Deel 1 de sociologie ontdekken
DE INDIVIDUALISTISCHE VARIANT
HOOFDSTUK 3: DE ONTDEKKING VAN DE SAMENLEVING 1
Studieobject van de sociologie
- Wat is ‘het sociale’ of ‘de samenleving’?
- Concreter dan ‘de manieren waarop mensen samenleven’
- Meer dan solidariteit en wellevendheid
- Twee fundamenteel verschillende benaderingen van de sociologie (H3-4)
o Studie van onbedoelde, perverse gevolgen
Helpen maatregelen ook diegenen die ze beogen?
o Studie van de zelf-vervullende/zelfvernietigende voorspellingen
Hoe informatie verspreiden? Hoe vakantieverkeer regelen?
o Studie van het probleem van collectieve actie
Hoofdstuk 3: Bij de individualistische variant let de socioloog op de effecten van het
samen handelen van individuen. -> de sociale orde wordt verklaard vanuit het individu in
wisselwerking met de samenleving
3.1 VOORGESCHIEDENIS: VERLICHTING EN TEGEN-VERLICHTING
Ontstaan sociologie (relatief jonge wetenschap)
- 19de eeuwse aangelegenheid: pas dan hebben samenlevingen de middelen om
zichzelf te observeren
- Uit polemiek (debat) tussen Verlichting en tegen-Verlichting Polemiek = felle discussie of
- Sociologie: twee origines strijd, meestal in geschreven
o Het sociale is verschillend van het individuele vorm, waarbij verschillende
o Het sociale is verschillend van het natuurlijke auteurs hun conflicterende
standpunten over een
- Context van het ontstaan controversieel onderwerp
- In de vroege sociologie zit de verlichting heel sterk verdedigen en elkaar fel
Het denken over mens en samenleving is vooral ingebed in een web van metafysische
vragen ‘wat is onze oorsprong?’, ‘wat is ons doel?’ => 1e sociologen die die vragen
loslaten!
1
Hoofdstuk 3
, Deel 1 de sociologie ontdekken
3.1.1 OPKOMST SOCIOLOGIE
DE VERLICHTING
MENSBEELD van de Verlichting (heel positief mensbeeld)
Verenigen denkers met gemeenschappelijke denkwijzen die in zekere zin het
intellectueel referentiekader vormen voor de moderne sociologie:
- Bepaalde inzichten worden duidelijk overgenomen: observatie, geloof in de
maakbaarheid van de samenleving
- Tegen bepaalde ideeën zal de sociologie zich verzetten
Denkers van Verlichting
1. Veel aandacht voor individu (belang individu)
2. Overtuigd dat individuen overal dezelfde zijn (want hebben gemeenschappelijke
natuur)
3. Universele rede en rationaliteit onderdeel van die menselijke natuur
4. Traditie, bijgeloof en andere door verlichtingsdenkers als irrationeel beschouwde
fenomenen
o Afwijkingen van universele rede is gevolg van traditie, geloof, bijgeloof
(noemde ze storende factoren) -> mens moet het eigen hef in handen
nemen
5. Mensen zijn er om zelf op basis van de rede, regels en instellingen te scheppen
Groot toekomstoptimisme
Condorcet: vrije markt past beter bij de menselijke rede en de natuur dan andere
economische regimes
o Schreef in 1175 dat vrije concurrentie tot gelijkheid zou lijden, vermogens
gelijk zou maken, de ongelijkheid binnen eenzelfde land zou opheffen,
maar ook de ongelijkheid tussen verschillende landen zou drukken
Voorspelling niet uitgekomen!
o De universele rede moet de traditie vervangen en nieuwe instellingen
scheppen (Condorcet)
o Vertrekken vanuit een heel sterk bevrijdings denken
SOCIOLOGIE van de Verlichting
- Alle mensen zijn drager van dezelfde (alle mensen zijn dus in essentie gelijk)
natuur (cruciaal deel van die natuur is de rede: de capaciteit om te observeren,
vergelijken)
- Het is best die natuur te volgen bij het leven en bij het inrichten van de
samenleving: we moeten omstandigheden creëren om mensen hun natuur tot
max te laten volgen
2
Hoofdstuk 3
DE INDIVIDUALISTISCHE VARIANT
HOOFDSTUK 3: DE ONTDEKKING VAN DE SAMENLEVING 1
Studieobject van de sociologie
- Wat is ‘het sociale’ of ‘de samenleving’?
- Concreter dan ‘de manieren waarop mensen samenleven’
- Meer dan solidariteit en wellevendheid
- Twee fundamenteel verschillende benaderingen van de sociologie (H3-4)
o Studie van onbedoelde, perverse gevolgen
Helpen maatregelen ook diegenen die ze beogen?
o Studie van de zelf-vervullende/zelfvernietigende voorspellingen
Hoe informatie verspreiden? Hoe vakantieverkeer regelen?
o Studie van het probleem van collectieve actie
Hoofdstuk 3: Bij de individualistische variant let de socioloog op de effecten van het
samen handelen van individuen. -> de sociale orde wordt verklaard vanuit het individu in
wisselwerking met de samenleving
3.1 VOORGESCHIEDENIS: VERLICHTING EN TEGEN-VERLICHTING
Ontstaan sociologie (relatief jonge wetenschap)
- 19de eeuwse aangelegenheid: pas dan hebben samenlevingen de middelen om
zichzelf te observeren
- Uit polemiek (debat) tussen Verlichting en tegen-Verlichting Polemiek = felle discussie of
- Sociologie: twee origines strijd, meestal in geschreven
o Het sociale is verschillend van het individuele vorm, waarbij verschillende
o Het sociale is verschillend van het natuurlijke auteurs hun conflicterende
standpunten over een
- Context van het ontstaan controversieel onderwerp
- In de vroege sociologie zit de verlichting heel sterk verdedigen en elkaar fel
Het denken over mens en samenleving is vooral ingebed in een web van metafysische
vragen ‘wat is onze oorsprong?’, ‘wat is ons doel?’ => 1e sociologen die die vragen
loslaten!
1
Hoofdstuk 3
, Deel 1 de sociologie ontdekken
3.1.1 OPKOMST SOCIOLOGIE
DE VERLICHTING
MENSBEELD van de Verlichting (heel positief mensbeeld)
Verenigen denkers met gemeenschappelijke denkwijzen die in zekere zin het
intellectueel referentiekader vormen voor de moderne sociologie:
- Bepaalde inzichten worden duidelijk overgenomen: observatie, geloof in de
maakbaarheid van de samenleving
- Tegen bepaalde ideeën zal de sociologie zich verzetten
Denkers van Verlichting
1. Veel aandacht voor individu (belang individu)
2. Overtuigd dat individuen overal dezelfde zijn (want hebben gemeenschappelijke
natuur)
3. Universele rede en rationaliteit onderdeel van die menselijke natuur
4. Traditie, bijgeloof en andere door verlichtingsdenkers als irrationeel beschouwde
fenomenen
o Afwijkingen van universele rede is gevolg van traditie, geloof, bijgeloof
(noemde ze storende factoren) -> mens moet het eigen hef in handen
nemen
5. Mensen zijn er om zelf op basis van de rede, regels en instellingen te scheppen
Groot toekomstoptimisme
Condorcet: vrije markt past beter bij de menselijke rede en de natuur dan andere
economische regimes
o Schreef in 1175 dat vrije concurrentie tot gelijkheid zou lijden, vermogens
gelijk zou maken, de ongelijkheid binnen eenzelfde land zou opheffen,
maar ook de ongelijkheid tussen verschillende landen zou drukken
Voorspelling niet uitgekomen!
o De universele rede moet de traditie vervangen en nieuwe instellingen
scheppen (Condorcet)
o Vertrekken vanuit een heel sterk bevrijdings denken
SOCIOLOGIE van de Verlichting
- Alle mensen zijn drager van dezelfde (alle mensen zijn dus in essentie gelijk)
natuur (cruciaal deel van die natuur is de rede: de capaciteit om te observeren,
vergelijken)
- Het is best die natuur te volgen bij het leven en bij het inrichten van de
samenleving: we moeten omstandigheden creëren om mensen hun natuur tot
max te laten volgen
2
Hoofdstuk 3
