Week 1: Hoorcollege familierecht, Schrama
(2016), EHRM A.V. vs. Slovenië en Hoofdstuk
1 (familierecht)
Personenrecht: rechtsverhouding over één mensen (naam, leeftijd, onder curatele). Kinderen zijn
minderjarigen vallen onder personenrecht.
Familierecht: verhoudingen tussen mensen: ouders en kind. Verticale relaties zoals afstamming en ouderlijk
gezag, ook horizontale relaties zoals huwelijk. Onder familierecht:
1. Juridisch ouderschap: wie zijn vader(s) en moeder(s).
2. Ouderlijk gezag: wie is verantwoordelijk?
3. Contact en omgang na scheiding.
Soorten regels:
Verdragen: hoogste regels die gelden voor alle aangesloten landen: EVRM, IVRK etc.
Burgerlijk Wetboek: regelingen over burgerlijke verhoudingen (tussen burgers onderling, zoals
familierecht). Deze regels moeten voldoen aan de regels uit verdragen.
Klassieke mensenrechten: afweerrechten; staat mag niet er niets tegen doen (vrijheid van godsdienst,
meningsuiting etc.).
Sociale mensenrechten: waarvoor de staat iets moet doen, bijv. recht op onderwijs.
Internationaal Verdrag van de Rechten van het Kind (IVRK, 1989), artikel 3: belangen van het kind vormen een
eerste overweging bij alle beslissingen die betrekking hebben op het kind. Alle landen zijn lid, behalve VS.
In het familierecht is ‘het belang van het kind’ regelmatig een criterium op grond waarvan een beslissing
genomen moet worden. De wetgever geeft vaak niet aan wat verstaan wordt onder het belang van het kind; het
is vaak een open norm die de rechter kan invullen o.b.v. de feiten. De wetgever moet rekening houden met het
belang van het kind: niet met het individuele kind, maar met een groep kinderen.
Rechtspraak: uitgangspunten, maar rechter moet zelf afwegen.
Rechters kijken met een juridische bril naar het belang van het kind: het zijn geen sociale
wetenschappers, dus weten zij wat het belang van het kind is?
Rechters krijgen in bepaalde zaken advies van de RvdK.
Vaak heeft het kind meerdere belangen, die soms met elkaar in strijd zijn.
Omgang en contact met beide ouders wordt gezien als in het belang van het kind, vooral na een
scheiding (wel concreet in het IVRK).
Kind heeft recht om te weten van wie het afstamt goed voor de identiteitsontwikkeling.
Doelen afstammings- en gezagsrecht
Verantwoordelijkheidsbeginsel: welke volwassenen zijn verantwoordelijk voor kind?
Beschermingsbeginsel: bescherming kind dat geen verantwoordelijkheid kan dragen.
Minderjarigheid
Onderscheid in ontwikkelingsstadia:
<12 jaar: kunnen niet vervolgd worden.
12-18 jaar: apart jeugdstrafrecht.
>18 jaar: gewone strafrecht van toepassing.
,Risicoaansprakelijkheid: bij kinderen <14 jaar zijn ouders aansprakelijk voor schade. Bij 14- en 15-jarigen
worden ouders niét meegenomen als ze aantoonbaar niets hebben kunnen doen. Kinderen vanaf 16 jaar zijn
zelf aansprakelijk.
Minderjarigen zijn handelingsonbekwaam en hebben toestemming nodig om in juridisch verkeer te treden.
Toestemming wordt verleend bij een rechtshandeling die past bij de leeftijd.
Uitzonderingen
Handlichting: rechter kan minderjarige met instemming van ouders handelingsbekwaam verklaren
voor bepaalde rechtshandelingen (bijv. overnemen van bedrijf ouders als 17-jarige).
Zwangere meisjes van 16/17 kunnen rechter verzoeken om meerderjarig te verklaren om gezag over
kind uit te oefenen.
Procesbekwaamheid van minderjarigen bij psychiatrische dwangopname.
Juridisch ouderschap
Niet alle ouders die juridisch ouder zijn, zijn biologisch ouder (bijv. kunstmatige inseminatie). Niet alle
biologische ouders, zijn juridisch ouder (bijv. bij een one-night-stand). Recht probeert om biologisch en juridisch
ouderschap aan elkaar te knopen, maar dat gebeurt niet altijd.
Meestal worden de biologische ouders de juridische ouders. Maar ook de sociale ouders kunnen de
juridische ouders worden.
Afstammingsrecht: regelt afstemming ouders en kinderen: wie zijn er familie van elkaar? Dwingend
recht: geen ruimte om naar eigen inzicht te regelen.
o Een kind heeft max. 2 ouders, ook als er 3(+) biologische/sociale ouders betrokken zijn. Bij
voorkeur 2 ouders en niet 1 (in het belang van het kind). Wel aanbeveling gedaan om juridisch
ouderschap voor 3/4 ouders mogelijk te maken.
Basismodel: een moeder en een vader als juridische ouders. Twee moeders kunnen ook beiden
juridische ouders worden. Voor twee vaders is het lastiger om beiden de status van juridisch ouder te
krijgen (omdat er altijd een moeder is waar het kind uit geboren wordt; zij wordt automatisch moeder.
Er is dan nog maar plek voor één. Dus moeder moet eerst ‘ont-moederen’ door adoptie. Daarna kan de
tweede vader worden door adoptie óf erkenning).
Hoe worden ouders juridische ouders? (Art. 198 en 199 van boek 1 BW):
Moeder door geboorte: de vrouw uit wie het kind geboren is. Wet maakt geen onderscheid in
procedure voorafgaand aan geboorte en relationele situatie van moeder.
o Draagmoederschap: juridisch moeder. Wensmoeder is pas juridisch moeder na adoptie.
Ouder van rechtswege: door getrouwd te zijn met/geregistreerd partner te zijn van de
geboortemoeder wordt automatisch de juridisch vader erkend.
o Moederschap van rechtswege (2014): twee eisen:
Formele relatie tijdens geboorte van het kind.
Kind verwekt via kunstmatige inseminatie met onbekende donor.
Door erkenning (voor ongehuwde ouders): ouders moeten dus zelf stappen zetten! Bij gemeente
verklaren dat je het kind erkent.
o Je hebt hier de toestemming van de moeder voor nodig (verschil met rechtswege). Als vader
kan aantonen dat het de vader is, dan hij alsnog via de rechter toestemming vragen.
Spermadonoren kunnen dit ook, moet wel aantonen dat hij in nauwe betrekking
staat tot moeder/kind.
o De meeste kinderen worden tegenwoordig geboren buiten het huwelijk of GPS.
Door adoptie: vereist altijd een beslissing van de rechtbank: ouders moeten dus zelf stappen zetten.
Gebeurt vrijwel niet meer in Nederland. Adoptie is mogelijk voor getrouwde, niet-getrouwde en
homoseksuele stellen, en voor alleenstaanden.
o Voorwaarden adoptie binnen Nederlandse grenzen:
In belang van jeugdige.
, Kind heeft niks te verwachten van biologische ouders.
Niet als ouders hier afwijzend tegenover staan, niet bij KMH.
Moeder moet >16 zijn en geen gezag meer hebben.
Kind is <18 jaar. Bij kinderen >12 speelt mening kind ook mee.
Grootouders mogen het kind niet adopteren.
Adoptieouders moeten >18 jaar ouder zijn dan kind, moeten al 3 jaar samenwonen
en adoptiekind moet hier al 1 jaar wonen.
o Voorwaarden adoptie buiten Nederlandse grenzen:
Kandidaat-adoptieouders moeten verzoek indienen onderzoek naar geschiktheid
verplichte voorlichtingscursus beginseltoestemming van de minister. Ouders
kunnen dan op zoek via bemiddelingsbureau. Het bureau vergaart informatie en
moet autoriteiten van land van herkomst informeren over het kind.
Via gerechtelijke vaststelling: als partner geen juridisch ouder wil zijn, kan de rechter ouderschap
toewijzen. Geboortemoeder kan zo juridisch ouderschap afdwingen.
Casus: heeft de biologische vader die niet de juridische vader is, het recht om de juridische vader te worden als
de moeder daar niet mee instemt? De toestemming wordt gegeven, tenzij het de relatie moeder-kind onder
druk zet of het niet in het belang van het kind is.
Erkenning wordt afgewezen als:
Kind >12 jaar blokkeert de erkenning.
Kind heeft al 2 ouders.
Man mag vanwege te nauw verwantschap geen huwelijk met moeder sluiten.
Man is nog geen 16.
Juridische gevolgen van ouderschap
Ouderschap is een levenslange juridische band die in beginsel onverbreekbaar is.
Het kind is juridisch geïntegreerd in een familie.
Ouders hebben de plicht om het kind te onderhouden (kinderalimentatie, tot 21 jaar).
Ouders hebben doorgaans ouderlijk gezag.
Kind en ouders: erfrechten, recht op omgang/contact.
Ouders: rechten om een naam te geven (dubbele achternaam kan sinds 1/1/2024), recht op informatie
over het kind (maar kinderen hebben dus géén recht op informatie over ouders).
Nationaliteit van het kind: geboren uit een Nederlander jij bent ook Nederlands.
Verblijfsrechten van het kind in Nederland.
Belastingrechtelijke gevolgen: minder belasting betalen als je iets geschonken krijgt.
Sociaal zekerheidsrechtelijke gevolgen.
Strafrecht: zwaardere straf als jij je kind mishandelt, juist omdat het je kind is.
Er zijn plannen om ook voor gezinnen met meer dan twee ouders meer te regelen in het afstammingsrecht.
Onduidelijk wat een nieuwe regering zal gaan doen.
Ouderlijk gezag
Het recht om over minderjarigen(!) te beslissen, geldt voor alle minderjarigen. Mensen met gezag moeten het
kind verzorgen en opvoeden, zorgen dat het goed gaat met het geld van het kind. Dwingend recht, maar we
ruimte om uitoefening van gezag vrij in te vullen.
1. Zorg en opvoeding.
2. Bewind over het vermogen van het kind.
3. Wettelijke vertegenwoordiging in het recht. Bij conflicten tussen ouder en kind kan een curator ingezet
worden: geen gezag maar komt op voor belangen van de minderjarige en voert indien nodig een
rechtszaak namens het kind.
Juridische positie van minderjarigen
(2016), EHRM A.V. vs. Slovenië en Hoofdstuk
1 (familierecht)
Personenrecht: rechtsverhouding over één mensen (naam, leeftijd, onder curatele). Kinderen zijn
minderjarigen vallen onder personenrecht.
Familierecht: verhoudingen tussen mensen: ouders en kind. Verticale relaties zoals afstamming en ouderlijk
gezag, ook horizontale relaties zoals huwelijk. Onder familierecht:
1. Juridisch ouderschap: wie zijn vader(s) en moeder(s).
2. Ouderlijk gezag: wie is verantwoordelijk?
3. Contact en omgang na scheiding.
Soorten regels:
Verdragen: hoogste regels die gelden voor alle aangesloten landen: EVRM, IVRK etc.
Burgerlijk Wetboek: regelingen over burgerlijke verhoudingen (tussen burgers onderling, zoals
familierecht). Deze regels moeten voldoen aan de regels uit verdragen.
Klassieke mensenrechten: afweerrechten; staat mag niet er niets tegen doen (vrijheid van godsdienst,
meningsuiting etc.).
Sociale mensenrechten: waarvoor de staat iets moet doen, bijv. recht op onderwijs.
Internationaal Verdrag van de Rechten van het Kind (IVRK, 1989), artikel 3: belangen van het kind vormen een
eerste overweging bij alle beslissingen die betrekking hebben op het kind. Alle landen zijn lid, behalve VS.
In het familierecht is ‘het belang van het kind’ regelmatig een criterium op grond waarvan een beslissing
genomen moet worden. De wetgever geeft vaak niet aan wat verstaan wordt onder het belang van het kind; het
is vaak een open norm die de rechter kan invullen o.b.v. de feiten. De wetgever moet rekening houden met het
belang van het kind: niet met het individuele kind, maar met een groep kinderen.
Rechtspraak: uitgangspunten, maar rechter moet zelf afwegen.
Rechters kijken met een juridische bril naar het belang van het kind: het zijn geen sociale
wetenschappers, dus weten zij wat het belang van het kind is?
Rechters krijgen in bepaalde zaken advies van de RvdK.
Vaak heeft het kind meerdere belangen, die soms met elkaar in strijd zijn.
Omgang en contact met beide ouders wordt gezien als in het belang van het kind, vooral na een
scheiding (wel concreet in het IVRK).
Kind heeft recht om te weten van wie het afstamt goed voor de identiteitsontwikkeling.
Doelen afstammings- en gezagsrecht
Verantwoordelijkheidsbeginsel: welke volwassenen zijn verantwoordelijk voor kind?
Beschermingsbeginsel: bescherming kind dat geen verantwoordelijkheid kan dragen.
Minderjarigheid
Onderscheid in ontwikkelingsstadia:
<12 jaar: kunnen niet vervolgd worden.
12-18 jaar: apart jeugdstrafrecht.
>18 jaar: gewone strafrecht van toepassing.
,Risicoaansprakelijkheid: bij kinderen <14 jaar zijn ouders aansprakelijk voor schade. Bij 14- en 15-jarigen
worden ouders niét meegenomen als ze aantoonbaar niets hebben kunnen doen. Kinderen vanaf 16 jaar zijn
zelf aansprakelijk.
Minderjarigen zijn handelingsonbekwaam en hebben toestemming nodig om in juridisch verkeer te treden.
Toestemming wordt verleend bij een rechtshandeling die past bij de leeftijd.
Uitzonderingen
Handlichting: rechter kan minderjarige met instemming van ouders handelingsbekwaam verklaren
voor bepaalde rechtshandelingen (bijv. overnemen van bedrijf ouders als 17-jarige).
Zwangere meisjes van 16/17 kunnen rechter verzoeken om meerderjarig te verklaren om gezag over
kind uit te oefenen.
Procesbekwaamheid van minderjarigen bij psychiatrische dwangopname.
Juridisch ouderschap
Niet alle ouders die juridisch ouder zijn, zijn biologisch ouder (bijv. kunstmatige inseminatie). Niet alle
biologische ouders, zijn juridisch ouder (bijv. bij een one-night-stand). Recht probeert om biologisch en juridisch
ouderschap aan elkaar te knopen, maar dat gebeurt niet altijd.
Meestal worden de biologische ouders de juridische ouders. Maar ook de sociale ouders kunnen de
juridische ouders worden.
Afstammingsrecht: regelt afstemming ouders en kinderen: wie zijn er familie van elkaar? Dwingend
recht: geen ruimte om naar eigen inzicht te regelen.
o Een kind heeft max. 2 ouders, ook als er 3(+) biologische/sociale ouders betrokken zijn. Bij
voorkeur 2 ouders en niet 1 (in het belang van het kind). Wel aanbeveling gedaan om juridisch
ouderschap voor 3/4 ouders mogelijk te maken.
Basismodel: een moeder en een vader als juridische ouders. Twee moeders kunnen ook beiden
juridische ouders worden. Voor twee vaders is het lastiger om beiden de status van juridisch ouder te
krijgen (omdat er altijd een moeder is waar het kind uit geboren wordt; zij wordt automatisch moeder.
Er is dan nog maar plek voor één. Dus moeder moet eerst ‘ont-moederen’ door adoptie. Daarna kan de
tweede vader worden door adoptie óf erkenning).
Hoe worden ouders juridische ouders? (Art. 198 en 199 van boek 1 BW):
Moeder door geboorte: de vrouw uit wie het kind geboren is. Wet maakt geen onderscheid in
procedure voorafgaand aan geboorte en relationele situatie van moeder.
o Draagmoederschap: juridisch moeder. Wensmoeder is pas juridisch moeder na adoptie.
Ouder van rechtswege: door getrouwd te zijn met/geregistreerd partner te zijn van de
geboortemoeder wordt automatisch de juridisch vader erkend.
o Moederschap van rechtswege (2014): twee eisen:
Formele relatie tijdens geboorte van het kind.
Kind verwekt via kunstmatige inseminatie met onbekende donor.
Door erkenning (voor ongehuwde ouders): ouders moeten dus zelf stappen zetten! Bij gemeente
verklaren dat je het kind erkent.
o Je hebt hier de toestemming van de moeder voor nodig (verschil met rechtswege). Als vader
kan aantonen dat het de vader is, dan hij alsnog via de rechter toestemming vragen.
Spermadonoren kunnen dit ook, moet wel aantonen dat hij in nauwe betrekking
staat tot moeder/kind.
o De meeste kinderen worden tegenwoordig geboren buiten het huwelijk of GPS.
Door adoptie: vereist altijd een beslissing van de rechtbank: ouders moeten dus zelf stappen zetten.
Gebeurt vrijwel niet meer in Nederland. Adoptie is mogelijk voor getrouwde, niet-getrouwde en
homoseksuele stellen, en voor alleenstaanden.
o Voorwaarden adoptie binnen Nederlandse grenzen:
In belang van jeugdige.
, Kind heeft niks te verwachten van biologische ouders.
Niet als ouders hier afwijzend tegenover staan, niet bij KMH.
Moeder moet >16 zijn en geen gezag meer hebben.
Kind is <18 jaar. Bij kinderen >12 speelt mening kind ook mee.
Grootouders mogen het kind niet adopteren.
Adoptieouders moeten >18 jaar ouder zijn dan kind, moeten al 3 jaar samenwonen
en adoptiekind moet hier al 1 jaar wonen.
o Voorwaarden adoptie buiten Nederlandse grenzen:
Kandidaat-adoptieouders moeten verzoek indienen onderzoek naar geschiktheid
verplichte voorlichtingscursus beginseltoestemming van de minister. Ouders
kunnen dan op zoek via bemiddelingsbureau. Het bureau vergaart informatie en
moet autoriteiten van land van herkomst informeren over het kind.
Via gerechtelijke vaststelling: als partner geen juridisch ouder wil zijn, kan de rechter ouderschap
toewijzen. Geboortemoeder kan zo juridisch ouderschap afdwingen.
Casus: heeft de biologische vader die niet de juridische vader is, het recht om de juridische vader te worden als
de moeder daar niet mee instemt? De toestemming wordt gegeven, tenzij het de relatie moeder-kind onder
druk zet of het niet in het belang van het kind is.
Erkenning wordt afgewezen als:
Kind >12 jaar blokkeert de erkenning.
Kind heeft al 2 ouders.
Man mag vanwege te nauw verwantschap geen huwelijk met moeder sluiten.
Man is nog geen 16.
Juridische gevolgen van ouderschap
Ouderschap is een levenslange juridische band die in beginsel onverbreekbaar is.
Het kind is juridisch geïntegreerd in een familie.
Ouders hebben de plicht om het kind te onderhouden (kinderalimentatie, tot 21 jaar).
Ouders hebben doorgaans ouderlijk gezag.
Kind en ouders: erfrechten, recht op omgang/contact.
Ouders: rechten om een naam te geven (dubbele achternaam kan sinds 1/1/2024), recht op informatie
over het kind (maar kinderen hebben dus géén recht op informatie over ouders).
Nationaliteit van het kind: geboren uit een Nederlander jij bent ook Nederlands.
Verblijfsrechten van het kind in Nederland.
Belastingrechtelijke gevolgen: minder belasting betalen als je iets geschonken krijgt.
Sociaal zekerheidsrechtelijke gevolgen.
Strafrecht: zwaardere straf als jij je kind mishandelt, juist omdat het je kind is.
Er zijn plannen om ook voor gezinnen met meer dan twee ouders meer te regelen in het afstammingsrecht.
Onduidelijk wat een nieuwe regering zal gaan doen.
Ouderlijk gezag
Het recht om over minderjarigen(!) te beslissen, geldt voor alle minderjarigen. Mensen met gezag moeten het
kind verzorgen en opvoeden, zorgen dat het goed gaat met het geld van het kind. Dwingend recht, maar we
ruimte om uitoefening van gezag vrij in te vullen.
1. Zorg en opvoeding.
2. Bewind over het vermogen van het kind.
3. Wettelijke vertegenwoordiging in het recht. Bij conflicten tussen ouder en kind kan een curator ingezet
worden: geen gezag maar komt op voor belangen van de minderjarige en voert indien nodig een
rechtszaak namens het kind.
Juridische positie van minderjarigen
