESTIGMATISERING .............................................................................................. 10
HOOFDSTUK 3: HOE ONTSTAAN PSYCHISCHE AANDOENINGEN? ..................................................12
3.1 ALGEMENE GEZICHTSPUNTEN........................................................................................................... 12
3.2 BIOLOGISCHE FACTOREN ................................................................................................................ 12
3.3 PSYCHISCHE FACTOREN ................................................................................................................. 13
3.4 SOCIALE FACTOREN ...................................................................................................................... 16
HOOFDSTUK 5: ANGST .................................................................................................................17
5.1 ANGSTPROBLEMATIEK .................................................................................................................... 17
5.2 SOORTEN ANGST .......................................................................................................................... 17
5.3 GEVOLGEN VOOR HET SOCIALE NETWERK ............................................................................................ 18
5.4 HERSTELLEN VAN ANGSTPROBLEMATIEK .............................................................................................. 18
HOOFDSTUK 6: DEPRESSIE ..........................................................................................................20
6.1 WAT IS EEN DEPRESSIE ................................................................................................................... 20
6.2 VORMEN VAN DEPRESSIEPROBLEMATIEK.............................................................................................. 21
6.3 HET SOCIALE NETWERK VAN IEMAND MET EEN DEPRESSIE ........................................................................ 21
6.4 HERSTELPROCES VAN EEN DEPRESSIEVE STEMMING ............................................................................... 21
HOOFDSTUK 7: MANIE .................................................................................................................24
7.1 WAT IS EEN MANIE ......................................................................................................................... 24
7.2 GEVOLGEN VOOR HET SOCIALE NETWERK ............................................................................................ 25
7.3 FASEN VAN HERSTEL ...................................................................................................................... 25
HOOFDSTUK 8: DWANG EN OBSESSIE ..........................................................................................28
8.1 DWANGHANDELINGEN EN OBSESSIES ................................................................................................ 28
8.2 DE VERSCHILLENDE VORMEN VAN DWANG EN OBSESSIE .......................................................................... 28
8.3 GEVOLGEN VOOR HET SOCIALE NETWERK ............................................................................................ 29
8.4 HERTSTELLEN IN FASEN .................................................................................................................. 30
HOOFDSTUK 9: PSYCHOSE ..........................................................................................................33
9.1 HET FENOMEEN PSYCHOSE ............................................................................................................. 33
9.2 DE FASEN VAN PSYCHOTISCH WORDEN EN HERSTELLEN; HERSTELGERICHTE HULPVERLENING ........................... 36
2|P a g i n a
,HOOFDSTUK 10: POSTTRAUMATISCHE STRESS.............................................................................40
10.1 HET BEGRIP TRAUMA .................................................................................................................... 40
10.2 POSTTRAUMATISCHE STRESS .......................................................................................................... 40
10.3 GEVOLGEN VOOR HET SOCIALE NETWERK .......................................................................................... 42
10.4 HERSTELLEN VAN POSTTRAUMATISCHE STRESS .................................................................................... 42
HOOFDSTUK 12: AUTISME ............................................................................................................45
12.1 NEUROBIOLOGISCHE ONTWIKKELINGSSTOORNIS OF NEURODIVERSITEIT .................................................... 45
12.2 DE KENMERKEN VAN AUTISME ......................................................................................................... 45
12.3 THEORIEËN TER VERKLARING VAN AUTISME ......................................................................................... 46
12.4 MENSEN MET AUTISME EN HUN SOCIALE NETWERK ............................................................................... 47
12.5 BEGELEIDING EN HERSTELONDERSTEUNING VAN MENSEN MET AUTISME IN DE VERSCHILLENDE FASEN VAN HET LEVEN
..................................................................................................................................................... 47
HOOFDSTUK 13: PROBLEMEN MET AANDACHT EN ZELFREGULATIE ...............................................49
13.1 WAT IS ADHD (NIET) ................................................................................................................... 49
13.2 VERKLARINGEN VOOR ADHD ......................................................................................................... 50
13.3 HERSTELONDERSTEUNING BIJ ADHD ............................................................................................... 51
13.4 ADHD EN HET SOCIALE NETWERK ................................................................................................... 52
HOOFDSTUK 14: PERSOONLIJKHEIDSPROBLEMATIEK ...................................................................53
14.1 PERSOONLIJKHEIDSPROBLEMATIEK .................................................................................................. 53
14.2 VERSCHILLENDE VORMEN VAN PERSOONLIJKHEIDSPROBLEMATIEK ........................................................... 54
14.3 EEN ALTERNATIEF MODEL VOOR DE INDELING VAN PERSOONLIJKHEIDSPROBLEMATIEK.................................... 56
14.4 GEVOLGEN VOOR HET SOCIALE NETWERK .......................................................................................... 57
14.5 HERSTELLEN VAN PERSOONLIJKHEIDSPROBLEMATIEK ............................................................................ 57
HOOFDSTUK 16: PROBLEMATISCH EETGEDRAG............................................................................60
16.1 PROBLEMATISCH EETGEDRAG ......................................................................................................... 60
16.2 VORMEN VAN PROBLEMATISCH EETGEDRAG ....................................................................................... 60
16.3 GEVOLGEN VOOR HET SOCIALE NETWERK .......................................................................................... 61
16.4 BEGELEIDEN VAN CLIËNTEN MET EEN EETPROBLEEM, DE FASEN VAN HERSTEL .............................................. 61
HOOFDSTUK 17: LICHAAM EN GEEST............................................................................................63
17.1 HET PSYCHO-NEURO-IMMUNO-ENDOCRIENE SYSTEEM ......................................................................... 63
17.2 PSYCHISCHE AANDOENINGEN WAARBIJ LICHAMELIJKE KLACHTEN CENTRAAL STAAN ...................................... 63
17.3 LICHAMELIJKE GEZONDHEID EN LEEFSTIJL BIJ MENSEN MET EEN PSYCHISCHE AANDOENING ............................. 64
3|P a g i n a
, HOOFDSTUK 1: PSYCHISCHE AANDOENINGEN – WAAR HEBBEN WE HET OVER?
1.1 POSITIEVE GEZONDHEID
Gezondheid (WHO): Een toestand van compleet fysiek, mentaal en sociaal welbevinden en niet slechts
de afwezigheid van een ziekte of gebrek.
POSITIEVE GEZONDHEID
Positieve gezondheid (Huber): Gezondheid
is het vermogen zich aan te passen en eigen
regie te voeren, in het licht van sociale,
fysieke en emotionele uitdagingen van het
leven.
6 dimensies
- Lichaamsfuncties
- Mentaal welbevinden
- Zingeving
- Kwaliteit van leven
- Meedoen
- Dagelijks functioneren
COMPONENTEN VAN GEZONDHEID
Gezondheid kent drie componenten
- Objectief: De aanwijsbare aan of afwezigheid van een ziekteproces in het lichaam.
- Subjectief: De beleving van de persoon van zijn ziekte.
- Gedrag: De manier waarop iemand met zijn klachten omgaat.
1.2 PSYCHISCHE KLACHTEN
Het begrip psychische klachten is lastig te definiëren. Ooit werd gesteld “Het belangrijkste dat we over
psychische klachten kunnen zeggen, is dat we niet precies weten wat dat zijn”.
Psychische klachten gaan vooral over problemen in het psychisch functioneren, waarbij het persoonlijk
functioneren wordt belemmerd.
1.3 DE MEDISCHE BENADERING VAN PSYCHISCHE KLACHTEN
Op basis van verschijnselen wordt een diagnose gesteld. Deze diagnose wordt het uitgangspunt voor een
passende behandeling, waarin medicijnen doorgaans een belangrijke plaats innemen. De stoornissen en
problemen staan centraal in deze benadering.
SYMPTOOMNETWERKEN
Symptoomnetwerk: Symptomen hangen met elkaar samen en versterken elkaar. Zij vormen een
netwerk, een zelfonderhoudend systeem.
4|P a g i n a
HERSTELGERICHTE ZORG (S28)
EEN SAMENVATTING VAN HET BOEK PSYCHISCHE AANDOENINGEN, 2 E EDITIE
HORDIJK EN VAN GENUGTEN (2024)
,HOOFDSTUK 1: PSYCHISCHE AANDOENINGEN – WAAR HEBBEN WE HET OVER? ............................ 4
1.1 POSITIEVE GEZONDHEID ...................................................................................................................4
1.2 PSYCHISCHE KLACHTEN ...................................................................................................................4
1.3 DE MEDISCHE BENADERING VAN PSYCHISCHE KLACHTEN......................................................................4
1.4 HET BIOPSYCHOSOCIAAL MODEL ........................................................................................................5
1.5 DE SOCIAALPSYCHIATRISCHE BENADERING ...........................................................................................6
1.6 CULTURELE ASPECTEN VAN PSYCHISCHE KLACHTEN EN PSYCHISCHE GEZONDHEIDSZORG .................................6
HOOFDSTUK 2: DE HERSTELGERICHTE BENADERING IN DE HULPVERLENING ................................ 7
2.1 DEFINITIE VAN HERSTEL ....................................................................................................................7
2.2 HERSTEL IS EEN PERSOONLIJK EN UNIEK PROCES .....................................................................................7
2.3 HERSTEL VERLOOPT MIN OF MEER IN FASEN ...........................................................................................7
2.4 KRITIEK OP DE HERSTELBEWEGING .......................................................................................................7
2.5 THEORETISCHE KADERS VAN HET HERSTELCONCEPT.................................................................................8
2.6 HERSTELONDERSTEUNENDE HULPVERLENING ........................................................................................8
2.7 DIVERSITEIT IN DE PSYCHISCHE GEZONDHEIDSZORG .................................................................................9
2.8 STIGMATISERING EN DESTIGMATISERING .............................................................................................. 10
HOOFDSTUK 3: HOE ONTSTAAN PSYCHISCHE AANDOENINGEN? ..................................................12
3.1 ALGEMENE GEZICHTSPUNTEN........................................................................................................... 12
3.2 BIOLOGISCHE FACTOREN ................................................................................................................ 12
3.3 PSYCHISCHE FACTOREN ................................................................................................................. 13
3.4 SOCIALE FACTOREN ...................................................................................................................... 16
HOOFDSTUK 5: ANGST .................................................................................................................17
5.1 ANGSTPROBLEMATIEK .................................................................................................................... 17
5.2 SOORTEN ANGST .......................................................................................................................... 17
5.3 GEVOLGEN VOOR HET SOCIALE NETWERK ............................................................................................ 18
5.4 HERSTELLEN VAN ANGSTPROBLEMATIEK .............................................................................................. 18
HOOFDSTUK 6: DEPRESSIE ..........................................................................................................20
6.1 WAT IS EEN DEPRESSIE ................................................................................................................... 20
6.2 VORMEN VAN DEPRESSIEPROBLEMATIEK.............................................................................................. 21
6.3 HET SOCIALE NETWERK VAN IEMAND MET EEN DEPRESSIE ........................................................................ 21
6.4 HERSTELPROCES VAN EEN DEPRESSIEVE STEMMING ............................................................................... 21
HOOFDSTUK 7: MANIE .................................................................................................................24
7.1 WAT IS EEN MANIE ......................................................................................................................... 24
7.2 GEVOLGEN VOOR HET SOCIALE NETWERK ............................................................................................ 25
7.3 FASEN VAN HERSTEL ...................................................................................................................... 25
HOOFDSTUK 8: DWANG EN OBSESSIE ..........................................................................................28
8.1 DWANGHANDELINGEN EN OBSESSIES ................................................................................................ 28
8.2 DE VERSCHILLENDE VORMEN VAN DWANG EN OBSESSIE .......................................................................... 28
8.3 GEVOLGEN VOOR HET SOCIALE NETWERK ............................................................................................ 29
8.4 HERTSTELLEN IN FASEN .................................................................................................................. 30
HOOFDSTUK 9: PSYCHOSE ..........................................................................................................33
9.1 HET FENOMEEN PSYCHOSE ............................................................................................................. 33
9.2 DE FASEN VAN PSYCHOTISCH WORDEN EN HERSTELLEN; HERSTELGERICHTE HULPVERLENING ........................... 36
2|P a g i n a
,HOOFDSTUK 10: POSTTRAUMATISCHE STRESS.............................................................................40
10.1 HET BEGRIP TRAUMA .................................................................................................................... 40
10.2 POSTTRAUMATISCHE STRESS .......................................................................................................... 40
10.3 GEVOLGEN VOOR HET SOCIALE NETWERK .......................................................................................... 42
10.4 HERSTELLEN VAN POSTTRAUMATISCHE STRESS .................................................................................... 42
HOOFDSTUK 12: AUTISME ............................................................................................................45
12.1 NEUROBIOLOGISCHE ONTWIKKELINGSSTOORNIS OF NEURODIVERSITEIT .................................................... 45
12.2 DE KENMERKEN VAN AUTISME ......................................................................................................... 45
12.3 THEORIEËN TER VERKLARING VAN AUTISME ......................................................................................... 46
12.4 MENSEN MET AUTISME EN HUN SOCIALE NETWERK ............................................................................... 47
12.5 BEGELEIDING EN HERSTELONDERSTEUNING VAN MENSEN MET AUTISME IN DE VERSCHILLENDE FASEN VAN HET LEVEN
..................................................................................................................................................... 47
HOOFDSTUK 13: PROBLEMEN MET AANDACHT EN ZELFREGULATIE ...............................................49
13.1 WAT IS ADHD (NIET) ................................................................................................................... 49
13.2 VERKLARINGEN VOOR ADHD ......................................................................................................... 50
13.3 HERSTELONDERSTEUNING BIJ ADHD ............................................................................................... 51
13.4 ADHD EN HET SOCIALE NETWERK ................................................................................................... 52
HOOFDSTUK 14: PERSOONLIJKHEIDSPROBLEMATIEK ...................................................................53
14.1 PERSOONLIJKHEIDSPROBLEMATIEK .................................................................................................. 53
14.2 VERSCHILLENDE VORMEN VAN PERSOONLIJKHEIDSPROBLEMATIEK ........................................................... 54
14.3 EEN ALTERNATIEF MODEL VOOR DE INDELING VAN PERSOONLIJKHEIDSPROBLEMATIEK.................................... 56
14.4 GEVOLGEN VOOR HET SOCIALE NETWERK .......................................................................................... 57
14.5 HERSTELLEN VAN PERSOONLIJKHEIDSPROBLEMATIEK ............................................................................ 57
HOOFDSTUK 16: PROBLEMATISCH EETGEDRAG............................................................................60
16.1 PROBLEMATISCH EETGEDRAG ......................................................................................................... 60
16.2 VORMEN VAN PROBLEMATISCH EETGEDRAG ....................................................................................... 60
16.3 GEVOLGEN VOOR HET SOCIALE NETWERK .......................................................................................... 61
16.4 BEGELEIDEN VAN CLIËNTEN MET EEN EETPROBLEEM, DE FASEN VAN HERSTEL .............................................. 61
HOOFDSTUK 17: LICHAAM EN GEEST............................................................................................63
17.1 HET PSYCHO-NEURO-IMMUNO-ENDOCRIENE SYSTEEM ......................................................................... 63
17.2 PSYCHISCHE AANDOENINGEN WAARBIJ LICHAMELIJKE KLACHTEN CENTRAAL STAAN ...................................... 63
17.3 LICHAMELIJKE GEZONDHEID EN LEEFSTIJL BIJ MENSEN MET EEN PSYCHISCHE AANDOENING ............................. 64
3|P a g i n a
, HOOFDSTUK 1: PSYCHISCHE AANDOENINGEN – WAAR HEBBEN WE HET OVER?
1.1 POSITIEVE GEZONDHEID
Gezondheid (WHO): Een toestand van compleet fysiek, mentaal en sociaal welbevinden en niet slechts
de afwezigheid van een ziekte of gebrek.
POSITIEVE GEZONDHEID
Positieve gezondheid (Huber): Gezondheid
is het vermogen zich aan te passen en eigen
regie te voeren, in het licht van sociale,
fysieke en emotionele uitdagingen van het
leven.
6 dimensies
- Lichaamsfuncties
- Mentaal welbevinden
- Zingeving
- Kwaliteit van leven
- Meedoen
- Dagelijks functioneren
COMPONENTEN VAN GEZONDHEID
Gezondheid kent drie componenten
- Objectief: De aanwijsbare aan of afwezigheid van een ziekteproces in het lichaam.
- Subjectief: De beleving van de persoon van zijn ziekte.
- Gedrag: De manier waarop iemand met zijn klachten omgaat.
1.2 PSYCHISCHE KLACHTEN
Het begrip psychische klachten is lastig te definiëren. Ooit werd gesteld “Het belangrijkste dat we over
psychische klachten kunnen zeggen, is dat we niet precies weten wat dat zijn”.
Psychische klachten gaan vooral over problemen in het psychisch functioneren, waarbij het persoonlijk
functioneren wordt belemmerd.
1.3 DE MEDISCHE BENADERING VAN PSYCHISCHE KLACHTEN
Op basis van verschijnselen wordt een diagnose gesteld. Deze diagnose wordt het uitgangspunt voor een
passende behandeling, waarin medicijnen doorgaans een belangrijke plaats innemen. De stoornissen en
problemen staan centraal in deze benadering.
SYMPTOOMNETWERKEN
Symptoomnetwerk: Symptomen hangen met elkaar samen en versterken elkaar. Zij vormen een
netwerk, een zelfonderhoudend systeem.
4|P a g i n a
