1
, 4 VWO | GYMNASIUM DEEL A
SCHEIKUNDE
UITWERKINGENBOEK
AUTEURS
JORIS SCHOUTEN
BAS ZOON
EINDREDACTIE
ILSE LANDA
MET MEDEWERKING VAN
AONNE KERKSTRA
TOON DE VALK
PETER VERWEIJ
Release 3.0
www.malmberg.nl/nova-scheikunde
Malmberg, ’s-Hertogenbosch
2
© Malmberg ’s-Hertogenbosch, 2022
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een
geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij
elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande
schriftelijke toestemming van de uitgever.
Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet
1912 j° het Besluit van 20 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, St.b.
471, en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen
aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit
deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient
men zich tot de uitgever te wenden.
3
1 Chemisch rekenen 5 INTRODUCTIE
Voorkennis 6
PRAKTIJK
Astrochemie 8
THEORIE
1 Atoombouw en periodiek systeem 10 2 De chemische hoeveelheid 15 3 Rekenen aan gehaltes
21 4 Rekenen aan reacties 27
MAATSCHAPPIJ
, Nucleaire geneeskunde 34
2 Chemische bindingen 35 INTRODUCTIE
Voorkennis 36
PRAKTIJK
Touchscreens 38
THEORIE
1 Atoombinding 40 2 Bindingen tussen moleculen 44 3 Metaalbinding 50 4 Ionbinding 54
MAATSCHAPPIJ
TNO 59
3 Organische verbindingen 60 INTRODUCTIE
Voorkennis 61
PRAKTIJK
Aspririne 64
THEORIE
1 Koolstofverbindingen 66 2 Systematische naamgeving 71 3 Brandstoffen 80 4 Organische
chemie 87
MAATSCHAPPIJ
Scheikunde 95
4
Nova © Uitgeverij Malmberg
H1 Chemisch rekenen Uitwerkingen 4 vwo | gymnasium
1 Chemisch rekenen
, 5
Nova © Uitgeverij Malmberg
H1 Chemisch rekenen Uitwerkingen 4 vwo | gymnasium
Voorkennis
Leerlingen kunnen de opdrachten zelf nakijken met behulp van de antwoorden achterin het
leeropdrachtenboek.
OPDRACHTEN
1
Van structuurformule naar molecuulformule
Vanuit de structuurformule van propaan-2-ol kun je de molecuulformule opstellen.
Stel de molecuulformule op van propaan-2-ol.
C3H8O
In de structuurformule tel je drie C-atomen, acht H-atomen en één O-atoom. De gebruikelijke
volgorde is C–H–O. Je kunt eventueel de OH-groep uitschrijven om duidelijk te maken dat het om
een alkanol gaat.
2
Van molecuulformule naar structuurformule
Vanuit de molecuulformule van ethanol, C2H6O, kun je de structuurformule van dit molecuul
opstellen. Let op: het molecuul bevat een –OH-groep.
Stel de structuurformule op van ethanol.
De covalentie van C is vier, van O twee en van H één. De C-atomen zitten daarom altijd in het
midden van de structuur en de H-atomen aan de buitenkant. Het O-atoom kun je op elke plek
tussen twee atomen in plaatsen, maar omdat er een –OH-groep aanwezig moet zijn, komt het O-
atoom in de structuur tussen een C- en een H-atoom.
3
Ontledingsreactie
Ammoniakgas, NH3(g), ontleedt onder bepaalde omstandigheden in de eveneens gasvormige
elementen.
Stel de reactievergelijking op inclusief de faseaanduidingen.
2 NH3(g) → N2(g) + 3 H2(g)
De formule van ammoniak is NH3, de niet-ontleedbare stoffen waterstof en stikstof hebben als
formule N2 en H2.
4
Verbrandingsreactie
Een bepaalde hoeveelheid butaan, C4H10, wordt volledig verbrand.
Stel de reactievergelijking op inclusief de faseaanduidingen. Ga er daarbij van uit dat het
reactiemengsel na afloop van de reactie is afgekoeld.
2 C4H10(g) + 13 O2(g) → 8 CO2(g) + 10 H2O(l)
Verbranden is een reactie met zuurstof. Bij de volledige verbranding van een koolwaterstof
ontstaat water en koolstofdioxide.
6
Nova © Uitgeverij Malmberg
H1 Chemisch rekenen Uitwerkingen 4 vwo | gymnasium
, 4 VWO | GYMNASIUM DEEL A
SCHEIKUNDE
UITWERKINGENBOEK
AUTEURS
JORIS SCHOUTEN
BAS ZOON
EINDREDACTIE
ILSE LANDA
MET MEDEWERKING VAN
AONNE KERKSTRA
TOON DE VALK
PETER VERWEIJ
Release 3.0
www.malmberg.nl/nova-scheikunde
Malmberg, ’s-Hertogenbosch
2
© Malmberg ’s-Hertogenbosch, 2022
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een
geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij
elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enige andere manier, zonder voorafgaande
schriftelijke toestemming van de uitgever.
Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16b Auteurswet
1912 j° het Besluit van 20 juni 1974, St.b. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, St.b.
471, en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen
aan de Stichting Reprorecht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit
deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient
men zich tot de uitgever te wenden.
3
1 Chemisch rekenen 5 INTRODUCTIE
Voorkennis 6
PRAKTIJK
Astrochemie 8
THEORIE
1 Atoombouw en periodiek systeem 10 2 De chemische hoeveelheid 15 3 Rekenen aan gehaltes
21 4 Rekenen aan reacties 27
MAATSCHAPPIJ
, Nucleaire geneeskunde 34
2 Chemische bindingen 35 INTRODUCTIE
Voorkennis 36
PRAKTIJK
Touchscreens 38
THEORIE
1 Atoombinding 40 2 Bindingen tussen moleculen 44 3 Metaalbinding 50 4 Ionbinding 54
MAATSCHAPPIJ
TNO 59
3 Organische verbindingen 60 INTRODUCTIE
Voorkennis 61
PRAKTIJK
Aspririne 64
THEORIE
1 Koolstofverbindingen 66 2 Systematische naamgeving 71 3 Brandstoffen 80 4 Organische
chemie 87
MAATSCHAPPIJ
Scheikunde 95
4
Nova © Uitgeverij Malmberg
H1 Chemisch rekenen Uitwerkingen 4 vwo | gymnasium
1 Chemisch rekenen
, 5
Nova © Uitgeverij Malmberg
H1 Chemisch rekenen Uitwerkingen 4 vwo | gymnasium
Voorkennis
Leerlingen kunnen de opdrachten zelf nakijken met behulp van de antwoorden achterin het
leeropdrachtenboek.
OPDRACHTEN
1
Van structuurformule naar molecuulformule
Vanuit de structuurformule van propaan-2-ol kun je de molecuulformule opstellen.
Stel de molecuulformule op van propaan-2-ol.
C3H8O
In de structuurformule tel je drie C-atomen, acht H-atomen en één O-atoom. De gebruikelijke
volgorde is C–H–O. Je kunt eventueel de OH-groep uitschrijven om duidelijk te maken dat het om
een alkanol gaat.
2
Van molecuulformule naar structuurformule
Vanuit de molecuulformule van ethanol, C2H6O, kun je de structuurformule van dit molecuul
opstellen. Let op: het molecuul bevat een –OH-groep.
Stel de structuurformule op van ethanol.
De covalentie van C is vier, van O twee en van H één. De C-atomen zitten daarom altijd in het
midden van de structuur en de H-atomen aan de buitenkant. Het O-atoom kun je op elke plek
tussen twee atomen in plaatsen, maar omdat er een –OH-groep aanwezig moet zijn, komt het O-
atoom in de structuur tussen een C- en een H-atoom.
3
Ontledingsreactie
Ammoniakgas, NH3(g), ontleedt onder bepaalde omstandigheden in de eveneens gasvormige
elementen.
Stel de reactievergelijking op inclusief de faseaanduidingen.
2 NH3(g) → N2(g) + 3 H2(g)
De formule van ammoniak is NH3, de niet-ontleedbare stoffen waterstof en stikstof hebben als
formule N2 en H2.
4
Verbrandingsreactie
Een bepaalde hoeveelheid butaan, C4H10, wordt volledig verbrand.
Stel de reactievergelijking op inclusief de faseaanduidingen. Ga er daarbij van uit dat het
reactiemengsel na afloop van de reactie is afgekoeld.
2 C4H10(g) + 13 O2(g) → 8 CO2(g) + 10 H2O(l)
Verbranden is een reactie met zuurstof. Bij de volledige verbranding van een koolwaterstof
ontstaat water en koolstofdioxide.
6
Nova © Uitgeverij Malmberg
H1 Chemisch rekenen Uitwerkingen 4 vwo | gymnasium
