Samenvatting Methoden en
technieken van Onderzoek in de
Criminologie
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Inleiding.................................................................................................................................... 4
1.1 Waar gaat dit boek over?...............................................................................................................................4
1.2 Criminaliteit en criminologie..........................................................................................................................4
1.3 Een veelkleurig en fluïde onderzoeksobject....................................................................................................4
1.4 Kenmerken en doelen van wetenschap..........................................................................................................5
1.5 De empirische cyclus.......................................................................................................................................5
1.6 Soorten vragen...............................................................................................................................................6
1.7 Een aparte methodologie...............................................................................................................................8
Hoofdstuk 2: Onderzoek naar criminaliteit en aanverwante zaken.................................................................9
2.2 Operationaliseren en meten...........................................................................................................................9
2.3 Validiteit en betrouwbaarheid......................................................................................................................10
2.4 Bepaling van de constructvaliditeit..............................................................................................................11
2.5 Andere kwaliteitsaspecten...........................................................................................................................14
2.6 Gelaagde structuur.......................................................................................................................................15
2.7 Typen criminologisch onderzoek..................................................................................................................16
2.8 Toestemming, privacy en ethiek...................................................................................................................17
2.9 Privacywetgeving en gedragscodes..............................................................................................................17
Hoofdstuk 3: Planning en uitvoering............................................................................................................. 19
3.1 De onderzoeksvraag.....................................................................................................................................19
3.2 Literatuurstudie............................................................................................................................................19
3.3 Voorbereiding...............................................................................................................................................19
3.4 Keuze van onderzoeksopzet..........................................................................................................................20
3.5 Keuze van analyse-eenheden.......................................................................................................................20
3.6 Keuze van dataverzamelingsmethode..........................................................................................................20
3.7 Keuze van analysemethode..........................................................................................................................20
3.8 Voor-, hoofd-, en na-onderzoek....................................................................................................................21
3.9 Triangulatie...................................................................................................................................................21
3.10 Onderzoeksopzet........................................................................................................................................21
Hoofdstuk 4: Onderzoeksopzetten voor causale samenhang.........................................................................22
, 4.1 Inleiding........................................................................................................................................................22
4.2 Causaliteit.....................................................................................................................................................22
4.3 Afhankelijke en onafhankelijke variabelen...................................................................................................23
4.4 Interventies en het meten van verandering.................................................................................................23
4.5 Designs naar experimentaliteit....................................................................................................................23
4.6 Validiteit en onderzoeksontwerp..................................................................................................................25
Hoofdstuk 5 Selectie van analyse-eenheden................................................................................................ 30
5.1 Representativiteit en generaliseerbaarheid.................................................................................................30
5.2 Grootte van de onderzoeksgroep.................................................................................................................30
5.3 Analyse-eenheden in primaire en secundaire bronnen................................................................................31
5.4 Uitval, weigering en non-respons.................................................................................................................33
Hoofdstuk 6: Bestaande gegevensbronnen................................................................................................... 34
6.1 Statistieken...................................................................................................................................................34
6.2 Bestaande gegevens bij politie en justitie....................................................................................................34
6.3 Andere en niet-justitiële archieven en dossiers............................................................................................37
6.4 Slachtofferenquêtes......................................................................................................................................37
6.5 Zelfrapportage-enquêtes..............................................................................................................................38
6.6 Over methodeverschillen tussen enquêtes...................................................................................................39
Hoofdstuk 7: Dataverzameling en bevraging................................................................................................. 40
7.1 Bevraging en observatie: de rol van standaardisatie...................................................................................40
7.2 Observatie.....................................................................................................................................................40
7.3 Bevraging......................................................................................................................................................41
7.4 Vragenlijsten.................................................................................................................................................43
7.5 Afnamemogelijkheden vragenlijsten............................................................................................................45
7.6 (Moeilijke) vragen naar (gevoelige) onderwerpen.......................................................................................46
7.7 Officiële en zelf gerapporteerde delinquentiemetingen...............................................................................47
Hoofdstuk 8: Beschrijving en analyse van gegevens......................................................................................48
8.1 Inleiding........................................................................................................................................................48
8.1 Analyse van kwalitatieve en kwantitatieve gegevens..................................................................................48
8.3 Beschrijvende analyse...................................................................................................................................49
8.4 Bivariate analyse: de analyse van samenhang............................................................................................51
8.5 Predictie: regressieanalyse...........................................................................................................................55
8.6 Overlevingsduuranalyse uitgebreid en samengevat....................................................................................56
8.7 Meta-analyse................................................................................................................................................57
8.8 Andere methoden.........................................................................................................................................57
Hoofdstuk 9: Evaluatieonderzoek................................................................................................................. 59
9.1 Inleiding........................................................................................................................................................59
,9.2 De situatie in Nederland en in het buitenland..............................................................................................59
9.3 Schematische voorstelling van de implementatie van interventies.............................................................59
9.4 Bedreigingen van een goede beleidsevaluatie.............................................................................................60
9.5 Valkuilen van criminologisch onderzoek......................................................................................................60
9.6 Verwacht effect van straffen........................................................................................................................61
, Hoofdstuk 1: Inleiding
1.1 Waar gaat dit boek over?
Dit boek gaat over methoden en technieken om criminologisch onderzoek uit te voeren.
Criminologie is een wetenschap die zich bezighoudt met allerlei verklaringen van één en
hetzelfde soort fenomeen. Criminologie is een objectwetenschap. Het object van onderzoek
is telkens criminaliteit maar de theorieën die die criminaliteit proberen te beschrijven en te
verklaren gaan niet uit van een ‘criminologisch model’, zeer uiteenlopende
wetenschapsgebieden worden aangedragen.
1.2 Criminaliteit en criminologie
Er zijn verschillende definities van criminaliteit. Een eenvoudige definities van criminaliteit
zou zijn dat criminaliteit alle gedrag is dat valt onder één van de delictsomschrijvingen in het
Wetboek van Strafrecht en niet-commune strafwetten. Deze definitie is spijkerhard maar
ook smal. Het Wetboek is onderhevig aan veranderingen: wetten verdwijnen en andere
komen op. Ook zijn er grote verschillen tussen landen.
Het onderzoeksobject in de criminologie is in de praktijk dan ook breder dan in de strikte
definities die hierboven beschreven zijn.
Traditioneel wordt het object van de criminologie gezien als de studie van het vóórkomen
van criminaliteit en het verklaren van het vóórkomen van die criminaliteit. Vervolgens
behoort tot het object van de criminologie ook de (strafrechtelijke) reactie daarop. Reacties
op criminaliteit, slachtofferschap en de effectiviteit van sancties worden ook onder de loep
genomen in de criminologie.
1.3 Een veelkleurig en fluïde onderzoeksobject
Criminaliteit is een containerbegrip. Het is dus van belang om te zorgen dat het onderwerp
niet te heterogeen is: als men een vergaarbak van fenomenen onderzoekt, zullen de
verklaringen die daaruit te destilleren zijn nogal diffuus en weinigzeggend zijn.
Standaardclassificatie
Als onderzoekers voor hun onderzoek diverse typen of soorten criminaliteit onderscheiden,
is het gebruikelijk om daarvoor een standaardclassificatie te gebruiken. De belangrijkste
reden daarvoor is vergelijkbaarheid: pas als verschillende onderzoekers dezelfde definities
gebruiken worden hun resultaten vergelijkbaar.
Een in Nederland tot voor kort veelvuldig gebruikte classificatie is die van het CBS: De CBS-
standaardclassificatie. Op grond van artikelen uit het Wetboek van Strafrecht en
aanverwante wetten werd in deze classificatie crimineel gedrag in een twintigtal categorieën
ingedeeld.
Criminaliteit is een zeer grove verzamelterm van allerlei verschillende soorten gedragingen,
en een logische en ogenschijnlijke fijne verdeling zoals de CBS-standaardclassificatie is in de
praktijk te grof. Al met al concluderen we dat in de praktijk regelmatig de gedrags- of
maatschappelijke kwalificaties van datgene wat we willen bestuderen haaks staan op de
juridische kwalificaties van die handelingen. Voor criminologisch onderzoek kan het
Wetboek van Strafrecht in de praktijk keen eerste afbakeningscriterium zijn.
technieken van Onderzoek in de
Criminologie
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Inleiding.................................................................................................................................... 4
1.1 Waar gaat dit boek over?...............................................................................................................................4
1.2 Criminaliteit en criminologie..........................................................................................................................4
1.3 Een veelkleurig en fluïde onderzoeksobject....................................................................................................4
1.4 Kenmerken en doelen van wetenschap..........................................................................................................5
1.5 De empirische cyclus.......................................................................................................................................5
1.6 Soorten vragen...............................................................................................................................................6
1.7 Een aparte methodologie...............................................................................................................................8
Hoofdstuk 2: Onderzoek naar criminaliteit en aanverwante zaken.................................................................9
2.2 Operationaliseren en meten...........................................................................................................................9
2.3 Validiteit en betrouwbaarheid......................................................................................................................10
2.4 Bepaling van de constructvaliditeit..............................................................................................................11
2.5 Andere kwaliteitsaspecten...........................................................................................................................14
2.6 Gelaagde structuur.......................................................................................................................................15
2.7 Typen criminologisch onderzoek..................................................................................................................16
2.8 Toestemming, privacy en ethiek...................................................................................................................17
2.9 Privacywetgeving en gedragscodes..............................................................................................................17
Hoofdstuk 3: Planning en uitvoering............................................................................................................. 19
3.1 De onderzoeksvraag.....................................................................................................................................19
3.2 Literatuurstudie............................................................................................................................................19
3.3 Voorbereiding...............................................................................................................................................19
3.4 Keuze van onderzoeksopzet..........................................................................................................................20
3.5 Keuze van analyse-eenheden.......................................................................................................................20
3.6 Keuze van dataverzamelingsmethode..........................................................................................................20
3.7 Keuze van analysemethode..........................................................................................................................20
3.8 Voor-, hoofd-, en na-onderzoek....................................................................................................................21
3.9 Triangulatie...................................................................................................................................................21
3.10 Onderzoeksopzet........................................................................................................................................21
Hoofdstuk 4: Onderzoeksopzetten voor causale samenhang.........................................................................22
, 4.1 Inleiding........................................................................................................................................................22
4.2 Causaliteit.....................................................................................................................................................22
4.3 Afhankelijke en onafhankelijke variabelen...................................................................................................23
4.4 Interventies en het meten van verandering.................................................................................................23
4.5 Designs naar experimentaliteit....................................................................................................................23
4.6 Validiteit en onderzoeksontwerp..................................................................................................................25
Hoofdstuk 5 Selectie van analyse-eenheden................................................................................................ 30
5.1 Representativiteit en generaliseerbaarheid.................................................................................................30
5.2 Grootte van de onderzoeksgroep.................................................................................................................30
5.3 Analyse-eenheden in primaire en secundaire bronnen................................................................................31
5.4 Uitval, weigering en non-respons.................................................................................................................33
Hoofdstuk 6: Bestaande gegevensbronnen................................................................................................... 34
6.1 Statistieken...................................................................................................................................................34
6.2 Bestaande gegevens bij politie en justitie....................................................................................................34
6.3 Andere en niet-justitiële archieven en dossiers............................................................................................37
6.4 Slachtofferenquêtes......................................................................................................................................37
6.5 Zelfrapportage-enquêtes..............................................................................................................................38
6.6 Over methodeverschillen tussen enquêtes...................................................................................................39
Hoofdstuk 7: Dataverzameling en bevraging................................................................................................. 40
7.1 Bevraging en observatie: de rol van standaardisatie...................................................................................40
7.2 Observatie.....................................................................................................................................................40
7.3 Bevraging......................................................................................................................................................41
7.4 Vragenlijsten.................................................................................................................................................43
7.5 Afnamemogelijkheden vragenlijsten............................................................................................................45
7.6 (Moeilijke) vragen naar (gevoelige) onderwerpen.......................................................................................46
7.7 Officiële en zelf gerapporteerde delinquentiemetingen...............................................................................47
Hoofdstuk 8: Beschrijving en analyse van gegevens......................................................................................48
8.1 Inleiding........................................................................................................................................................48
8.1 Analyse van kwalitatieve en kwantitatieve gegevens..................................................................................48
8.3 Beschrijvende analyse...................................................................................................................................49
8.4 Bivariate analyse: de analyse van samenhang............................................................................................51
8.5 Predictie: regressieanalyse...........................................................................................................................55
8.6 Overlevingsduuranalyse uitgebreid en samengevat....................................................................................56
8.7 Meta-analyse................................................................................................................................................57
8.8 Andere methoden.........................................................................................................................................57
Hoofdstuk 9: Evaluatieonderzoek................................................................................................................. 59
9.1 Inleiding........................................................................................................................................................59
,9.2 De situatie in Nederland en in het buitenland..............................................................................................59
9.3 Schematische voorstelling van de implementatie van interventies.............................................................59
9.4 Bedreigingen van een goede beleidsevaluatie.............................................................................................60
9.5 Valkuilen van criminologisch onderzoek......................................................................................................60
9.6 Verwacht effect van straffen........................................................................................................................61
, Hoofdstuk 1: Inleiding
1.1 Waar gaat dit boek over?
Dit boek gaat over methoden en technieken om criminologisch onderzoek uit te voeren.
Criminologie is een wetenschap die zich bezighoudt met allerlei verklaringen van één en
hetzelfde soort fenomeen. Criminologie is een objectwetenschap. Het object van onderzoek
is telkens criminaliteit maar de theorieën die die criminaliteit proberen te beschrijven en te
verklaren gaan niet uit van een ‘criminologisch model’, zeer uiteenlopende
wetenschapsgebieden worden aangedragen.
1.2 Criminaliteit en criminologie
Er zijn verschillende definities van criminaliteit. Een eenvoudige definities van criminaliteit
zou zijn dat criminaliteit alle gedrag is dat valt onder één van de delictsomschrijvingen in het
Wetboek van Strafrecht en niet-commune strafwetten. Deze definitie is spijkerhard maar
ook smal. Het Wetboek is onderhevig aan veranderingen: wetten verdwijnen en andere
komen op. Ook zijn er grote verschillen tussen landen.
Het onderzoeksobject in de criminologie is in de praktijk dan ook breder dan in de strikte
definities die hierboven beschreven zijn.
Traditioneel wordt het object van de criminologie gezien als de studie van het vóórkomen
van criminaliteit en het verklaren van het vóórkomen van die criminaliteit. Vervolgens
behoort tot het object van de criminologie ook de (strafrechtelijke) reactie daarop. Reacties
op criminaliteit, slachtofferschap en de effectiviteit van sancties worden ook onder de loep
genomen in de criminologie.
1.3 Een veelkleurig en fluïde onderzoeksobject
Criminaliteit is een containerbegrip. Het is dus van belang om te zorgen dat het onderwerp
niet te heterogeen is: als men een vergaarbak van fenomenen onderzoekt, zullen de
verklaringen die daaruit te destilleren zijn nogal diffuus en weinigzeggend zijn.
Standaardclassificatie
Als onderzoekers voor hun onderzoek diverse typen of soorten criminaliteit onderscheiden,
is het gebruikelijk om daarvoor een standaardclassificatie te gebruiken. De belangrijkste
reden daarvoor is vergelijkbaarheid: pas als verschillende onderzoekers dezelfde definities
gebruiken worden hun resultaten vergelijkbaar.
Een in Nederland tot voor kort veelvuldig gebruikte classificatie is die van het CBS: De CBS-
standaardclassificatie. Op grond van artikelen uit het Wetboek van Strafrecht en
aanverwante wetten werd in deze classificatie crimineel gedrag in een twintigtal categorieën
ingedeeld.
Criminaliteit is een zeer grove verzamelterm van allerlei verschillende soorten gedragingen,
en een logische en ogenschijnlijke fijne verdeling zoals de CBS-standaardclassificatie is in de
praktijk te grof. Al met al concluderen we dat in de praktijk regelmatig de gedrags- of
maatschappelijke kwalificaties van datgene wat we willen bestuderen haaks staan op de
juridische kwalificaties van die handelingen. Voor criminologisch onderzoek kan het
Wetboek van Strafrecht in de praktijk keen eerste afbakeningscriterium zijn.
