4.5 Omgaan met bijzonder
gedrag
Charell Plet | 665432 | 2316DTM45A | 28-09-2025
1
,Inhoud
Inleiding.......................................................................................................3
Casuïstiek.....................................................................................................4
Casus: Lianne – Cliënt met borderline persoonlijkheidsstoornis en een
licht verstandelijke beperking...................................................................4
Borderline persoonlijkheidsstoornis vanuit de DSM-5 & het
biopsychosociaal model............................................................................7
Herkenning en bejegening......................................................................10
Behandelwijze.........................................................................................11
Casus: Emma – Cliënt met een depressieve stoornis..............................12
Depressie vanuit de DSM-5 & het biopsychosociaal model....................13
Herkenning en bejegening......................................................................15
Behandelwijze.........................................................................................16
Casus: Kevin – Client met verslavingsproblematiek................................18
Stoornis in het gebruik van alcohol en cannabis vanuit de DSM-5 & het
biopsychosociaal model..........................................................................19
Herkenning en bejegening......................................................................21
Behandelwijze.........................................................................................23
Visie...........................................................................................................24
Wisselwerking samenleving & individu...................................................24
Uitgangspunten beleid............................................................................25
Bevorderen kwaliteit van leven...............................................................28
Literatuurlijst..............................................................................................29
Bijlage........................................................................................................31
G-schema casus Emma...........................................................................31
Interview I...............................................................................................32
Interview II..............................................................................................33
2
,Inleiding
Psychopathologie is een belangrijk thema binnen het sociaal werk, omdat
psychische problematiek diep ingrijpt op het dagelijks functioneren van mensen
en hun omgeving. Als sociaal werker heb ik te maken met cliënten die kampen
met psychiatrische problemen, zoals depressie, angststoornissen of
persoonlijkheidsproblematiek. Deze aandoeningen hebben niet alleen invloed op
de cliënt zelf, maar ook op hun relaties, maatschappelijke positie en
toekomst(perspectief).
In deze opdracht verdiep ik mij in psychopathologie vanuit het perspectief van
het sociaal werk. Ik ga in op actuele kennis over verschillende psychische
aandoeningen en onderzoek wat deze problematiek betekent voor de cliënt,
diens naasten en de samenleving als geheel.
Daarnaast bespreek ik behandelmogelijkheden en de methodieken die bijdragen
aan het bevorderen van de kwaliteit van leven. Daarbij neem ik ook de
maatschappelijke positie van mensen met psychiatrische problemen in zicht en
reflecteer ik op hoe het denken hierover door de jaren heen is veranderd.
Tot slot geef ik mijn visie op het huidige beleid en de rol van het sociaal werk
hierin. Deze uitwerking baseer ik op recente sociaalwetenschappelijke bronnen
en op mijn ervaringen als jeugdzorgwerker binnen een orthopedagogisch
centrum, waar ik dagelijks werk met jongeren met complexe problematiek.
3
, Casuïstiek
Casus: Lianne – Cliënt met borderline
persoonlijkheidsstoornis en een licht verstandelijke
beperking
Lianne is een 19-jarige jongvolwassene die sinds enkele maanden woont in een
behandelgroep binnen een orthopedagogisch centrum waar jongeren met een
LVB en bijkomende gedragsproblemen begeleid worden richting zelfstandigheid.
Ze heeft een licht verstandelijke beperking (IQ rond de 70), wat haar sociaal-
emotioneel functioneren beïnvloedt. Lianne is in haar jeugd in meerdere
pleeggezinnen geplaatst vanwege een instabiele thuissituatie, verwaarlozing en
hechtingsproblematiek. Haar biologische ouders zijn niet meer in beeld, en het
contact met haar zusje is sporadisch.
Op de groep valt Lianne op door haar heftige stemmingswisselingen en conflicten
met groepsgenoten en begeleiders. Ze kan de ene dag overdreven aanhankelijk
zijn, en de volgende dag iedereen wegduwen of boos het contact verbreken. In
situaties waarin zij zich onveilig voelt of afgewezen denkt te worden, uit zij haar
spanning door zichzelf te snijden of te dreigen met suïcide. Ze wisselt vaak van
houding ten opzichte van begeleiders: de ene wordt geïdealiseerd, terwijl een
ander “gevaarlijk” wordt genoemd. Als jeugdzorgwerker ben ik betrokken bij haar
individuele begeleiding gericht op emotieregulatie en het versterken van haar
weerbaarheid.
Eveneens gebruikt Lianne regelmatig verdovende middelen. Zij gebruikt cocaïne
in momenten van stress of wanneer zij zich leeg voelt.
Een incident dat veel impact had op mij én op haar was een moment waarop we
in discussie raakten over groepsregels. Tijdens dit gesprek filmde ze mij zonder
toestemming en dreigde de video online te plaatsen. Dit soort situaties maken
duidelijk hoe moeilijk Lianne grenzen en sociale normen begrijpt en hoe snel
angst en wantrouwen de overhand kunnen nemen.
Draagkracht en draaglast
Niveau Draagkracht(bescher Draaglast(risicofactoren)
mende factoren)
Individueel Gemotiveerd voor hulp; LVB, impulsiviteit, verlatingsangst,
basisinzicht in eigen zelfbeschadiging, wisselend zelfbeeld,
gedrag; positieve borderline persoonlijkheidsstoornis,
werkrelatie met enkele niet vooruit kunnen plannen, situaties
begeleiders niet kunnen overzien
Omgevingsniv Beschermde woonvorm; Beperkt netwerk, gebrek aan steun uit
eau vaste begeleiders; gezin, conflicten in de groep
individueel behandelplan
Maatschappel Toegang tot zorg via Stigma op borderline en LVB, beperkte
4
gedrag
Charell Plet | 665432 | 2316DTM45A | 28-09-2025
1
,Inhoud
Inleiding.......................................................................................................3
Casuïstiek.....................................................................................................4
Casus: Lianne – Cliënt met borderline persoonlijkheidsstoornis en een
licht verstandelijke beperking...................................................................4
Borderline persoonlijkheidsstoornis vanuit de DSM-5 & het
biopsychosociaal model............................................................................7
Herkenning en bejegening......................................................................10
Behandelwijze.........................................................................................11
Casus: Emma – Cliënt met een depressieve stoornis..............................12
Depressie vanuit de DSM-5 & het biopsychosociaal model....................13
Herkenning en bejegening......................................................................15
Behandelwijze.........................................................................................16
Casus: Kevin – Client met verslavingsproblematiek................................18
Stoornis in het gebruik van alcohol en cannabis vanuit de DSM-5 & het
biopsychosociaal model..........................................................................19
Herkenning en bejegening......................................................................21
Behandelwijze.........................................................................................23
Visie...........................................................................................................24
Wisselwerking samenleving & individu...................................................24
Uitgangspunten beleid............................................................................25
Bevorderen kwaliteit van leven...............................................................28
Literatuurlijst..............................................................................................29
Bijlage........................................................................................................31
G-schema casus Emma...........................................................................31
Interview I...............................................................................................32
Interview II..............................................................................................33
2
,Inleiding
Psychopathologie is een belangrijk thema binnen het sociaal werk, omdat
psychische problematiek diep ingrijpt op het dagelijks functioneren van mensen
en hun omgeving. Als sociaal werker heb ik te maken met cliënten die kampen
met psychiatrische problemen, zoals depressie, angststoornissen of
persoonlijkheidsproblematiek. Deze aandoeningen hebben niet alleen invloed op
de cliënt zelf, maar ook op hun relaties, maatschappelijke positie en
toekomst(perspectief).
In deze opdracht verdiep ik mij in psychopathologie vanuit het perspectief van
het sociaal werk. Ik ga in op actuele kennis over verschillende psychische
aandoeningen en onderzoek wat deze problematiek betekent voor de cliënt,
diens naasten en de samenleving als geheel.
Daarnaast bespreek ik behandelmogelijkheden en de methodieken die bijdragen
aan het bevorderen van de kwaliteit van leven. Daarbij neem ik ook de
maatschappelijke positie van mensen met psychiatrische problemen in zicht en
reflecteer ik op hoe het denken hierover door de jaren heen is veranderd.
Tot slot geef ik mijn visie op het huidige beleid en de rol van het sociaal werk
hierin. Deze uitwerking baseer ik op recente sociaalwetenschappelijke bronnen
en op mijn ervaringen als jeugdzorgwerker binnen een orthopedagogisch
centrum, waar ik dagelijks werk met jongeren met complexe problematiek.
3
, Casuïstiek
Casus: Lianne – Cliënt met borderline
persoonlijkheidsstoornis en een licht verstandelijke
beperking
Lianne is een 19-jarige jongvolwassene die sinds enkele maanden woont in een
behandelgroep binnen een orthopedagogisch centrum waar jongeren met een
LVB en bijkomende gedragsproblemen begeleid worden richting zelfstandigheid.
Ze heeft een licht verstandelijke beperking (IQ rond de 70), wat haar sociaal-
emotioneel functioneren beïnvloedt. Lianne is in haar jeugd in meerdere
pleeggezinnen geplaatst vanwege een instabiele thuissituatie, verwaarlozing en
hechtingsproblematiek. Haar biologische ouders zijn niet meer in beeld, en het
contact met haar zusje is sporadisch.
Op de groep valt Lianne op door haar heftige stemmingswisselingen en conflicten
met groepsgenoten en begeleiders. Ze kan de ene dag overdreven aanhankelijk
zijn, en de volgende dag iedereen wegduwen of boos het contact verbreken. In
situaties waarin zij zich onveilig voelt of afgewezen denkt te worden, uit zij haar
spanning door zichzelf te snijden of te dreigen met suïcide. Ze wisselt vaak van
houding ten opzichte van begeleiders: de ene wordt geïdealiseerd, terwijl een
ander “gevaarlijk” wordt genoemd. Als jeugdzorgwerker ben ik betrokken bij haar
individuele begeleiding gericht op emotieregulatie en het versterken van haar
weerbaarheid.
Eveneens gebruikt Lianne regelmatig verdovende middelen. Zij gebruikt cocaïne
in momenten van stress of wanneer zij zich leeg voelt.
Een incident dat veel impact had op mij én op haar was een moment waarop we
in discussie raakten over groepsregels. Tijdens dit gesprek filmde ze mij zonder
toestemming en dreigde de video online te plaatsen. Dit soort situaties maken
duidelijk hoe moeilijk Lianne grenzen en sociale normen begrijpt en hoe snel
angst en wantrouwen de overhand kunnen nemen.
Draagkracht en draaglast
Niveau Draagkracht(bescher Draaglast(risicofactoren)
mende factoren)
Individueel Gemotiveerd voor hulp; LVB, impulsiviteit, verlatingsangst,
basisinzicht in eigen zelfbeschadiging, wisselend zelfbeeld,
gedrag; positieve borderline persoonlijkheidsstoornis,
werkrelatie met enkele niet vooruit kunnen plannen, situaties
begeleiders niet kunnen overzien
Omgevingsniv Beschermde woonvorm; Beperkt netwerk, gebrek aan steun uit
eau vaste begeleiders; gezin, conflicten in de groep
individueel behandelplan
Maatschappel Toegang tot zorg via Stigma op borderline en LVB, beperkte
4
