Samenvatting lessen ethiek
Les 1 introductie
Ethiek: ‘Ethiek is de systematische bespiegeling op het menselijk handelen aan de hand van
opvattingen over goed en kwaad’
(Reflectie Menselijk gedrag en het handelen (gaat niet om het denken maar om het doen, maar het
gaat ook wel weer om de intenties en motieven van het doen en de argumenten die gegeven
worden) Systematisch: het onderzoeken van waarom we iets doen op bepaalde gronden kan het
beste gebeuren door de motieven te ordenen en te categoriseren Opvattingen over goed en kwaad)
Waarom is ethiek van belang voor veiligheid?
• Complexe bestuurlijke afwegingen ordenen
• Verantwoording geven
• Steeds grotere waardendiversiteit
• De bescherming tegen bureaucratisch managementdenken (en private belangen)
• De bescherming tegen technologisch exces
• Het waarborgen van integriteit
• Gedragspsychologische veiligheidsproblemen benaderen
( Morele handelingsopties in kaart brengen (wat moeten we doen?) Probleem van de syriegangers.
Denk aan Onderzoeksraad voor Veiligheid Denk aan sociale veiligheidsvraagstukken omtrent religie
en gender (#metoo / handen schudden van moslims) Morele verloedering Afweging tussen resultaat
of principe? Denk aan ASML en levering chipmachine aan China Denk aan HTM
gezichtsherkenningssoftware enz Ethiek dient als uitgangspunt bij het formuleren van gedragsregels
Ethiek als gedragspsychologisch onderwerp. Waarom weten we wat het geode is om te doen, maar
doen we het toch niet?)
Normen en waarden
• Norm: verkeersregels voor goed gedrag
• Waarde: een (gedeelde) voorstelling die het ijkpunt vormt van wat wordt gezien als
waardevol of als kenmerkend voor goed gedrag.
• Moraal: de verzameling van gedragsopvattingen in een samenleving of individu
Morele problemen en dilemma’s
• Morele problemen draaien om de vraag: ‘wat behoren we te doen’
• Benaderingen volgen meestal uit conflicterende waardenposities
• Dilemma: ‘Een morele afweging tussen twee handelingsopties waarbij beide opties in
gelijkwaardige mate problematisch zijn of niet verkiesbaar.’ (EeV, p.37)
De tikkende tijdbom: Wat legitimeert het veiligheids- en opsporingsapparaat?: The question posed in
You Don't Like the Truth: 4 Days Inside Guantanamo is not that of Omar's innocence. We will never
, know what truly happened. Rather, the crux of the film lies in the legal "black-hole" that Guantanamo
detainees find themselves in. Is it possible to hold a man, let alone a child, accountable to the status
of Prison of War, illegal under United Nations law since the days of the Nuremberg Trials?"
Ethische theorie
Descriptieve theorie: Voorbeeld: voorzorgcultuur en voorzorgmoraal
Normatieve theorie: Voorbeeld: Voor elke handeling X geldt: als en alleen als <Y van toepassing is>,
dan is X goed, en als en alleen als <Y niet van toepassing is> dan is X slecht.
Relatie tussen mensbeelden/wereldbeelden en ethische theorieën
Les 2 Gevolgenethiek en het maatschappelijk belang
Het consequentialisme: Voor elke handeling X geldt: als en alleen als <de gevolgen van X het beste
zijn>, dan is X goed, en als en alleen als <de gevolgen van X niet het beste zijn> dan is X slecht. De
waarde die we toekennen aan de toekomstige uitkomst van de te maken keuze bepaalt of de
handeling goed is.
Kenmerken consequentialisme
• Het gevolg van de handeling is leidend, niet het motief van de handeling
• Projecteren van scenario’s, uitkomsten, voordelen en belangen
• Rationeel actormodel
• Benchmark of ijkpunt van belang – wanneer is een uitkomst beter dan de andere?
• Risicobeheersing en –calculatie
• Consequentialistische waarden
Afweging in de veiligheidspraktijk: Utilitarianism versus ‘good practice principles’: Example: stadium:
stands of families and children next to the stand of the guest supporters. This creates a very large risk
Het maatschappelijk nut
• De ultieme maatstaf voor het beoordelen van gevolgen van handelingen?
• Het veiligheidsbelang als algemeen maatschappelijk belang
• Collateral damage
Het utilisme
• Een vorm van consequentialisme
• Het maximalisatieprincipe: wat levert het meeste plezier cq het minste pijn op voor
zoveel mogelijk mensen?
• Jeremy Bentham (1748 – 1832) Mensbeeld: mens als genotszoeker
Panopticum: Morals reformed— health preserved — industry invigorated — instruction diffused —
public burthens lightened — Economy seated, as it were, upon a rock — the gordian knot of the
poor-law not cut, but untied — all by a simple idea in Architecture!— Jeremy Bentham
Delgado’s experimenten
Les 1 introductie
Ethiek: ‘Ethiek is de systematische bespiegeling op het menselijk handelen aan de hand van
opvattingen over goed en kwaad’
(Reflectie Menselijk gedrag en het handelen (gaat niet om het denken maar om het doen, maar het
gaat ook wel weer om de intenties en motieven van het doen en de argumenten die gegeven
worden) Systematisch: het onderzoeken van waarom we iets doen op bepaalde gronden kan het
beste gebeuren door de motieven te ordenen en te categoriseren Opvattingen over goed en kwaad)
Waarom is ethiek van belang voor veiligheid?
• Complexe bestuurlijke afwegingen ordenen
• Verantwoording geven
• Steeds grotere waardendiversiteit
• De bescherming tegen bureaucratisch managementdenken (en private belangen)
• De bescherming tegen technologisch exces
• Het waarborgen van integriteit
• Gedragspsychologische veiligheidsproblemen benaderen
( Morele handelingsopties in kaart brengen (wat moeten we doen?) Probleem van de syriegangers.
Denk aan Onderzoeksraad voor Veiligheid Denk aan sociale veiligheidsvraagstukken omtrent religie
en gender (#metoo / handen schudden van moslims) Morele verloedering Afweging tussen resultaat
of principe? Denk aan ASML en levering chipmachine aan China Denk aan HTM
gezichtsherkenningssoftware enz Ethiek dient als uitgangspunt bij het formuleren van gedragsregels
Ethiek als gedragspsychologisch onderwerp. Waarom weten we wat het geode is om te doen, maar
doen we het toch niet?)
Normen en waarden
• Norm: verkeersregels voor goed gedrag
• Waarde: een (gedeelde) voorstelling die het ijkpunt vormt van wat wordt gezien als
waardevol of als kenmerkend voor goed gedrag.
• Moraal: de verzameling van gedragsopvattingen in een samenleving of individu
Morele problemen en dilemma’s
• Morele problemen draaien om de vraag: ‘wat behoren we te doen’
• Benaderingen volgen meestal uit conflicterende waardenposities
• Dilemma: ‘Een morele afweging tussen twee handelingsopties waarbij beide opties in
gelijkwaardige mate problematisch zijn of niet verkiesbaar.’ (EeV, p.37)
De tikkende tijdbom: Wat legitimeert het veiligheids- en opsporingsapparaat?: The question posed in
You Don't Like the Truth: 4 Days Inside Guantanamo is not that of Omar's innocence. We will never
, know what truly happened. Rather, the crux of the film lies in the legal "black-hole" that Guantanamo
detainees find themselves in. Is it possible to hold a man, let alone a child, accountable to the status
of Prison of War, illegal under United Nations law since the days of the Nuremberg Trials?"
Ethische theorie
Descriptieve theorie: Voorbeeld: voorzorgcultuur en voorzorgmoraal
Normatieve theorie: Voorbeeld: Voor elke handeling X geldt: als en alleen als <Y van toepassing is>,
dan is X goed, en als en alleen als <Y niet van toepassing is> dan is X slecht.
Relatie tussen mensbeelden/wereldbeelden en ethische theorieën
Les 2 Gevolgenethiek en het maatschappelijk belang
Het consequentialisme: Voor elke handeling X geldt: als en alleen als <de gevolgen van X het beste
zijn>, dan is X goed, en als en alleen als <de gevolgen van X niet het beste zijn> dan is X slecht. De
waarde die we toekennen aan de toekomstige uitkomst van de te maken keuze bepaalt of de
handeling goed is.
Kenmerken consequentialisme
• Het gevolg van de handeling is leidend, niet het motief van de handeling
• Projecteren van scenario’s, uitkomsten, voordelen en belangen
• Rationeel actormodel
• Benchmark of ijkpunt van belang – wanneer is een uitkomst beter dan de andere?
• Risicobeheersing en –calculatie
• Consequentialistische waarden
Afweging in de veiligheidspraktijk: Utilitarianism versus ‘good practice principles’: Example: stadium:
stands of families and children next to the stand of the guest supporters. This creates a very large risk
Het maatschappelijk nut
• De ultieme maatstaf voor het beoordelen van gevolgen van handelingen?
• Het veiligheidsbelang als algemeen maatschappelijk belang
• Collateral damage
Het utilisme
• Een vorm van consequentialisme
• Het maximalisatieprincipe: wat levert het meeste plezier cq het minste pijn op voor
zoveel mogelijk mensen?
• Jeremy Bentham (1748 – 1832) Mensbeeld: mens als genotszoeker
Panopticum: Morals reformed— health preserved — industry invigorated — instruction diffused —
public burthens lightened — Economy seated, as it were, upon a rock — the gordian knot of the
poor-law not cut, but untied — all by a simple idea in Architecture!— Jeremy Bentham
Delgado’s experimenten
