Neuropsychologie
Blackbox :
Onze hersenen kun je zien als de black box van ons lichaam. Het is een complex orgaan en kennen
nog vele geheimen. Hersenen hebben ongekende mogelijkheden. Onder de deksel kijken van een
black box je weet niet wat je vind, er is nog veel te onderzoeken. Het totaalbeeld van de hersenen
ontbreekt
Plaatje MC Escher
Onze hersenen hebben we nodig om de hersenen te bestuderen en om na te gaan hoe ze werken.
er zit iets dubbels in kenmerkend voor Eschers werk. een hand probeert eigen hand te tekenen.
Wat is neuropsychologie?
Neuropsychologie is de studie naar de relatie tussen gedrag en hersenen
De centrale focus is het ontwikkelen van een wetenschap over het menselijk gedrag op
basis van de functie van de hersenen. Hersenen en gedrag : wederzijdse
beïnvloeding Het product van de hersenen is gedrag, geest. Hoe werken hersenen en
gedrag dan samen? We willen gedrag verklaren, beschrijven, voorspellen, beïnvloeden en
misschien wel veranderen.
Maakt gebruik van inzichten vanuit andere disciplines oa:
o Neuroanatomie
o Neurofysiologie
o Neurochirurgie
o Farmacologie
o Neuropsychiatrie
o Filosofie
o Psychometrie
Neuropsychologie is sterk beïnvloedt door twee theoretische achtergronden van de hersenfunctie
de hersenhypothese (hersenen zijn de bron van gedrag) en de neuronhypothese (neuron als
eenheid voor de hersenstructuur en functies).
Wat is gedrag?
Moeilijk om te definiëren
Enkele kenmerken:
Heeft zowel doel als functie
Reacties van organisme op zijn haar omgeving kan
bewust/onbewust/doelbewust/vrijwillig etc. zijn
Bepaald door endocriene systeem en zenuwstelsel
Gedrag varieert in:
Complexiteit (dit onderscheid ons van andere primaten)
De mate waarin het automatisch en aangeboren is (zuigreflex baby’s)
De mate waarin het is aangeleerd
Voorbeeld: bekvogel zijn snavel is zo aangepast dat hij makkelijk zaadjes kan opeten uit boom
zijn gedrag is aangeboren
Voorbeeld: baby muis leert van moeder hoe hij moet eten van eikels zijn gedrag is aangeleerd
,De hersenhypothese
o De hersenen bestaat uit twee ongeveer gelijke helften, ook wel hemisferen genoemd. Deze
worden verbonden door de hersenbalk.
o De hersenen bestaan uit:
Grote hersenen
Kleine hersenen
Hersenstam : deze staat in verbinding met ons ruggenmerg.
o De hersenen worden gevuld met CSF = hersenvloeistof.
o De cerebrale cortex zit aan de buitenkant van de hersenen om de hersenen heen.
Omvat 80% van de hersenen
1,5 – 3 mm dik
6 verschillende lagen cellen
o Overlangs lopende groef (fissura longitudinalis)
o Ondiepe en diepere groeven, hersenwindingen kronkelden structuur anders past het
niet in ons hoofd (een aantal voetbalvelden)
De neuronhypothese
De neuronhypothese kent 3 delen.
1) Neuronen zijn losse autonome cellen die met elkaar samenwerken.
2) Neuronen geven informatie door met behulp van elektriciteit, de signalen die ze doorgeven
zijn chemisch.
3) De communicatie tussen neuronen is op basis van deze chemische stoffen.
Glia cellen ondersteunen de neuronen, houden ze bij elkaar en ruimen het afval van de neuronen
op.
Neuronen bestaan uit: een cellichaam, een axon (output) en meerdere dendrieten (input).
Een synaps is de aansluiting tussen twee neuronen, het aantal synapsen, hun locatie en de aard van
de aansluiting verandert over tijd. Dit maakt het brein plastisch en zo wordt de identiteit van een
persoon continu ontwikkeld.
De cortex van iedere hemisfeer is opgedeeld in vier kwabben:
1. De Frontale kwab
deze zit voorin de hersenen en is het meest geavanceerd.
Hier zitten de hogere cognitieve functies en motorische functies
2. De occipitale kwab
deze zit achterin de hersenen en is verantwoordelijk voor de verwerking van
sensorische informatie (visuele functies)
3. De parientie kwab
Hier bevinden zich functies voor rekenen en ruimtelijk inzicht
gevoel
4. De temporale kwab
deze zit boven je oren en is verantwoordelijk voor het herkennen van mensen, het
geheugen en auditieve functies.
,Het schedeldak opgelicht
Hersenen worden op verschillende manieren beschermd (4 manieren)
o Bloed-hersen barrière (direct op de hersenen) bloedvaten met wanden die ervoor
zorgen dat ziekte kiemen niet in het bloed en hersenen komen en voor zuurstof en
energie.
o 3 hersenvliezen = Meninges
1. Daarna komt de Pia mater. Dit is het eerste van 3 vliezen die je hersenen
beschermen. Het is een heel dun laagje.
2. Dan zit er een ruimte tussen de Pia mater en het tweede vlies, de Subarachnoid
space. In deze ruimte circuleert hersenvocht, een zoutige vloeistof. Hierdoor
kunnen hersenen iets heen en weer bewegen, wordt elke dag opnieuw
aangemaakt het oude hersenvocht wordt afgevoerd via bloedvaten
3. Dan komt de Arachnoid membrane, het spinnenwebvlies. Dit is het roze vliesje op
het plaatje en is ook heel dun.
4. Als laatste vlies komt de Dura mater. Dit is het blauwe vlies op het plaatje en is wat
dikker dan de andere twee vliezen.
o Botstructuur
Beschrijving van locaties in de hersenen
Kanten van waaruit je hersenen kunt bekijken:
Dorsaal = van boven (bovenste helft van de hersenen) (richting rug)
Ventraal = van onder (onderste helft van de hersenen) (richting buik)
Anterieure gebieden = voorin hersenen
Posterieure gebieden = achterin hersenen
Laterale gebieden = zijkant, aan de zijkanten (vanuit midden naar zijkant)
Mediale gebieden = elementen binnenin (vanuit zijkant naar midden)
Verschillende perspectieven: rechterplaatje
Verticaal (Coronaal) = tegen de hersenen aan kijken
Horizontaal = van boven
Sagittal = dwars door midden
, Coronale doorsnede
De paarse elementen vormen de Basala Ganglia (ook wel de
voorhersenen). Oók hier wordt een deel van de motoriek geregeld. Dus
zowel de frontale kwab als de kleine hersenen als de Basale Ganglia zijn
verantwoordelijk voor motoriek en deze liggen niet allemaal in hetzelfde
gebied. Schade in de basale ganglia kan leiden tot veranderingen in
postuur, spierspanning en soort bewegingen kan dat het volgende tot
gevolg hebben: ziekte van Huntington, ziekte van Parkinson en het
Syndroom van Gilles de la Tourette.
hebben te maken met stoornissen in controleren van motorisch functioneren/ beweging
• Ziekte van Huntington = De ziekte van Huntington is een erfelijke aandoening die
bepaalde delen van de hersenen aantast want zenuwcellen sterven af. Mensen met
huntington krijgen te maken met ernstige motorische symptomen, met verstandelijke
achteruitgang en met psychiatrische problemen.
• Ziekte van Parkinson = Parkinson is een progressieve hersenaandoening waarbij de
aansturing van spierbewegingen wordt aangetast. Bij de ziekte van Parkinson ontstaat
in de hersenen een tekort aan de neurotransmitter dopamine. Door het
dopaminetekort wordt de aansturing van spierbewegingen aangetast, er kunnen
trillingen of trager bewegen optreden.
• Syndroom van Gilles de la Tourette = Het syndroom van Gilles de la Tourette wordt
gekenmerkt door motorische en vocale tics.
Bijdragen aan neuropsychologie van andere domeinen
Er zijn verschillende ‘velden’ die hebben bijgedragen aan de neuropsychologie, zoals :
Neurochirurgie
Neurochirurgie heeft een grote invloed gehad op de neuropsychologie. De hersenchirurg was in
staat om de plek aan te geven van de hersenschade, soms na elektrische stimulatie om de exacte
omvang van de schade te bepalen. Op deze manier konden correlaties worden gevonden tussen
hersenbeschadigingen en verandering in gedrag. Informatie over gedrag dat is verkregen op basis
van neurochirurgie is erg bruikbaar voor het diagnosticeren van de oorzaak van problemen bij
andere patiënten.
Psychometrische en statistische evaluatie
De hersenen van verschillende mensen lijken erg gelijk, maar er zijn veel individuele verschillen.
Deze verschillen zijn door verschillende onderzoekers onderzocht. Zo ontwikkelde Lewis Terman
een versie van de Stanford-Binet test waarbij IQ voor het eerst kon worden gemeten. Het meten van
de hersenfunctie is in grote mate beïnvloed door de methodologie van intelligentietests.
Technieken om hersenen te bestuderen
Er zijn verschillende technieken waarmee hersenen zichtbaar kunnen worden gemaakt. Dit is
bruikbaar voor diagnostisering en voor het vinden van een relatie tussen symptomen en
hersenpathologie. Er zijn drie methoden die het meest gebruikt worden:
1) CT-scan (computerized tomography) Voordeel: Snel en goedkoop
2) PET-scan (positron emission tomography) Voordeel: chemicaliën worden zichtbaar
3) MRI-scan (magnetic resonance imaging) Voordeel: levensechte afbeeldingen van de
hersenen; gedetailleerd
Blackbox :
Onze hersenen kun je zien als de black box van ons lichaam. Het is een complex orgaan en kennen
nog vele geheimen. Hersenen hebben ongekende mogelijkheden. Onder de deksel kijken van een
black box je weet niet wat je vind, er is nog veel te onderzoeken. Het totaalbeeld van de hersenen
ontbreekt
Plaatje MC Escher
Onze hersenen hebben we nodig om de hersenen te bestuderen en om na te gaan hoe ze werken.
er zit iets dubbels in kenmerkend voor Eschers werk. een hand probeert eigen hand te tekenen.
Wat is neuropsychologie?
Neuropsychologie is de studie naar de relatie tussen gedrag en hersenen
De centrale focus is het ontwikkelen van een wetenschap over het menselijk gedrag op
basis van de functie van de hersenen. Hersenen en gedrag : wederzijdse
beïnvloeding Het product van de hersenen is gedrag, geest. Hoe werken hersenen en
gedrag dan samen? We willen gedrag verklaren, beschrijven, voorspellen, beïnvloeden en
misschien wel veranderen.
Maakt gebruik van inzichten vanuit andere disciplines oa:
o Neuroanatomie
o Neurofysiologie
o Neurochirurgie
o Farmacologie
o Neuropsychiatrie
o Filosofie
o Psychometrie
Neuropsychologie is sterk beïnvloedt door twee theoretische achtergronden van de hersenfunctie
de hersenhypothese (hersenen zijn de bron van gedrag) en de neuronhypothese (neuron als
eenheid voor de hersenstructuur en functies).
Wat is gedrag?
Moeilijk om te definiëren
Enkele kenmerken:
Heeft zowel doel als functie
Reacties van organisme op zijn haar omgeving kan
bewust/onbewust/doelbewust/vrijwillig etc. zijn
Bepaald door endocriene systeem en zenuwstelsel
Gedrag varieert in:
Complexiteit (dit onderscheid ons van andere primaten)
De mate waarin het automatisch en aangeboren is (zuigreflex baby’s)
De mate waarin het is aangeleerd
Voorbeeld: bekvogel zijn snavel is zo aangepast dat hij makkelijk zaadjes kan opeten uit boom
zijn gedrag is aangeboren
Voorbeeld: baby muis leert van moeder hoe hij moet eten van eikels zijn gedrag is aangeleerd
,De hersenhypothese
o De hersenen bestaat uit twee ongeveer gelijke helften, ook wel hemisferen genoemd. Deze
worden verbonden door de hersenbalk.
o De hersenen bestaan uit:
Grote hersenen
Kleine hersenen
Hersenstam : deze staat in verbinding met ons ruggenmerg.
o De hersenen worden gevuld met CSF = hersenvloeistof.
o De cerebrale cortex zit aan de buitenkant van de hersenen om de hersenen heen.
Omvat 80% van de hersenen
1,5 – 3 mm dik
6 verschillende lagen cellen
o Overlangs lopende groef (fissura longitudinalis)
o Ondiepe en diepere groeven, hersenwindingen kronkelden structuur anders past het
niet in ons hoofd (een aantal voetbalvelden)
De neuronhypothese
De neuronhypothese kent 3 delen.
1) Neuronen zijn losse autonome cellen die met elkaar samenwerken.
2) Neuronen geven informatie door met behulp van elektriciteit, de signalen die ze doorgeven
zijn chemisch.
3) De communicatie tussen neuronen is op basis van deze chemische stoffen.
Glia cellen ondersteunen de neuronen, houden ze bij elkaar en ruimen het afval van de neuronen
op.
Neuronen bestaan uit: een cellichaam, een axon (output) en meerdere dendrieten (input).
Een synaps is de aansluiting tussen twee neuronen, het aantal synapsen, hun locatie en de aard van
de aansluiting verandert over tijd. Dit maakt het brein plastisch en zo wordt de identiteit van een
persoon continu ontwikkeld.
De cortex van iedere hemisfeer is opgedeeld in vier kwabben:
1. De Frontale kwab
deze zit voorin de hersenen en is het meest geavanceerd.
Hier zitten de hogere cognitieve functies en motorische functies
2. De occipitale kwab
deze zit achterin de hersenen en is verantwoordelijk voor de verwerking van
sensorische informatie (visuele functies)
3. De parientie kwab
Hier bevinden zich functies voor rekenen en ruimtelijk inzicht
gevoel
4. De temporale kwab
deze zit boven je oren en is verantwoordelijk voor het herkennen van mensen, het
geheugen en auditieve functies.
,Het schedeldak opgelicht
Hersenen worden op verschillende manieren beschermd (4 manieren)
o Bloed-hersen barrière (direct op de hersenen) bloedvaten met wanden die ervoor
zorgen dat ziekte kiemen niet in het bloed en hersenen komen en voor zuurstof en
energie.
o 3 hersenvliezen = Meninges
1. Daarna komt de Pia mater. Dit is het eerste van 3 vliezen die je hersenen
beschermen. Het is een heel dun laagje.
2. Dan zit er een ruimte tussen de Pia mater en het tweede vlies, de Subarachnoid
space. In deze ruimte circuleert hersenvocht, een zoutige vloeistof. Hierdoor
kunnen hersenen iets heen en weer bewegen, wordt elke dag opnieuw
aangemaakt het oude hersenvocht wordt afgevoerd via bloedvaten
3. Dan komt de Arachnoid membrane, het spinnenwebvlies. Dit is het roze vliesje op
het plaatje en is ook heel dun.
4. Als laatste vlies komt de Dura mater. Dit is het blauwe vlies op het plaatje en is wat
dikker dan de andere twee vliezen.
o Botstructuur
Beschrijving van locaties in de hersenen
Kanten van waaruit je hersenen kunt bekijken:
Dorsaal = van boven (bovenste helft van de hersenen) (richting rug)
Ventraal = van onder (onderste helft van de hersenen) (richting buik)
Anterieure gebieden = voorin hersenen
Posterieure gebieden = achterin hersenen
Laterale gebieden = zijkant, aan de zijkanten (vanuit midden naar zijkant)
Mediale gebieden = elementen binnenin (vanuit zijkant naar midden)
Verschillende perspectieven: rechterplaatje
Verticaal (Coronaal) = tegen de hersenen aan kijken
Horizontaal = van boven
Sagittal = dwars door midden
, Coronale doorsnede
De paarse elementen vormen de Basala Ganglia (ook wel de
voorhersenen). Oók hier wordt een deel van de motoriek geregeld. Dus
zowel de frontale kwab als de kleine hersenen als de Basale Ganglia zijn
verantwoordelijk voor motoriek en deze liggen niet allemaal in hetzelfde
gebied. Schade in de basale ganglia kan leiden tot veranderingen in
postuur, spierspanning en soort bewegingen kan dat het volgende tot
gevolg hebben: ziekte van Huntington, ziekte van Parkinson en het
Syndroom van Gilles de la Tourette.
hebben te maken met stoornissen in controleren van motorisch functioneren/ beweging
• Ziekte van Huntington = De ziekte van Huntington is een erfelijke aandoening die
bepaalde delen van de hersenen aantast want zenuwcellen sterven af. Mensen met
huntington krijgen te maken met ernstige motorische symptomen, met verstandelijke
achteruitgang en met psychiatrische problemen.
• Ziekte van Parkinson = Parkinson is een progressieve hersenaandoening waarbij de
aansturing van spierbewegingen wordt aangetast. Bij de ziekte van Parkinson ontstaat
in de hersenen een tekort aan de neurotransmitter dopamine. Door het
dopaminetekort wordt de aansturing van spierbewegingen aangetast, er kunnen
trillingen of trager bewegen optreden.
• Syndroom van Gilles de la Tourette = Het syndroom van Gilles de la Tourette wordt
gekenmerkt door motorische en vocale tics.
Bijdragen aan neuropsychologie van andere domeinen
Er zijn verschillende ‘velden’ die hebben bijgedragen aan de neuropsychologie, zoals :
Neurochirurgie
Neurochirurgie heeft een grote invloed gehad op de neuropsychologie. De hersenchirurg was in
staat om de plek aan te geven van de hersenschade, soms na elektrische stimulatie om de exacte
omvang van de schade te bepalen. Op deze manier konden correlaties worden gevonden tussen
hersenbeschadigingen en verandering in gedrag. Informatie over gedrag dat is verkregen op basis
van neurochirurgie is erg bruikbaar voor het diagnosticeren van de oorzaak van problemen bij
andere patiënten.
Psychometrische en statistische evaluatie
De hersenen van verschillende mensen lijken erg gelijk, maar er zijn veel individuele verschillen.
Deze verschillen zijn door verschillende onderzoekers onderzocht. Zo ontwikkelde Lewis Terman
een versie van de Stanford-Binet test waarbij IQ voor het eerst kon worden gemeten. Het meten van
de hersenfunctie is in grote mate beïnvloed door de methodologie van intelligentietests.
Technieken om hersenen te bestuderen
Er zijn verschillende technieken waarmee hersenen zichtbaar kunnen worden gemaakt. Dit is
bruikbaar voor diagnostisering en voor het vinden van een relatie tussen symptomen en
hersenpathologie. Er zijn drie methoden die het meest gebruikt worden:
1) CT-scan (computerized tomography) Voordeel: Snel en goedkoop
2) PET-scan (positron emission tomography) Voordeel: chemicaliën worden zichtbaar
3) MRI-scan (magnetic resonance imaging) Voordeel: levensechte afbeeldingen van de
hersenen; gedetailleerd
