Dermatologie, Immunologie, Gastro-Enterologie en Hepatologie | Jonker, G.G (Gemma)
SAMENVATTING DIGEH
INHOUDSOPGAVE
Week 1: Dermatologie ..........................................................................................................................5
Jeuk bij de hond ................................................................................................................................5
Otitis Externa Hond ........................................................................................................................ 13
Otitis Externa Kat ............................................................................................................................ 21
Pemphigus foliaceus ...................................................................................................................... 23
Sebaceuze adenitis ........................................................................................................................ 26
Juveniele cellulitis .......................................................................................................................... 28
Discoïde Lupus Erythemateus ......................................................................................................... 30
Uveolairdermatologisch syndroom .................................................................................................. 34
Vitiligo ........................................................................................................................................... 34
Lentigo .......................................................................................................................................... 34
Pyodermie; oppervlakte/hotspot, oppervlakkig en diep ..................................................................... 34
Hotspot/oppervlakte pyodermie ..................................................................................... 34
Superficiële pyodermie ................................................................................................... 37
Diepe pyodermie ............................................................................................................ 40
MRSP-pyodermie ........................................................................................................... 44
Malassezia ..................................................................................................................................... 45
Dermatofytose ............................................................................................................................... 46
Dermatofytose kat .......................................................................................................................... 47
Demodicosis .................................................................................................................................. 48
Cheyletiella.................................................................................................................................... 49
Neotrombicula (herfstmijt).............................................................................................................. 49
Scabiës (Sarcoptes)........................................................................................................................ 49
Otodectes Cynotis.......................................................................................................................... 50
Jeuk bij de kat ................................................................................................................................. 50
Week 2: Hepatologie .......................................................................................................................... 55
Lever en galwegen algemeen........................................................................................................... 55
Reactieve hepatitis/niet-specifieke reactieve hepatopathie .............................................................. 65
Fulminante hepatitis....................................................................................................................... 65
Lobulaire dissecting hepatitis (juveniele hepatitis) ........................................................................... 65
Acute hepatitis – Leptospirose ........................................................................................................ 65
Acute hepatitis – Canine Adenovirus 1 ............................................................................................. 66
Chronische hepatitis ...................................................................................................................... 66
1
, Dermatologie, Immunologie, Gastro-Enterologie en Hepatologie | Jonker, G.G (Gemma)
Kopergeassocieerde hepatitis ......................................................................................................... 66
Auto-immuun hepatitis ................................................................................................................... 67
Overzicht hepatitis ......................................................................................................................... 67
Galwegen....................................................................................................................................... 68
Congenitale galwegaandoeningen ................................................................................................... 70
Ductale plaat malforamties ............................................................................................................ 70
Cysteuze leveraandoeningen .......................................................................................................... 70
Galblaasmucocele ......................................................................................................................... 70
Cholecystitis .................................................................................................................................. 71
Cholecystolithiase ......................................................................................................................... 72
Extra-hepatische galweg obstructie ................................................................................................. 73
Galblaas sludge ............................................................................................................................. 73
Hepatobiliaire neoplasie ................................................................................................................. 73
Congenitale porto-systemische shunts ........................................................................................... 75
Verkregen porto-systemische shunts .............................................................................................. 78
Hepatische lipidose........................................................................................................................ 80
Neutrofiele cholangitis ................................................................................................................... 82
Lymfocytaire cholangtitis ................................................................................................................ 83
Triaditis.......................................................................................................................................... 83
Leverbot ........................................................................................................................................ 84
Extra informatie MTE ....................................................................................................................... 84
Week 3 & 5: Immunologie ................................................................................................................... 87
Aangeboren immuunsysteem ......................................................................................................... 91
Verkregen immuunsysteem ............................................................................................................ 95
Verkorte algemene samenvatting immunologie .............................................................................. 102
Immunopathogenese van immuungemedieerde aandoeningen ...................................................... 104
Immuungemedieerde hemolytische anemie (IMHA) ....................................................................... 107
Niet regeneratieve IMHA ............................................................................................................... 112
Immuungemedieerde trombocytopenie (IMT) ................................................................................. 112
Leishmania .................................................................................................................................. 116
Ehlichiose .................................................................................................................................... 116
Immuungemedieerde neutropenie (IMN) ....................................................................................... 117
Infectie gerelateerde IG ................................................................................................................ 117
Auto-immuun IG ........................................................................................................................... 118
Auto-inflammatoire IG .................................................................................................................. 118
Anatomie van de nier .................................................................................................................... 119
Chronische enteropathieën .......................................................................................................... 120
2
, Dermatologie, Immunologie, Gastro-Enterologie en Hepatologie | Jonker, G.G (Gemma)
Chronische inflammatoire enteropathie bij honden ........................................................................ 122
Voedselresponsieve (FR) enteropathie........................................................................................... 123
Immunopathogenese oog ............................................................................................................. 125
Immuungemedieerde uveitis ......................................................................................................... 126
Immuungemedieerde polyartritis .................................................................................................. 127
SPAID .......................................................................................................................................... 129
Neurologie ................................................................................................................................... 130
Immuungemedieerd inflammatoire myopathie (IM) ........................................................................ 130
Kooiker myositis ........................................................................................................................... 133
Myasthenia gravis ......................................................................................................................... 133
Polyradiculoneuropathie .............................................................................................................. 134
Steroïderesponsieve meningitis-arteriitis (SRMA) ........................................................................... 136
Hypothyreoïdie bij honden ............................................................................................................ 137
Diabetes mellitus ......................................................................................................................... 138
Immuungemedieerde chronische hepatitis .................................................................................... 139
Week 4: Gastro-Enterologie .............................................................................................................. 140
Oesofagitis .................................................................................................................................. 140
Oesofagiale strictuur .................................................................................................................... 141
Oesofagiale corpus alienum ......................................................................................................... 141
Vasculaire ring anomalie............................................................................................................... 142
Mega oesofagus ........................................................................................................................... 143
Hiatale hernia .............................................................................................................................. 144
Gastro-oesofagale reflux (GER) ..................................................................................................... 146
Maagbeschermers........................................................................................................................ 147
Acute Gastritis ............................................................................................................................. 150
Maagerosies en Ulcera ................................................................................................................. 150
MDV ............................................................................................................................................ 151
Chronsiche gastritis ..................................................................................................................... 152
Maagtumoren............................................................................................................................... 155
Acute enteropathie, inclusief AHDS (HGE) ..................................................................................... 157
AHDS ........................................................................................................................................... 159
Chronische infectieuze enteritis .................................................................................................... 159
Chronische niet-infectieuze enteritis, inclusief PLE ........................................................................ 162
Vitamine B12 = cobalamine........................................................................................................... 164
Foliumzuur................................................................................................................................... 165
Food Responsive enteritis ............................................................................................................. 165
Darm neoplasie ............................................................................................................................ 166
3
, Dermatologie, Immunologie, Gastro-Enterologie en Hepatologie | Jonker, G.G (Gemma)
Inflammatory Bowel Disease ......................................................................................................... 168
Anatomie en Fysiologie van rectum-anus ....................................................................................... 168
Aandoeningen van het rectum ....................................................................................................... 169
Aandoeningen van de anaalzakken ................................................................................................ 170
Ddx Hematochezia ....................................................................................................................... 171
Granulomateuze enteritis = histiocytaire ulceratieve colitis ............................................................ 173
Pancreatitis bij de hond ................................................................................................................ 173
Pancreatitis bij de kat ................................................................................................................... 176
EPI ............................................................................................................................................... 178
Triaditis........................................................................................................................................ 181
4
, Dermatologie, Immunologie, Gastro-Enterologie en Hepatologie | Jonker, G.G (Gemma)
WEEK 1: DERMATOLOGIE
JEUK BIJ DE HOND
Anamnese
Belangrijke vragen om te stellen tijdens de anamnese:
1. Wat was de verspreiding van de jeuk aanvankelijk? Hoe is het nu? Zijn er veranderingen geweest?
a. Alleen ectoparasieten hebben een voorspelbare verspreiding
b. De verspreiding van jeuk bij atopie of voedselallergie is identiek
2. Is de jeuk seizoensgebonden, het hele jaar door of het hele jaar door met een seizoensgebonden
opvlamming?
a. Seizoensgebonden jeuk komt het meest overeen met atopie
b. Jeuk die het hele jaar door optreedt kan verband houden met voedselallergie, atopie door
allergenen binnenshuis en atopie op bepaalde geografische locaties waar allergenen
buitenshuis geen seizoensinvloed hebben
3. Wat was de leeftijd waarop de jeuk begon?
a. Voedselallergieën kunnen op elke leeftijd beginnen, maar omdat atopie een meer
gedefinieerde leeftijd heeft waarop het manifesteert (6 maanden tot 4 jaar), kan
voedselallergie prioriteit krijgen bij zeer jonge en oudere patiënten
b. Jeuk door ectoparasieten kan zich op elke leeftijd voordoen
4. Welke eerdere behandelingen zijn voorgeschreven en hoe effectief waren deze?
a. De respons op behandelingen zoals oclacitinib of lokivetmab verschilt per allergische
patiënt.
b. De respons op glucocorticoïden helpt niet om de oorzaak van jeuk te achterhalen,
aangezien elke jeukende aandoening kan reageren op jeukwerende doses
glucocorticoïden. Het uitblijven van een respons op glucocorticoïden kan echter wijzen
op de aanwezigheid van secundaire infecties (bacteriële infecties of Malassezia),
ectoparasieten en/of voedselallergie.
c. Een onvolledige respons op antibiotica wijzen op de aanwezigheid van antimicrobiële
resistentie. Vaak worden antimicrobiële middelen en jeukwerende behandelingen
tegelijkertijd voorgeschreven en stopgezet. Om de respons op deze behandelingen goed
te kunnen beoordelen, is het nuttig om te voorkomen dat deze medicijnen tegelijkertijd
worden stopgezet
5. Zijn er andere huisdieren of mensen getroffen?
a. Jeuk bij andere huisdieren of mensen wijst sterk op de aanwezigheid van ectoparasieten
zoals vlooien schurft of Cheyletiella
6. Is er sprake van braken, zachte ontlasting of toegenomen winderigheid die kan wijzen op een
voedselallergie?
a. Naast huidsymptomen zal 19-27% van de honden met een voedselallergie ook braken,
zachte ontlasting en/of diarree vertonen.
5
, Dermatologie, Immunologie, Gastro-Enterologie en Hepatologie | Jonker, G.G (Gemma)
Dermatologisch klinisch onderzoek
Een uitgebreid dermatologisch onderzoek, van neus tot
staart, is essentieel bij het vermoeden van een allergische
aandoening. Hierbij dient het volledige huidoppervlak
zorgvuldig te worden beoordeeld, inclusief inspectie van
de poten, liezen, oksels en perianale regio. Het gebruik van
een vlooienkam is noodzakelijk om de aanwezigheid van
vlooien of vlooienuitwerpselen uit te sluiten, aangezien
vlooienallergie een belangrijke differentiaaldiagnose
vormt.
Daarnaast is een otoscopisch onderzoek onmisbaar,
omdat tot wel 50% van de allergische honden een otitis
externa ontwikkelt. In sommige gevallen kan een otitis
zelfs het eerste en enige klinische symptoom zijn van
een onderliggende allergische aandoening. Het zorgvuldig
beoordelen van de gehoorgang op roodheid, zwelling,
cerumenproductie en secundaire infecties levert
waardevolle informatie op voor de verdere diagnostiek en
therapiekeuze
DDx Jeuk bij de hond
- Ectoparasieten
o Vlooien
▪ Locatie: lumbosacraal, staartbasis en caudomediale liezen
▪ Laesies:
• Acuut: Erythemateuze maculae, papels, korstvormige papels, hotspots.
• Chronisch: Zelfgeïnduceerde alopecia, lichenificatie en
hyperpigmentatie
▪ Diagnostiek: controleren voor vlooien en vlooienpoep middels vlooienkam
▪ Behandeling: Vlooipreventie
• Geen enkel middel is vlooiwerend
• Pop fase kan 174 dagen overleven in de omgeving
• Na 3 maanden behandelen kan je vlooien echt uitsluiten
o Cheyletiella (vachtmijt)
▪ Locatie: rug
▪ Laesies: opvallende dorsale seborroe
▪ Diagnostiek: plakbandpreparaat, het is een langpotige
mijt die goed te fixeren is
▪ Behandeling: selamectine (stronghold)
o Scabiës (sarcoptes scabiei)
▪ Locatie: start vaak bij de oorranden en verspreidt zich
daarna naar caudale locaties
▪ Laesies: papulaire uitslag, erytheem, schilfering, excoriaties
▪ Diagnostiek: oppervlakkige huidafkrabsels > ongeveer 3-5
• Als je hem niet vindt, betekent het niet dat hij er niet is
▪ Bij een behandeling met corticosteroïden worden de klachten erger
▪ Behandeling: selamectine (stronghold) spot-on
• Niet te gebruiken bij dieren die zwemmen of gewassen worden
6
, Dermatologie, Immunologie, Gastro-Enterologie en Hepatologie | Jonker, G.G (Gemma)
o Trombicula autumnalis (herfstmijt)
▪ Locatie: met name voeten, maar ook liezen en oren
▪ Laesies: rode bultjes mogelijk met korstjes
▪ Diagnostiek: herfstmijt die dus te zien is in de herfst, ze zijn vaak te zien met het
blote oog, plakbandpreparaat ook mogelijk
▪ Behandeling: anti-vlooimiddel
o Otoacariasis (Otodecctes cynotis)
▪ Locatie: oren
▪ Laesie: erytheem, donkerbruin koffie-achtig cerumen
▪ Diagnostiek: otoscopie en cytologie
• Meer dan 60% kans dat je ze ziet met otoscopie
▪ Behandeling: selamectine (stronghold) of oorzalven
o Demodex
▪ Locatie: overal op het lichaam
▪ Laesie: focale, multifocale of gegeneraliseerde alopecia,
schilfering, erytheem, folliculaire afzettingen, comedonen
en furunculose
▪ Diagnostiek: diep huidafkrabsel, door eerst de huid te masseren en daarna de
huid goed vast te trekken neemt de kans op detectie groter. Bij dieren met een
dikke huid (Sharpei) zijn ze lastiger te vinden, daarbij is een huidbiopt vaak nodig.
▪ Bij een behandeling met corticosteroïden worden de klachten erger
▪ Behandeling: afoxolaner (NexGard®) en fluralaner (Bravecto®)
o Pediculose (luis)
▪ Locatie: rug
▪ Laesie: geen zichtbare laesies of milde schilfering en
ontvelling
▪ Diagnostiek: zijn vaak te zien met het blote oog, vooral de neten zijn goed te zien.
De luizen zijn ook mogelijk om te zien, maar die bewegen vrij snel
▪ Behandeling: anti-vlooienmiddel
▪ Komt vooral voor bij asielen of cattery’s
o Neus mijten (Pneumonyssus caninum)
▪ Locatie: neus
▪ Behandeling: stronghold
- Microbiële huidinfecties
o Staphylococcus pseudointermedius
▪ Laesie: oppervlakkige pyodermie met papulopustular uitslag en epidermale
collarettes
▪ Diagnostiek: cytologie van afdrukpreparaat
▪ Meestal secundair aan andere jeuk- of niet-jeukende oorzaken
▪ De pyodermie veroorzaakt vaak een verandering in de algehele ernst of het
verspreidingspatroon van de jeuk
o Malassezia dermatitis
▪ Gist met een karakteristieke ovale pinda, Barbapapa of “Russische pop” vorm
▪ Locatie: voeten, mond, peri-anaal, oksels, hals en oren
▪ Laesies: erytheem, gelige of bruinachtige vettige
schilfering, hyperpigmentatie
▪ Diagnostiek: klinische en cytologische bevindingen en
bevestigd met respons op antischimmeltherapie
7
, Dermatologie, Immunologie, Gastro-Enterologie en Hepatologie | Jonker, G.G (Gemma)
- Allergische huidaandoeningen
o Vlooienallergie dermatitis
▪ Vlooienallergiedermatitis is een van de meest voorkomende oorzaken van jeuk
bij honden
▪ Preventieve middelen met een krachtige adulticide werking moeten worden
gebruikt. Isoxazolines worden nu algemeen beschouwd als de gouden
standaard in preventie en worden aanbevolen als eerste overweging.
o Voedselintolerantie/allergie
▪ Locatie: voeten, snuit, ogen, liezen en oren
▪ Aanwezigheid van gastro-intestinale symptomen
(diarree, braken, tenesmus, winderigheid) wordt
vaker gezien bij voedsel geïnduceerde AD
▪ Indien hele jaar symptomen dan uitsluiten met strikt eliminatiedieet
• Idealiter een nieuwe eiwitbron, alternatief is gehydrolyseerde eiwitten
• Gedurende minimaal 8 weken, uitsluitend dit dieet en geen snacks,
medicatie of supplementen
• Indien er geen reactie optreedt moet er een nieuw dieet geprobeerd
worden (zelfgekookt dieet)
• Indien klachten verbeteren/weggaan moet er een provocatie
plaatsvinden met het oude dieet of toevoegen van een nieuw ingrediënt
(3 weken daarna kan een nieuw ingrediënt worden toegevoegd)
• Meest voorkomende voedselallergenen hond: rund, zuivel, kip, tarwe,
soja, lam, varken, vis en maïs
▪ Er zijn geen diagnostische tests beschikbaar
o Atopische dermatitis
▪ Locatie: voeten, snuit, ogen, liezen en oren
▪ Alleen te diagnosticeren door andere oorzaken uit te sluiten
o Contact dermatitis
o Insecten beet hypersensitiviteit
- Overig
o Cutaan T-cel lymfoom
▪ Locatie: lymfeknopen, slijmvliezen (ulceraties op de tong en peri-anaal)
▪ Slechte prognose
o Pemphigus foliaceus
▪ Auto-immuun aandoening
▪ Laesie: pustels die jeuken en kapotgaan, hierdoor vormen er zich collarettes en
korsten
o Stress/psychogeen
▪ Locatie: carpus of laterale hak
▪ Komt vooral vaak voor bij politiehonden
o Medicatie reactie
▪ Bijv. anti-vlooimiddel
8
SAMENVATTING DIGEH
INHOUDSOPGAVE
Week 1: Dermatologie ..........................................................................................................................5
Jeuk bij de hond ................................................................................................................................5
Otitis Externa Hond ........................................................................................................................ 13
Otitis Externa Kat ............................................................................................................................ 21
Pemphigus foliaceus ...................................................................................................................... 23
Sebaceuze adenitis ........................................................................................................................ 26
Juveniele cellulitis .......................................................................................................................... 28
Discoïde Lupus Erythemateus ......................................................................................................... 30
Uveolairdermatologisch syndroom .................................................................................................. 34
Vitiligo ........................................................................................................................................... 34
Lentigo .......................................................................................................................................... 34
Pyodermie; oppervlakte/hotspot, oppervlakkig en diep ..................................................................... 34
Hotspot/oppervlakte pyodermie ..................................................................................... 34
Superficiële pyodermie ................................................................................................... 37
Diepe pyodermie ............................................................................................................ 40
MRSP-pyodermie ........................................................................................................... 44
Malassezia ..................................................................................................................................... 45
Dermatofytose ............................................................................................................................... 46
Dermatofytose kat .......................................................................................................................... 47
Demodicosis .................................................................................................................................. 48
Cheyletiella.................................................................................................................................... 49
Neotrombicula (herfstmijt).............................................................................................................. 49
Scabiës (Sarcoptes)........................................................................................................................ 49
Otodectes Cynotis.......................................................................................................................... 50
Jeuk bij de kat ................................................................................................................................. 50
Week 2: Hepatologie .......................................................................................................................... 55
Lever en galwegen algemeen........................................................................................................... 55
Reactieve hepatitis/niet-specifieke reactieve hepatopathie .............................................................. 65
Fulminante hepatitis....................................................................................................................... 65
Lobulaire dissecting hepatitis (juveniele hepatitis) ........................................................................... 65
Acute hepatitis – Leptospirose ........................................................................................................ 65
Acute hepatitis – Canine Adenovirus 1 ............................................................................................. 66
Chronische hepatitis ...................................................................................................................... 66
1
, Dermatologie, Immunologie, Gastro-Enterologie en Hepatologie | Jonker, G.G (Gemma)
Kopergeassocieerde hepatitis ......................................................................................................... 66
Auto-immuun hepatitis ................................................................................................................... 67
Overzicht hepatitis ......................................................................................................................... 67
Galwegen....................................................................................................................................... 68
Congenitale galwegaandoeningen ................................................................................................... 70
Ductale plaat malforamties ............................................................................................................ 70
Cysteuze leveraandoeningen .......................................................................................................... 70
Galblaasmucocele ......................................................................................................................... 70
Cholecystitis .................................................................................................................................. 71
Cholecystolithiase ......................................................................................................................... 72
Extra-hepatische galweg obstructie ................................................................................................. 73
Galblaas sludge ............................................................................................................................. 73
Hepatobiliaire neoplasie ................................................................................................................. 73
Congenitale porto-systemische shunts ........................................................................................... 75
Verkregen porto-systemische shunts .............................................................................................. 78
Hepatische lipidose........................................................................................................................ 80
Neutrofiele cholangitis ................................................................................................................... 82
Lymfocytaire cholangtitis ................................................................................................................ 83
Triaditis.......................................................................................................................................... 83
Leverbot ........................................................................................................................................ 84
Extra informatie MTE ....................................................................................................................... 84
Week 3 & 5: Immunologie ................................................................................................................... 87
Aangeboren immuunsysteem ......................................................................................................... 91
Verkregen immuunsysteem ............................................................................................................ 95
Verkorte algemene samenvatting immunologie .............................................................................. 102
Immunopathogenese van immuungemedieerde aandoeningen ...................................................... 104
Immuungemedieerde hemolytische anemie (IMHA) ....................................................................... 107
Niet regeneratieve IMHA ............................................................................................................... 112
Immuungemedieerde trombocytopenie (IMT) ................................................................................. 112
Leishmania .................................................................................................................................. 116
Ehlichiose .................................................................................................................................... 116
Immuungemedieerde neutropenie (IMN) ....................................................................................... 117
Infectie gerelateerde IG ................................................................................................................ 117
Auto-immuun IG ........................................................................................................................... 118
Auto-inflammatoire IG .................................................................................................................. 118
Anatomie van de nier .................................................................................................................... 119
Chronische enteropathieën .......................................................................................................... 120
2
, Dermatologie, Immunologie, Gastro-Enterologie en Hepatologie | Jonker, G.G (Gemma)
Chronische inflammatoire enteropathie bij honden ........................................................................ 122
Voedselresponsieve (FR) enteropathie........................................................................................... 123
Immunopathogenese oog ............................................................................................................. 125
Immuungemedieerde uveitis ......................................................................................................... 126
Immuungemedieerde polyartritis .................................................................................................. 127
SPAID .......................................................................................................................................... 129
Neurologie ................................................................................................................................... 130
Immuungemedieerd inflammatoire myopathie (IM) ........................................................................ 130
Kooiker myositis ........................................................................................................................... 133
Myasthenia gravis ......................................................................................................................... 133
Polyradiculoneuropathie .............................................................................................................. 134
Steroïderesponsieve meningitis-arteriitis (SRMA) ........................................................................... 136
Hypothyreoïdie bij honden ............................................................................................................ 137
Diabetes mellitus ......................................................................................................................... 138
Immuungemedieerde chronische hepatitis .................................................................................... 139
Week 4: Gastro-Enterologie .............................................................................................................. 140
Oesofagitis .................................................................................................................................. 140
Oesofagiale strictuur .................................................................................................................... 141
Oesofagiale corpus alienum ......................................................................................................... 141
Vasculaire ring anomalie............................................................................................................... 142
Mega oesofagus ........................................................................................................................... 143
Hiatale hernia .............................................................................................................................. 144
Gastro-oesofagale reflux (GER) ..................................................................................................... 146
Maagbeschermers........................................................................................................................ 147
Acute Gastritis ............................................................................................................................. 150
Maagerosies en Ulcera ................................................................................................................. 150
MDV ............................................................................................................................................ 151
Chronsiche gastritis ..................................................................................................................... 152
Maagtumoren............................................................................................................................... 155
Acute enteropathie, inclusief AHDS (HGE) ..................................................................................... 157
AHDS ........................................................................................................................................... 159
Chronische infectieuze enteritis .................................................................................................... 159
Chronische niet-infectieuze enteritis, inclusief PLE ........................................................................ 162
Vitamine B12 = cobalamine........................................................................................................... 164
Foliumzuur................................................................................................................................... 165
Food Responsive enteritis ............................................................................................................. 165
Darm neoplasie ............................................................................................................................ 166
3
, Dermatologie, Immunologie, Gastro-Enterologie en Hepatologie | Jonker, G.G (Gemma)
Inflammatory Bowel Disease ......................................................................................................... 168
Anatomie en Fysiologie van rectum-anus ....................................................................................... 168
Aandoeningen van het rectum ....................................................................................................... 169
Aandoeningen van de anaalzakken ................................................................................................ 170
Ddx Hematochezia ....................................................................................................................... 171
Granulomateuze enteritis = histiocytaire ulceratieve colitis ............................................................ 173
Pancreatitis bij de hond ................................................................................................................ 173
Pancreatitis bij de kat ................................................................................................................... 176
EPI ............................................................................................................................................... 178
Triaditis........................................................................................................................................ 181
4
, Dermatologie, Immunologie, Gastro-Enterologie en Hepatologie | Jonker, G.G (Gemma)
WEEK 1: DERMATOLOGIE
JEUK BIJ DE HOND
Anamnese
Belangrijke vragen om te stellen tijdens de anamnese:
1. Wat was de verspreiding van de jeuk aanvankelijk? Hoe is het nu? Zijn er veranderingen geweest?
a. Alleen ectoparasieten hebben een voorspelbare verspreiding
b. De verspreiding van jeuk bij atopie of voedselallergie is identiek
2. Is de jeuk seizoensgebonden, het hele jaar door of het hele jaar door met een seizoensgebonden
opvlamming?
a. Seizoensgebonden jeuk komt het meest overeen met atopie
b. Jeuk die het hele jaar door optreedt kan verband houden met voedselallergie, atopie door
allergenen binnenshuis en atopie op bepaalde geografische locaties waar allergenen
buitenshuis geen seizoensinvloed hebben
3. Wat was de leeftijd waarop de jeuk begon?
a. Voedselallergieën kunnen op elke leeftijd beginnen, maar omdat atopie een meer
gedefinieerde leeftijd heeft waarop het manifesteert (6 maanden tot 4 jaar), kan
voedselallergie prioriteit krijgen bij zeer jonge en oudere patiënten
b. Jeuk door ectoparasieten kan zich op elke leeftijd voordoen
4. Welke eerdere behandelingen zijn voorgeschreven en hoe effectief waren deze?
a. De respons op behandelingen zoals oclacitinib of lokivetmab verschilt per allergische
patiënt.
b. De respons op glucocorticoïden helpt niet om de oorzaak van jeuk te achterhalen,
aangezien elke jeukende aandoening kan reageren op jeukwerende doses
glucocorticoïden. Het uitblijven van een respons op glucocorticoïden kan echter wijzen
op de aanwezigheid van secundaire infecties (bacteriële infecties of Malassezia),
ectoparasieten en/of voedselallergie.
c. Een onvolledige respons op antibiotica wijzen op de aanwezigheid van antimicrobiële
resistentie. Vaak worden antimicrobiële middelen en jeukwerende behandelingen
tegelijkertijd voorgeschreven en stopgezet. Om de respons op deze behandelingen goed
te kunnen beoordelen, is het nuttig om te voorkomen dat deze medicijnen tegelijkertijd
worden stopgezet
5. Zijn er andere huisdieren of mensen getroffen?
a. Jeuk bij andere huisdieren of mensen wijst sterk op de aanwezigheid van ectoparasieten
zoals vlooien schurft of Cheyletiella
6. Is er sprake van braken, zachte ontlasting of toegenomen winderigheid die kan wijzen op een
voedselallergie?
a. Naast huidsymptomen zal 19-27% van de honden met een voedselallergie ook braken,
zachte ontlasting en/of diarree vertonen.
5
, Dermatologie, Immunologie, Gastro-Enterologie en Hepatologie | Jonker, G.G (Gemma)
Dermatologisch klinisch onderzoek
Een uitgebreid dermatologisch onderzoek, van neus tot
staart, is essentieel bij het vermoeden van een allergische
aandoening. Hierbij dient het volledige huidoppervlak
zorgvuldig te worden beoordeeld, inclusief inspectie van
de poten, liezen, oksels en perianale regio. Het gebruik van
een vlooienkam is noodzakelijk om de aanwezigheid van
vlooien of vlooienuitwerpselen uit te sluiten, aangezien
vlooienallergie een belangrijke differentiaaldiagnose
vormt.
Daarnaast is een otoscopisch onderzoek onmisbaar,
omdat tot wel 50% van de allergische honden een otitis
externa ontwikkelt. In sommige gevallen kan een otitis
zelfs het eerste en enige klinische symptoom zijn van
een onderliggende allergische aandoening. Het zorgvuldig
beoordelen van de gehoorgang op roodheid, zwelling,
cerumenproductie en secundaire infecties levert
waardevolle informatie op voor de verdere diagnostiek en
therapiekeuze
DDx Jeuk bij de hond
- Ectoparasieten
o Vlooien
▪ Locatie: lumbosacraal, staartbasis en caudomediale liezen
▪ Laesies:
• Acuut: Erythemateuze maculae, papels, korstvormige papels, hotspots.
• Chronisch: Zelfgeïnduceerde alopecia, lichenificatie en
hyperpigmentatie
▪ Diagnostiek: controleren voor vlooien en vlooienpoep middels vlooienkam
▪ Behandeling: Vlooipreventie
• Geen enkel middel is vlooiwerend
• Pop fase kan 174 dagen overleven in de omgeving
• Na 3 maanden behandelen kan je vlooien echt uitsluiten
o Cheyletiella (vachtmijt)
▪ Locatie: rug
▪ Laesies: opvallende dorsale seborroe
▪ Diagnostiek: plakbandpreparaat, het is een langpotige
mijt die goed te fixeren is
▪ Behandeling: selamectine (stronghold)
o Scabiës (sarcoptes scabiei)
▪ Locatie: start vaak bij de oorranden en verspreidt zich
daarna naar caudale locaties
▪ Laesies: papulaire uitslag, erytheem, schilfering, excoriaties
▪ Diagnostiek: oppervlakkige huidafkrabsels > ongeveer 3-5
• Als je hem niet vindt, betekent het niet dat hij er niet is
▪ Bij een behandeling met corticosteroïden worden de klachten erger
▪ Behandeling: selamectine (stronghold) spot-on
• Niet te gebruiken bij dieren die zwemmen of gewassen worden
6
, Dermatologie, Immunologie, Gastro-Enterologie en Hepatologie | Jonker, G.G (Gemma)
o Trombicula autumnalis (herfstmijt)
▪ Locatie: met name voeten, maar ook liezen en oren
▪ Laesies: rode bultjes mogelijk met korstjes
▪ Diagnostiek: herfstmijt die dus te zien is in de herfst, ze zijn vaak te zien met het
blote oog, plakbandpreparaat ook mogelijk
▪ Behandeling: anti-vlooimiddel
o Otoacariasis (Otodecctes cynotis)
▪ Locatie: oren
▪ Laesie: erytheem, donkerbruin koffie-achtig cerumen
▪ Diagnostiek: otoscopie en cytologie
• Meer dan 60% kans dat je ze ziet met otoscopie
▪ Behandeling: selamectine (stronghold) of oorzalven
o Demodex
▪ Locatie: overal op het lichaam
▪ Laesie: focale, multifocale of gegeneraliseerde alopecia,
schilfering, erytheem, folliculaire afzettingen, comedonen
en furunculose
▪ Diagnostiek: diep huidafkrabsel, door eerst de huid te masseren en daarna de
huid goed vast te trekken neemt de kans op detectie groter. Bij dieren met een
dikke huid (Sharpei) zijn ze lastiger te vinden, daarbij is een huidbiopt vaak nodig.
▪ Bij een behandeling met corticosteroïden worden de klachten erger
▪ Behandeling: afoxolaner (NexGard®) en fluralaner (Bravecto®)
o Pediculose (luis)
▪ Locatie: rug
▪ Laesie: geen zichtbare laesies of milde schilfering en
ontvelling
▪ Diagnostiek: zijn vaak te zien met het blote oog, vooral de neten zijn goed te zien.
De luizen zijn ook mogelijk om te zien, maar die bewegen vrij snel
▪ Behandeling: anti-vlooienmiddel
▪ Komt vooral voor bij asielen of cattery’s
o Neus mijten (Pneumonyssus caninum)
▪ Locatie: neus
▪ Behandeling: stronghold
- Microbiële huidinfecties
o Staphylococcus pseudointermedius
▪ Laesie: oppervlakkige pyodermie met papulopustular uitslag en epidermale
collarettes
▪ Diagnostiek: cytologie van afdrukpreparaat
▪ Meestal secundair aan andere jeuk- of niet-jeukende oorzaken
▪ De pyodermie veroorzaakt vaak een verandering in de algehele ernst of het
verspreidingspatroon van de jeuk
o Malassezia dermatitis
▪ Gist met een karakteristieke ovale pinda, Barbapapa of “Russische pop” vorm
▪ Locatie: voeten, mond, peri-anaal, oksels, hals en oren
▪ Laesies: erytheem, gelige of bruinachtige vettige
schilfering, hyperpigmentatie
▪ Diagnostiek: klinische en cytologische bevindingen en
bevestigd met respons op antischimmeltherapie
7
, Dermatologie, Immunologie, Gastro-Enterologie en Hepatologie | Jonker, G.G (Gemma)
- Allergische huidaandoeningen
o Vlooienallergie dermatitis
▪ Vlooienallergiedermatitis is een van de meest voorkomende oorzaken van jeuk
bij honden
▪ Preventieve middelen met een krachtige adulticide werking moeten worden
gebruikt. Isoxazolines worden nu algemeen beschouwd als de gouden
standaard in preventie en worden aanbevolen als eerste overweging.
o Voedselintolerantie/allergie
▪ Locatie: voeten, snuit, ogen, liezen en oren
▪ Aanwezigheid van gastro-intestinale symptomen
(diarree, braken, tenesmus, winderigheid) wordt
vaker gezien bij voedsel geïnduceerde AD
▪ Indien hele jaar symptomen dan uitsluiten met strikt eliminatiedieet
• Idealiter een nieuwe eiwitbron, alternatief is gehydrolyseerde eiwitten
• Gedurende minimaal 8 weken, uitsluitend dit dieet en geen snacks,
medicatie of supplementen
• Indien er geen reactie optreedt moet er een nieuw dieet geprobeerd
worden (zelfgekookt dieet)
• Indien klachten verbeteren/weggaan moet er een provocatie
plaatsvinden met het oude dieet of toevoegen van een nieuw ingrediënt
(3 weken daarna kan een nieuw ingrediënt worden toegevoegd)
• Meest voorkomende voedselallergenen hond: rund, zuivel, kip, tarwe,
soja, lam, varken, vis en maïs
▪ Er zijn geen diagnostische tests beschikbaar
o Atopische dermatitis
▪ Locatie: voeten, snuit, ogen, liezen en oren
▪ Alleen te diagnosticeren door andere oorzaken uit te sluiten
o Contact dermatitis
o Insecten beet hypersensitiviteit
- Overig
o Cutaan T-cel lymfoom
▪ Locatie: lymfeknopen, slijmvliezen (ulceraties op de tong en peri-anaal)
▪ Slechte prognose
o Pemphigus foliaceus
▪ Auto-immuun aandoening
▪ Laesie: pustels die jeuken en kapotgaan, hierdoor vormen er zich collarettes en
korsten
o Stress/psychogeen
▪ Locatie: carpus of laterale hak
▪ Komt vooral vaak voor bij politiehonden
o Medicatie reactie
▪ Bijv. anti-vlooimiddel
8
