college samenvatting JEC 23-24

Juridisch ethische context 23-24

HC 1: jeugdrecht

HANDELEN IN JURIDISCHE EN ETHISCHE CONTEXT

- Handelen is een menselijke activiteit die wetens en willens (bewust) gedaan wordt en waar
mensen voor verantwoordelijk kunnen worden gesteld.
- Action is an intentional, purposive, conscious and subjectively meaningful activity.
 Voor jezelf betekenis en bewust
- Er is een actor (iemand die handelt)
 Een bal gooien is een handeling, een kou vatten niet (is niet bewust)
- NIET handelen kan ook handelen zijn. Als je besluit niet te handelen, handel je bewust op een
bepaalde manier
- Je doet het met een bedoeling

Wat is goed handelen (zowel in ethiek en recht)

- Een 15-jarig meisje heeft seks met haar 18-jarige vriend. Het is vrijwillig en ze hebben al een
jaar een relatiewordt getolereerd
- Een leerkracht deelt informatie over een leerling met gescheiden ouders alleen met de
moederallebei ouders hebben recht op informatie
- Een vader die er achter komt dat zijn zoon betrokken is bij een scooterdiefstal doet GEEN
aangifte bij de politieje hebt een morele plicht, maar geen rechtelijke plicht
- Een echtpaar krijgt een kind door middel van een IVF behandeling in het buitenland met een
donoreicel van een anonieme donorniet herkenbaar zonder Nederlandse wet, maar het
mag, wel juridisch, niet ethisch
- Een pedagoog krijgt een liefdesrelatie met de getrouwde vader van een kind dat ze
begeleidtverstrengeling van belangen

Een normatieve vraag

- Wat goed handelen is, is niet eenduidig te beantwoorden. Je moet er steeds opnieuw over
nadenken
- Het is een normatieve vraag die we beantwoorden met impliciete en expliciet normen
 gebaseerd op waarden en wat we om ons heen horen en zien
 moderne en klassieke waarden zijn anders, maar je leidt er normen van af
 verweven in de beroepscode
- Cursus Juridische en Ethische Context gericht op het articuleren, onderzoeken en
bereflecteren van deze normativiteit en de waarden die de basis zijn. Het is verplicht om na
te denken

Drie kaders voor professioneel handelen

- Maatschappelijk kader (wet):
 In een rechtsstaat is dat de wet
 De juridische context van de pedagogiek
 Jeugdrecht (college 8 t/m11)
 Verzameling verschillende wettelijke kaders
 Burgerlijk recht, Strafrecht, Bestuursrecht, civiel recht
 Internationaal Verdrag Rechten Kind (belangrijk als normatief kader voor
belang van kind)

, - Professioneel kader (beroepscode), in de praktijk:
 Beroepen worden ingekaderd
 Wat legitimeert deze professie? Wie ben je nou eigenlijk?
 Wie mogen deze professie uitoefenen?
 Waaraan moeten deze professionals zich houden?
 Wat is een diploma waard?
 Beroepscode
 Waarden en normen van een beroepsgroep zijn vastgelegd in beroepscode
 Moet dynamisch zijn, want het veranderd steeds
 Beroepsethische richtlijn
 Op grens van recht en ethiek, want regels en normativiteit kritisch bekijken
 Regels
 Er zijn diverse beroepscodes, bijvoorbeeld
 Beroepscode voor sociaal werker (voorbeeld in boek VGW)
 Beroepscode jeugdzorgmedewerker (BPSW)
 Beroepscode voor academisch pedagogen (NVO)
 Beroepscodes, Gedragscodes, Integriteitscodes
 Articuleren waarden en normen professionele organisaties, laten zien wat
belangrijk is
 Code die niet gedragen wordt is niet functioneel
- Persoonlijk kader (ethiek):
 Wordt bepaald door …
 waarden en normen in je ontwikkeling
 opvattingen over mens en maatschappij bepaald door bv afkomst en
opvoeding
 Ethiek om hier systematisch over na te denken als persoon en professional
 Professioneel handelen vereist een reflectieve houding, hier is ethiek voor nodig, hoe
meer inhoud hoe beter
 Integriteit, hoe sta je in het leven
 Dilemmahantering, wel of niet iets doen en hoe handelen
 Handelingsevaluatie, waarom iets zo gedaan en het goede gedaan

NVO beroepscode

- Nederlandse Vereniging van pedagogen en onderwijskundigen (NVO)
 Beroepsvereniging voor academisch opgeleide pedagogen en onderwijskundigen
- De NVO beroepscode geeft richting en invulling aan het begrip 'goed pedagoog’. Op grond
van de beroepscode kunnen pedagogen hun handelen en beslissingen beroepsethisch
bepalen en verantwoorden (p.4). Het geeft je houvast en een duidelijke richting.
- Standaard voor kwaliteit beroepsuitoefening
 Gebaseerd op wet- en regelgeving voor zorg en jeugdigen
- Norm waaraan tuchtcollege toetst
- Wie moeten zich hieraan houden?
 NVO-leden
 (ortho)pedagogen met SKJ registratie
 orthopedagoog-generalisten met BIG registratie



Goed pedagoog?

, - Pedagogen zijn gebonden aan de beroepscode en daarmee aan normen waaraan een goed
pedagoog behoort te voldoen (p.5)
- NVO leden staan voor het veilig opgroeien en een optimale ontwikkeling van kinderen en
jongeren, en doelmatige zorg als extra ondersteuning nodig is. (p.4)
- Voor pedagogen is de pedagogische relatie het aangrijpingspunt van hun handelen: zij zoeken
verklaringen én oplossingen in die relatie. Pedagogen streven primair naar normalisatie van
de opvoedingsrelatie, of die nu eenvoudig of heel complex is. (p.5)
- Wat wordt hier verondersteld?
 zie (problematische) waardengeladenheid, wat is normatief



discretionaire ruimte

- Beroepscode laat ruimte voor inzicht professional, hier kan je zelf je afwegingen maken.
 Professionele autonomie, inzicht als professional
 ‘Tenzij clausule’ (p.5), eraan houden tenzij het nodig is dit niet te doen
- Wanneer je je moet verantwoorden (voor tuchtcollege) gaat het om je onderbouwing van
handelen
- Professional heeft te allen tijde persoonlijke verantwoordelijkheid voor handelen
- Je kent de wet en handelt naar inzicht (recht & ethiek)
- een reflectieve professional handelt niet defensief, maar integer

professioneel kader betekent ook

- reflectie op professie
 normativiteit en vakinhoud, ben hier bewust van, gaat vaak impliciet, veel aannames
 organisatie en beleid
 doelstellingen
 aannamen en concepten
 professionele waarden

normativiteit

- Norm: impliciete of expliciete regel
Bijvoorbeeld: veilige brandmelder; goede toets; doelmatige zorg; gepaste kleding;
verstandige ouder; mooi mens
- Normen zijn geen feiten, veelgemaakte fout
- We kunnen normen proberen te definiëren (normalisatie)
 Normen voor een veilige brandmelder vinden we acceptabeler dan normen voor een
mooi mens? Een brandmelder is objectief en te controleren
 Waarom? Alweer kwestie van normativiteit …
- Normatieve ethiek
 Zoekt naar rechtvaardiging van morele normen, de legitimatie ervan

Pedagoog: een normatief beroep

- Pedagogen scheppen normen als je aan het werk bent. Je geeft er zelf betekenis aan
 normaal
 leerbaar, begeleidbaar
 wenselijk gedrag
 goede ontwikkeling

,  harmonieus gezin
- Interventies in de praktijk bevatten impliciet
 Moreel oordeel
 Mens en maatschappijbeelden
- Goed handelen is ook je verhouden tot deze normativiteit, steeds bedenken over je oordeel,
je moet je hier bewust van zijn
 Wat betekent jouw oordeel voor de ander?
 Wat legitimeert jouw oordeel?

Morele dilemma’s kunnen hanteren

- Wat is een moreel dilemma?
 Je moet kiezen, het kan niet allebei
 Conflicterende waarden
 Kiezen tussen waarden tegenover elkaar
- Hoe ga je ermee om?
 Analyse en reflectie
 Ethisch stappenplan
 Moreel beraad: met een groep praten over hoe ermee om te gaan op systematische
manier

Een ethisch reflectieve attitude ontwikkelen, wat nodig:

- Houding als pedagogisch professional
 hulpverlener, docent, beleidsmedewerker, wetenschapper
- Permanent nadenken, bereid zijn tot reflectie
 Verwonderen: wat is hier eigenlijk aan de hand
 redeneren
 reflecteren
 kritische houding
 wisselen van perspectief, hoe denken anderen
 waarden bewustzijn, vaak impliciet
- Ethische theorieën en benaderingen zijn er om jou te voorzien van je gereedschap om te
komen tot een nadenkende houding

Ethiek recht en code

- Overeenkomsten
 Hoe te handelen
 Vragen naar juiste, goede en rechtvaardige
 Ethiek gaat vooraf aan recht
- Verschillen
 Recht: systeem algemene regels, vastgesteld door formele autoriteit met
sanctionerende bevoegdheid
 wetten en regels liggen vast
 gebaseerd op ethische waarden
 Ethiek: systematische reflectie
 ligt niet vast, wel theorie, maar theorie is er om te helpen
 geen formele autoriteit
 anders dan je aan de regels houden: Illegaal handelen kan ethisch juist zijn
(bv mensen zonder papieren helpen)