Samenvatting Kennis maken- Methodologie 1- examen

H1 Waarom sociaalwetenschappelijk onderzoek?
Inleiding
 Veralgemeningen (<-> anekdote= 1 ervaring)
 Beschrijft beperkt stuk werkelijkheid
 Bewijs verzamelen (meerdere contexten)
 Resultaten onderzoek≠ ‘realiteit’-> herhalen van studies, meer bewijs
 Richting werkelijk, ‘realiteit’ bereiken we nooit
 “academische consensus”-> hard bewijs
 Vooruitgang: oude modellen= te weinig bewijs nu gebruiken
 Sterker bewijs bij grote populatie-> in consensus
 Statistisch significant= onwaarschijnlijk door toeval
Vragen?
 Hoe steekproef? Aantal?  Door wie?  Verschil correlatie+ causaliteit
 Representatief?  Andere variabele verantwoordelijk?
 Zichzelf aangemeld?=
 Survey? Interview?  Selection bias= waarschijnlijke subjectief
deelname doelpubliek= effect  Systematisch? Consistent?
resultaten
Wat kenmerkt wetenschap?
 Wetenschappelijke kennis ≠ absolute kennis
- Specifiek onderdeel+ onderuitgehaald bij tegenbewijs
 Wetenschappelijke controverses bestaan
 Stanford prison experiment (geïnstitutionaliseerd= aan verwachtingen voldoen)
- Vragen bij: systematiek+ objectiviteit
- Priming= G wordt beïnvloedt door omgeving=> invloed resultaat
 Systematisch+ objectief! Andere bijkomende variabele= geen goed onderzoek

 MAAR: Wetenschap levert geen argumenten op bestelling
 Wetenschappelijke inzichten zijn gebaseerd op toegepaste regels en procedures
die de kwaliteit en het waarheidsgehalte van die inzichten maximaliseren
 Vb. pandemie: op voorhand onderzoek MAAR niet meteen wetenschappelijke
inzichten

Andere bronnen kennis (niet wetenschappelijk)
 Persoonlijke ervaring
 Mediaberichtgeving
 Ideologische overtuigingen en waarden

Wetenschappelijke kennis
 Theorie= hypothese, concepten, ideeën
= generaliseren (voor ied)
 Empirie= snapshots werkelijkheid (specifiek)
 Via inductie (specifiek-> algemeen) en deductie (algemeen-> specifiek)
Methodologie
= wijze wetenschapsbeoefening functioneert (kennis+ beheersing methodes,…)
 Institutionele inbedding: WO gebeurt aan gespecialiseerde instellingen (vb. universiteit)
 Wijze organisatie+ financiering=> output
De wetenschapper als bokser?
 Onderzoeker in wereld ondergedompeld van ‘zwarte’ getto in Chigago
 Notities over interacties
 Doel: studie transformatie sociale leven in zwarte getto’s
 Participerende observatie: van binnenuit beschreven (alsof zelf toebehoort)
 Motieven begrijpen van sociale handelen
 In zijn concrete context begrijpen
De wetenschappelijke aanpak
 Toepassen regels+ procedures-> kwaliteit (waarheidsgehalte) maximaliseren

1

,  Keuzes ieder onderzoek: wijze data-verzameling, omschrijving, rapportering,…?
 Methodologie ≠ methode
- Methodologie= hele proces wetenschapsbeoefening (institutionele inbedding->
onderzoekspraktijk)
- Methode= technieken om met gegevens om te gaan
 Nooit absolute kennis

Alternatieve bronnen van kennis over werkelijkheid
= persoonlijke ervaring, media, ideologische overtuiging
 Risico: generaliseren/ doortrekken andere mensen of situaties
 Selectieve observatie: vooringenomen ideeën bevestigen
 Media: via filter TV=> wetenschappelijke inzichten+ valse/ niet-wetens info
 Selectieve berichtgeving: andere aspecten onbelicht
 Ideologische overtuigingen: vb. religie, samenhang ras+ intelligentie (racisten=
ideologie)
 Wetenschappers=> niet in ideologisch vacuüm (ideologische vooringenomenheid)
 Manieren: frappant <-> latent, interpretatie


Wat te verwachten van methodologie?
1. Theorie= o.b.v. empirische data of geg uit werkelijkheid
2. Niveau interacties=> analyse/ theorie…
Microniveau= interpersoonlijk
Macro= ruimere omgeving, maatschappelijk
Meso= tussenin (vb. organisaties, befrijven)
3. Data of gegevens: onmiddellijk<-> met meetinstrument waarneembaar
 Empirische data (zintuigen! Zowel meten als observeren)
 Kwantitatief of kwalitatief




H2 bouwstenen en soorten sociaalwetenschappelijk onderzoek
Inleiding

2

,  Doel= theoretische kennis opbouwen over SL
 Sociaalwetenschappelijk onderzoek= productie geldige+ betrouwbare kennis
over sociale realiteit door combineren theorie+ empirie waarbij methodologische
spelregels worden toegepast
 Systematische observatie realiteit
 Geen algemeen aanvaarde definitie SWO (veel visies)
Bouwstenen van sociaalwetenschappelijk onderzoek
Theorie
 THEORIE= samenhangende uitspraken of proposities die bepaalde fenomenen
beschrijven of verklaren
- Leggen terugkerende patronen of regelmatigheden in de wereld rondom ons uit
- Bestaan uit concepten en de verbanden daartussen
Goede wetenschappelijke theorieën
 Zijn logisch samenhangend (consistent)
Uitspraken niet tegenspreken (hoe minder uitspraken nodig om te begrijpen, hoe beter)
 Beschikken over een zekere mate van veralgemeenbaarheid: ruimere toepassing
 Zijn te toetsen door empirische observatie
- verifieerbaar: waarneembaar, observeerbaar
- falsifieerbaar: kunnen ook ontkracht worden, weerleggen (eventueel
onjuistheid aantonen<-> onjuist zijn)

 Zijn nooit definitief bewezen
 Toetsbare kennis vereist grote openheid en transparantie
 Onderzoekers moeten open rapporteren over hoe theorieën tot stand zijn gekomen
 Dat maakt onderzoek herhaalbaar (te repliceren) en te controleren
- Moeilijk: identieke gemeenschap<-> makkelijk: experimenten
- Data beschikbaar
2 elementen
1. Concepten= algemeen abstract idee-> concreet waarneembare fenomenen te
categoriseren
2. Relatie tussen die concepten
 Sociaalwetenschappelijke theorie= hoe bepaalde concepten met elkaar verbonden

 Formele theorie= sociale fenomenen los van concrete inhoud kan verklaren vanuit
vormelijke basisprincipes
 Koten-batenanalyse: kosten minimaliseren<-> baten maximaliseren

 Grand theory= soc fenomenen vanuit 1 abstract conceptueel kader-> ordenen
concepten> begrijpen soc werkelijkheid
- Universele wetten-> verschillende domeinen SL
- Vb. structurele functionalisme=> alle aspecten soc G vanuit structuur soc
systeem
- Kritiek: moeilijk empirisch getest

 Middle range theory= aannames over 1 bepaald soc fenomeen-> daaruit
hypothesen-> die empirisch getoetst
Empirie
 EMPIRIE= ervaren wereld door waarneming (in bepaalde context)
- Ons waarnemingsvermogen is altijd gekleurd
- Uitdaging: soms niet rechtsreeks observeerbaar of private sfeer
- Hoe lossen we dat op als sociaalwetenschappelijk onderzoekers?
 Positivisme= enkel waarneembare feiten (zoals natuurwetenschapper)
o Subjectieve mening doet er niet toe
o Objectief+ meetbaar antwoord
 Correspondentietheorie (kennis= waar: overeenkomt met wat je kan
waarnemen= verificatie)

3

, o Geldigheid en betrouwbaarheid
o Operationalisering= abstracte concepten omzetten in meetbare observaties
o Transparant (vb. prijs, snelheid,…)

 Constructivisme= actief construeren door voortbouwen op bestaande
kennis
o Specifieker-> interpretatie, perceptie, ervaringen
o ‘de werkelijkheid’ bestaat NIET
 Geen zin waarnemingen vergelijken met ‘werkelijkheid’
o Interview, observatie, eigen ervaring
o Hoe soc realiteit? -> geconstrueerd door mensen die leven in die realiteit
o Falsificatie of weerlegbaarheid (<-> verifieerbaarheid)
 Consistente argumentatie=> aanvoeren argumenten/
tegenargumenten
Definitie
Productie geldige+ betrouwbare kennis over soc realiteit=> door combineren theorie en
empirie waarbij methodologische principes rigoureus worden toegepast
Rigoureus= systematisch+ consistent+ reflexief (bewustzijn mogelijke vertekeningen)


Deductie
(gevolgtrekking: van algemene-> bijzondere)
 Redeneren van het algemene (theorie) naar het specifieke/ concrete (empirie)
 Theorie
 Hypothese (verwachting)
 Observatie
 Hypothese bevestigen of ontkrachten

 Vb. alle zwanen zijn wit-> observatie-> wit= bevestigen, zwart= ontkrachten,
verwerpen
Inductie
(specifieke observaties-> algemene theorie)
 Uit meerdere observaties een theorie destilleren
 Observaties
 Data verzamelen (door meerdere concrete observaties)
 Patro(o)n(en) ontdekken
 Hypothese / theorie
 Vb. observatie 1: zwaan X is wit, 2: zwaan Y is wit, 3: zwaan Z is wit
Uit die observaties-> ‘alle zwanen zijn wit’= hypothese/ theorie

 Risico: uitsluiten uitzonderingen
- 1 tegenstrijdige observatie= theorie verwerpen
- Geen veralgemeenbare theorie na enkele observaties
 Aftoetsen via inductie in verschillende contexten (beide!)
De empirische cyclus van wetenschappelijk onderzoek
4 fases: (geïdealiseerd)
1. Observatie: doelgericht+ systematisch gegevens van werkelijkheid verzamelen,
groeperen, beschrijven
o Gevestigd in bestaande kennis=> waaruit vermoedens/ hypotheses worden
gedistilleerd

2. Inductie: vanuit empirische feitenmateriaal=> wetmatigheden+ theoretische
proposities
3. Deductie: die abstracte, algemene kennis=> naar toetsbare hypotheses
4. Toetsing: nagaan vooropgestelde hypotheses door empirisch feitenmateriaal=>
ondersteund of verworpen

4