Europese rechtsgeschiedenis
Hoofdstuk 1 – De Romeinen en het Romeinse recht
Periodes van het Romeinse Rijk
- Koninkrijk 753 v. Chr. – 509 v.Chr. (machtsconcentratie)
Rome werd als kleine stadstaat bestuurd door koningen, recht was weinig
ontwikkeld.
- Vroege Republiek 509 v.Chr. – 264 v.Chr. (machtsverdeling)
Overgang naar publiek, ontwikkeling van het recht door opkomst
gecodificeerd recht.
- Late Republiek 264 v.Chr. – 27 v.Chr.
Rome begint een wereldmacht te worden, waarbij een nieuw proces wordt
geïntroduceerd.
- Vroege Keizertijd (Principaat) 27 v.Chr – 284 n.Chr.
Keizers zoals Augustus komen aan de macht, en rechtswetenschap is in
opkomst.
- Late Keizertijd (Dominaat) 284 – 565
Keizers domineren, keizerlijke wetten beginnen langzaam de belangrijkste
worden en de meest invloedrijke codificatie vindt plaats in deze tijd.
Van Koninkrijk naar Republiek
Rome is gesticht door Etrusken, en in het begin bewoond door Latijnse en
Sabijnse stammen. Rome is een stadstaat die bestuurd wordt door een
koning.
Focusten vooral op landbouw en handel.
De koningen van Rome kende een onbeperkte vorm van macht. Hun
imperium omvatte alles: zowel militaire, religieuze (sacrale) en juridische
betekenis; In tijden van oorlog was de koning opperbevelhebber van het
leger. Ook was de koning tevens de priester en wetshandhaver.
De koning werd bijgestaan door de Senaat; leden van belangrijke
families. De volksvergadering bestond ook -> comitia curiata, was in
beginsel een adviesorgaan tijdens de oorlog.
Aan het einde van de koningstijd werd de macht verdeeld in verschillende
ambten, om machtsconcentratie te voorkomen werd elk ambt uitgevoerd
door meerdere personen.
,Staatsfuncties van Vroege Republiek
1. De Senaat
Ten tijde van de koning = adviesorgaan. In de tijd van de vroege
republiek staat de Senaat aan de top van de nieuwe staatsstructuur
(regering).
De Senaat bleef langdurig zitten en beschikten over de mogelijkheid
tot het uitvaardigen van wetten en sprak zich uit over nieuwe
wetsvoorstellen.
Ook speelt de Senaat een rol bij de benoeming van nieuwe
magistraten en beschikten zij over de begroting van de staatskas.
Voorgezeten door twee consuls -> hoogste ambtsdragers. Ze
bepaalden de gang van zaken bij de Senaatsvergaderingen en
leidden de volksvergaderingen. In tijden van oorlog namen ze
de leiding van het leger op zich en hadden dus het hoogste
militaire gezag.
2. De magistraten
De macht van de koning werd over de magistraten verdeeld. Zij
worden verkozen door de volksvergadering:
De Consul: voorzitters Senaat, hoogste magistraat.
De Censoren: verantwoordelijk voor de census, lijst met de
namen en alle vermogens van alle ingezetenen.
De Praetoren
De Quaestoren: beheren de staatskas.
De Volkstribuun: tien burgers die door de volksvergadering
gekozen werden. Beschermen de burgers tegen de macht van
de overige magistraten. Ze bezitten een vetorecht -> elk
besluit door de magistraten kan worden tegengehouden door
de Volkstribuun.
3. De volksvergadering
Comitia curiata is de oude volksvergadering zoals in de koningstijd
bestond. Gaandeweg vormen er twee nieuwe vormen van
volksvertegenwoordiging:
Comitia centuriata: belangrijkste volksvergadering.
Sprak zich uit over benoeming van consuls, praetoren en
censoren. Ook behandelen zij de wetsvoorstellen die door de
magistraten werden ingediend.
Comitia tributa: kozen de quaestoren en andere lagere
magistraten. Vaak werden hier de kleinere wetsvoorstellen
behandeld.
, In het begin werden de volksvergaderingen vooral door de hogere
standen bezet (patriciërs). Maar later (na 471 v. Chr.) kregen ook de
lagere standen (plebejers) een mogelijkheid tot een eigen
vergadering -> concilium plebis.
Het recht van de koningstijd en de eerste eeuwen van de Republiek was
amper ontwikkelt -> archaïsch recht (ongeschreven).
Het bestaat uit mondeling overgeleverde rechtsnormen, die voortkwamen
uit de waarden van de Romeinse voorouders -> Mores Maiorum
(gewoonterecht).
Fas Ius
(goddelijk recht) (menselijk recht)
Misdragingen jegens de goden of Misdragingen jegens andere
de gemeenschap. mensen
(= andere familie).
Nefas (verboden)
Voornaamste straf = dood (band Iniuria (onrecht)
met goden kan maar op een
manier hersteld worden)
Strafrecht in de Romeinse tijd kende 2 verschillende vormen:
1. Delicta privata – Privé delicten (familie vs familie) (ius)
Reactie door de benadeelde partij
- Eigeninrichting (wraakrecht)
- Gelimiteerde eigenrichting (talio)
- Later kwam de poena (geldboete om het wraakrecht af te kopen)
2. Crimina publica – Strafbare feiten tegenover de goden (fas)
Reactie door de overheid namens de gemeenschap
- Doodstraf was de meest voorkomende straf
De poena markeert de overgang van eigenrichting naar vergoeding,
hierbij gaat de overheid zich meer en meer met het strafrecht bemoeien
(vroege Republiek).
De geldboete werd steeds vaker gebruikt, maar soms kon deze
ontoereikend zijn: bijvoorbeeld als iemand niet genoeg geld had. In zulke
Hoofdstuk 1 – De Romeinen en het Romeinse recht
Periodes van het Romeinse Rijk
- Koninkrijk 753 v. Chr. – 509 v.Chr. (machtsconcentratie)
Rome werd als kleine stadstaat bestuurd door koningen, recht was weinig
ontwikkeld.
- Vroege Republiek 509 v.Chr. – 264 v.Chr. (machtsverdeling)
Overgang naar publiek, ontwikkeling van het recht door opkomst
gecodificeerd recht.
- Late Republiek 264 v.Chr. – 27 v.Chr.
Rome begint een wereldmacht te worden, waarbij een nieuw proces wordt
geïntroduceerd.
- Vroege Keizertijd (Principaat) 27 v.Chr – 284 n.Chr.
Keizers zoals Augustus komen aan de macht, en rechtswetenschap is in
opkomst.
- Late Keizertijd (Dominaat) 284 – 565
Keizers domineren, keizerlijke wetten beginnen langzaam de belangrijkste
worden en de meest invloedrijke codificatie vindt plaats in deze tijd.
Van Koninkrijk naar Republiek
Rome is gesticht door Etrusken, en in het begin bewoond door Latijnse en
Sabijnse stammen. Rome is een stadstaat die bestuurd wordt door een
koning.
Focusten vooral op landbouw en handel.
De koningen van Rome kende een onbeperkte vorm van macht. Hun
imperium omvatte alles: zowel militaire, religieuze (sacrale) en juridische
betekenis; In tijden van oorlog was de koning opperbevelhebber van het
leger. Ook was de koning tevens de priester en wetshandhaver.
De koning werd bijgestaan door de Senaat; leden van belangrijke
families. De volksvergadering bestond ook -> comitia curiata, was in
beginsel een adviesorgaan tijdens de oorlog.
Aan het einde van de koningstijd werd de macht verdeeld in verschillende
ambten, om machtsconcentratie te voorkomen werd elk ambt uitgevoerd
door meerdere personen.
,Staatsfuncties van Vroege Republiek
1. De Senaat
Ten tijde van de koning = adviesorgaan. In de tijd van de vroege
republiek staat de Senaat aan de top van de nieuwe staatsstructuur
(regering).
De Senaat bleef langdurig zitten en beschikten over de mogelijkheid
tot het uitvaardigen van wetten en sprak zich uit over nieuwe
wetsvoorstellen.
Ook speelt de Senaat een rol bij de benoeming van nieuwe
magistraten en beschikten zij over de begroting van de staatskas.
Voorgezeten door twee consuls -> hoogste ambtsdragers. Ze
bepaalden de gang van zaken bij de Senaatsvergaderingen en
leidden de volksvergaderingen. In tijden van oorlog namen ze
de leiding van het leger op zich en hadden dus het hoogste
militaire gezag.
2. De magistraten
De macht van de koning werd over de magistraten verdeeld. Zij
worden verkozen door de volksvergadering:
De Consul: voorzitters Senaat, hoogste magistraat.
De Censoren: verantwoordelijk voor de census, lijst met de
namen en alle vermogens van alle ingezetenen.
De Praetoren
De Quaestoren: beheren de staatskas.
De Volkstribuun: tien burgers die door de volksvergadering
gekozen werden. Beschermen de burgers tegen de macht van
de overige magistraten. Ze bezitten een vetorecht -> elk
besluit door de magistraten kan worden tegengehouden door
de Volkstribuun.
3. De volksvergadering
Comitia curiata is de oude volksvergadering zoals in de koningstijd
bestond. Gaandeweg vormen er twee nieuwe vormen van
volksvertegenwoordiging:
Comitia centuriata: belangrijkste volksvergadering.
Sprak zich uit over benoeming van consuls, praetoren en
censoren. Ook behandelen zij de wetsvoorstellen die door de
magistraten werden ingediend.
Comitia tributa: kozen de quaestoren en andere lagere
magistraten. Vaak werden hier de kleinere wetsvoorstellen
behandeld.
, In het begin werden de volksvergaderingen vooral door de hogere
standen bezet (patriciërs). Maar later (na 471 v. Chr.) kregen ook de
lagere standen (plebejers) een mogelijkheid tot een eigen
vergadering -> concilium plebis.
Het recht van de koningstijd en de eerste eeuwen van de Republiek was
amper ontwikkelt -> archaïsch recht (ongeschreven).
Het bestaat uit mondeling overgeleverde rechtsnormen, die voortkwamen
uit de waarden van de Romeinse voorouders -> Mores Maiorum
(gewoonterecht).
Fas Ius
(goddelijk recht) (menselijk recht)
Misdragingen jegens de goden of Misdragingen jegens andere
de gemeenschap. mensen
(= andere familie).
Nefas (verboden)
Voornaamste straf = dood (band Iniuria (onrecht)
met goden kan maar op een
manier hersteld worden)
Strafrecht in de Romeinse tijd kende 2 verschillende vormen:
1. Delicta privata – Privé delicten (familie vs familie) (ius)
Reactie door de benadeelde partij
- Eigeninrichting (wraakrecht)
- Gelimiteerde eigenrichting (talio)
- Later kwam de poena (geldboete om het wraakrecht af te kopen)
2. Crimina publica – Strafbare feiten tegenover de goden (fas)
Reactie door de overheid namens de gemeenschap
- Doodstraf was de meest voorkomende straf
De poena markeert de overgang van eigenrichting naar vergoeding,
hierbij gaat de overheid zich meer en meer met het strafrecht bemoeien
(vroege Republiek).
De geldboete werd steeds vaker gebruikt, maar soms kon deze
ontoereikend zijn: bijvoorbeeld als iemand niet genoeg geld had. In zulke
