In dit document is de volgfunctie aangezet. Laat deze aanstaan, dit vergemakkelijkt het
beoordelen
,Sanctiezwaarte en procedurele rechtvaardigheid 2
Het effect van sanctiezwaarte en procedurele rechtvaardigheid op regelnaleving
Naam Student
Open Universiteit
Naam student:
Studentnummer:
Adres:
Postcode en woonplaats:
Cursusnaam en -code: Onderzoekspracticum psychologisch experiment s05271
Begeleider:
Examinator: dr. D.J. Hoek
Inleverdatum:
,Sanctiezwaarte en procedurele rechtvaardigheid 3
Samenvatting
In dit artikel werd onderzocht of de zwaarte van een sanctie invloed had op het naleven van
regels die door een autoriteit waren opgesteld. Tevens werd daarbij onderzocht of de
procedurele rechtvaardigheid waarmee een autoriteit deze regels oplegde van invloed was op
de regelnaleving en of het dreigen met hoge sancties effectiever was bij een rechtvaardige
autoriteit. Het onderzoek werd uitgevoerd met behulp van een scenario-experiment waarbij
zowel sanctiezwaarte als procedurele rechtvaardigheid werden gemanipuleerd. Er is gebruik
gemaakt van een 2 x 2 onderzoeksdesign waarbij sanctiezwaarte bestond uit twee waardes
(milde sanctie en strenge sanctie) en rechtvaardigheid bestond uit twee waardes (rechtvaardig
en onrechtvaardig).
Voor het onderzoek werden 325 mensen benaderd waarvan er uiteindelijk 200 proefpersonen
hebben deelgenomen die at random werden toegewezen aan de vier condities. De
proefpersonen dienden zich in te leven in het scenario dat zij werkzaam zijn bij een bedrijf.
Zij vulden eerst een vragenlijst in waarin werd gemeten hoeveel privégebruik men zou maken
van bedrijfsmiddelen. Vervolgens werden de proefpersonen blootgesteld aan één van de vier
condities waaraan zijn waren toegewezen, waarna zij gevraagd werden een tweede vragenlijst
in te vullen waar wederom in werd gemeten hoeveel privégebruik men zou maken van
bedrijfsmiddelen. Met de verschilscore tussen deze tweede meting en de eerste meting is
gekeken wat het effect is geweest van de sanctiezwaarte en de procedurele rechtvaardigheid
op het privégebruik van bedrijfsmiddelen.
De eerste hypothese was dat bij de strenge sanctieconditie er een sterkere afname was van het
privégebruik van bedrijfsmiddelen dan bij de milde sanctieconditie. Hypothese 2 voorspelde
dat bij de rechtvaardige conditie er een sterkere afname was van het privégebruik van
bedrijfsmiddelen dan bij de onrechtvaardige conditie. Tot slot was de verwachting in
hypothese 3 dat er sprake zou zijn van een interactie-effect en de afname van het privégebruik
,Sanctiezwaarte en procedurele rechtvaardigheid 4
van bedrijfsmiddelen bij de strenge sanctieconditie, in vergelijking met de milde
sanctieconditie, groter zou zijn bij de rechtvaardige conditie dan bij de onrechtvaardige
conditie.
Hypothese 1 werd getoetst met een onafhankelijke t-toets en hoewel er een significant
verschil bleek te zijn tussen de milde sanctie conditie en de strenge sanctieconditie moest de
hypothese verworpen worden. Proefpersonen in de milde sanctie groep hadden een significant
lager privégebruik van bedrijfsmiddelen dan proefpersonen in de strenge sanctie conditie.
Hypothese 2 werd wel geaccepteerd want uit toetsing met een onafhankelijke t-toets, bleek
dat proefpersonen in de rechtvaardige conditie significant minder privé gebruik maakten van
bedrijfsmiddelen dan mensen in de onrechtvaardige conditie.
Hypothese 3 werd getoetst met een factorial ANOVA waaruit bleek dat deze hypothese werd
aangenomen. Er was sprake van een interactie-effect, waarbij de verschilscore bij de
rechtvaardige strenge sanctieconditie groter was dan de verschilscore bij de onrechtvaardige
strenge sanctieconditie. Toch moest de hypothese verworpen worden omdat de verschilscores
bij de milde sanctiecondities groter waren.
Geconcludeerd kan worden is dat het invoeren van de milde sanctiemaatregel het meest
efficiënt is omdat bij zowel bij de rechtvaardige conditie als de onrechtvaardige conditie het
beoogde effect weet te bereiken. Voor de strenge sanctieconditie geldt dit alleen voor de
rechtvaardige conditie, bij de onrechtvaardige conditie heeft een strenge sanctie zelfs een
averechts effect.
, Sanctiezwaarte en procedurele rechtvaardigheid 5
Het effect van sanctiezwaarte en procedurele rechtvaardigheid op regelnaleving
In een gezonde samenleving is het belangrijk dat de meeste mensen zich grotendeels
en vrijwillig aan de regels houden die door de autoriteiten worden opgesteld. Om
regelnaleving te stimuleren gebruiken autoriteiten vaak een vorm van afschrikking, dat wil
zeggen dat er een redelijke kans is dat iemand wordt gepakt die de regel overtreedt en dat er
vervolgens een sanctie wordt opgelegd. Het idee achter deze instrumentele visie van gedrag
(Allingham & Sandmo, 1972; Becker, 1968; Nagin, 1998) is dat mensen een rationele
afweging maken waarbij ze de nadelen van een straf afwegen tegen de eventuele voordelen
van regelovertreding. Vanuit deze visie zou het verzwaren van een sanctie voor het overtreden
van een bepaalde regel moeten leiden tot het beter naleven van deze regel. Echter, uit veel
studies blijkt dat het verhogen van straffen nauwelijks leidt tot meer regelnaleving
(bijvoorbeeld Fisher, Wartwick, & Mark, 1992; Nagin & Paternoster, 1993; Williams &
Hawkins, 1986).
De instrumentele visie op regelnaleving is duidelijk te beperkt en een belangrijke
vraag is onder welke condities het verhogen van straffen wel leidt tot betere regelnaleving.
Vanuit de sociale psychologie zijn andere inzichten over regelnaleving naar voren gekomen.
Zo blijkt dat gedrag grotendeels gestuurd wordt door de normen die men hanteert (Wenzel,
2004). Verder blijkt het vertrouwen dat men heeft in de autoriteit van invloed te zijn op de
bereidheid om regelconform gedrag te tonen (De Cremer & Tyler, 2007; Mulder, Verboon, &
De Cremer, 2009). Tyler (2006) laat zien dat regelnaleving hoog is als een autoriteit als
legitiem wordt gezien, hetgeen inhoudt dat het publiek niet alleen vindt dat ze de wettelijke
maar ook de morele leiding heeft. Een aantal studies heeft de positieve effecten van een als
legitiem ervaren autoriteit beschreven, zoals in het geval van het vrijwillig betalen van
belastingen (Kirchler, Hoelz, & Wahl, 2008) en bij het samenwerken met de politie (Murphy,
beoordelen
,Sanctiezwaarte en procedurele rechtvaardigheid 2
Het effect van sanctiezwaarte en procedurele rechtvaardigheid op regelnaleving
Naam Student
Open Universiteit
Naam student:
Studentnummer:
Adres:
Postcode en woonplaats:
Cursusnaam en -code: Onderzoekspracticum psychologisch experiment s05271
Begeleider:
Examinator: dr. D.J. Hoek
Inleverdatum:
,Sanctiezwaarte en procedurele rechtvaardigheid 3
Samenvatting
In dit artikel werd onderzocht of de zwaarte van een sanctie invloed had op het naleven van
regels die door een autoriteit waren opgesteld. Tevens werd daarbij onderzocht of de
procedurele rechtvaardigheid waarmee een autoriteit deze regels oplegde van invloed was op
de regelnaleving en of het dreigen met hoge sancties effectiever was bij een rechtvaardige
autoriteit. Het onderzoek werd uitgevoerd met behulp van een scenario-experiment waarbij
zowel sanctiezwaarte als procedurele rechtvaardigheid werden gemanipuleerd. Er is gebruik
gemaakt van een 2 x 2 onderzoeksdesign waarbij sanctiezwaarte bestond uit twee waardes
(milde sanctie en strenge sanctie) en rechtvaardigheid bestond uit twee waardes (rechtvaardig
en onrechtvaardig).
Voor het onderzoek werden 325 mensen benaderd waarvan er uiteindelijk 200 proefpersonen
hebben deelgenomen die at random werden toegewezen aan de vier condities. De
proefpersonen dienden zich in te leven in het scenario dat zij werkzaam zijn bij een bedrijf.
Zij vulden eerst een vragenlijst in waarin werd gemeten hoeveel privégebruik men zou maken
van bedrijfsmiddelen. Vervolgens werden de proefpersonen blootgesteld aan één van de vier
condities waaraan zijn waren toegewezen, waarna zij gevraagd werden een tweede vragenlijst
in te vullen waar wederom in werd gemeten hoeveel privégebruik men zou maken van
bedrijfsmiddelen. Met de verschilscore tussen deze tweede meting en de eerste meting is
gekeken wat het effect is geweest van de sanctiezwaarte en de procedurele rechtvaardigheid
op het privégebruik van bedrijfsmiddelen.
De eerste hypothese was dat bij de strenge sanctieconditie er een sterkere afname was van het
privégebruik van bedrijfsmiddelen dan bij de milde sanctieconditie. Hypothese 2 voorspelde
dat bij de rechtvaardige conditie er een sterkere afname was van het privégebruik van
bedrijfsmiddelen dan bij de onrechtvaardige conditie. Tot slot was de verwachting in
hypothese 3 dat er sprake zou zijn van een interactie-effect en de afname van het privégebruik
,Sanctiezwaarte en procedurele rechtvaardigheid 4
van bedrijfsmiddelen bij de strenge sanctieconditie, in vergelijking met de milde
sanctieconditie, groter zou zijn bij de rechtvaardige conditie dan bij de onrechtvaardige
conditie.
Hypothese 1 werd getoetst met een onafhankelijke t-toets en hoewel er een significant
verschil bleek te zijn tussen de milde sanctie conditie en de strenge sanctieconditie moest de
hypothese verworpen worden. Proefpersonen in de milde sanctie groep hadden een significant
lager privégebruik van bedrijfsmiddelen dan proefpersonen in de strenge sanctie conditie.
Hypothese 2 werd wel geaccepteerd want uit toetsing met een onafhankelijke t-toets, bleek
dat proefpersonen in de rechtvaardige conditie significant minder privé gebruik maakten van
bedrijfsmiddelen dan mensen in de onrechtvaardige conditie.
Hypothese 3 werd getoetst met een factorial ANOVA waaruit bleek dat deze hypothese werd
aangenomen. Er was sprake van een interactie-effect, waarbij de verschilscore bij de
rechtvaardige strenge sanctieconditie groter was dan de verschilscore bij de onrechtvaardige
strenge sanctieconditie. Toch moest de hypothese verworpen worden omdat de verschilscores
bij de milde sanctiecondities groter waren.
Geconcludeerd kan worden is dat het invoeren van de milde sanctiemaatregel het meest
efficiënt is omdat bij zowel bij de rechtvaardige conditie als de onrechtvaardige conditie het
beoogde effect weet te bereiken. Voor de strenge sanctieconditie geldt dit alleen voor de
rechtvaardige conditie, bij de onrechtvaardige conditie heeft een strenge sanctie zelfs een
averechts effect.
, Sanctiezwaarte en procedurele rechtvaardigheid 5
Het effect van sanctiezwaarte en procedurele rechtvaardigheid op regelnaleving
In een gezonde samenleving is het belangrijk dat de meeste mensen zich grotendeels
en vrijwillig aan de regels houden die door de autoriteiten worden opgesteld. Om
regelnaleving te stimuleren gebruiken autoriteiten vaak een vorm van afschrikking, dat wil
zeggen dat er een redelijke kans is dat iemand wordt gepakt die de regel overtreedt en dat er
vervolgens een sanctie wordt opgelegd. Het idee achter deze instrumentele visie van gedrag
(Allingham & Sandmo, 1972; Becker, 1968; Nagin, 1998) is dat mensen een rationele
afweging maken waarbij ze de nadelen van een straf afwegen tegen de eventuele voordelen
van regelovertreding. Vanuit deze visie zou het verzwaren van een sanctie voor het overtreden
van een bepaalde regel moeten leiden tot het beter naleven van deze regel. Echter, uit veel
studies blijkt dat het verhogen van straffen nauwelijks leidt tot meer regelnaleving
(bijvoorbeeld Fisher, Wartwick, & Mark, 1992; Nagin & Paternoster, 1993; Williams &
Hawkins, 1986).
De instrumentele visie op regelnaleving is duidelijk te beperkt en een belangrijke
vraag is onder welke condities het verhogen van straffen wel leidt tot betere regelnaleving.
Vanuit de sociale psychologie zijn andere inzichten over regelnaleving naar voren gekomen.
Zo blijkt dat gedrag grotendeels gestuurd wordt door de normen die men hanteert (Wenzel,
2004). Verder blijkt het vertrouwen dat men heeft in de autoriteit van invloed te zijn op de
bereidheid om regelconform gedrag te tonen (De Cremer & Tyler, 2007; Mulder, Verboon, &
De Cremer, 2009). Tyler (2006) laat zien dat regelnaleving hoog is als een autoriteit als
legitiem wordt gezien, hetgeen inhoudt dat het publiek niet alleen vindt dat ze de wettelijke
maar ook de morele leiding heeft. Een aantal studies heeft de positieve effecten van een als
legitiem ervaren autoriteit beschreven, zoals in het geval van het vrijwillig betalen van
belastingen (Kirchler, Hoelz, & Wahl, 2008) en bij het samenwerken met de politie (Murphy,
