Uitgebreide colleges aantekeningen wetenschapsfilosofie

Colleges Wetenschapsfilosofie

College 1

Filosofie is verhelderen: begrippen, betekenissen, ambivalenties, vaagheden, standpunten
Filosofie is evalueren: alternatieven, redeneervormen, standpunten
Filosofie is rationeel: rechtvaardigheid, logica, kritiek

Vergeleken met religie is filosofie geen openbaringskennis
Vergeleken met wetenschap is filosofie feiten en waarden
Vergeleken met wiskunde is filosofie ook reëel
Vergeleken met pedagogische wetenschappen is filosofie niet voornamelijk empirisch

Gebieden van de (wetenschaps)filosofie
 Metafysica (werkelijkheid) inclusief ontologie (= wat verstaan we onder de
werkelijkheid): mens, natuur, god
 Axiologie (waardeleer): geluk, moraal, recht, kunst
 Epistemologie (kennistheorie): redelijkheid, betekenis, waarheid

Waarom filosofie van de sociale wetenschap (SW)
1.
 Alle wetenschap maakt gebruik van begrippen
 en van theorieën
2.
 In beide zijn noodzakelijk vooronderstellingen verwerkt
 Verhelderen, evalueren, rechtvaardigen van vooronderstellingen kan niet (louter)
empirisch
3.
 SW hebben te maken met normatieve vragen (waarden spelen rol in leven van
mensen)
 SW make epistemologische claims (wat goede en minder goede kennis is)


Verschillende soorten wetenschap:
 Natuurwetenschappen  verklaren
 Geesteswetenschappen  interpreteren
 Sociale wetenschappen  ?

Twee alternatieve posities over SW
 Epistemologische posities:
1. Naturalisme: volgens de natuurwetenschap
2. Interpretatie: volgens de geesteswetenschap
 Bepalen methodologie
1. Naturalisme: empirisch, verklarend, causaal, toetsend
2. Interpretatie: empirisch, begrijpend, betekenis/motieven
 Posities zijn extremen

Vooruitgang in de natuurwetenschap
 In precisie, betrouwbaarheid, reikwijdte, relevantie
 Accumulatie van kennis

,Maakt vooruitgang mogelijk
 Is het omgekeerde van verklaring
 Veronderstelt: wetten en causaliteit

Wetten zijn analytisch, universeel, onveranderlijk. Daarom nodig voor juiste voorspellingen.
Causaliteit vereist algemene wetten
Causaliteit is verband oorzaak-gevolg. Niet direct waarneembaar. Dus associatie bij
herhaalde waarneming van opeenvolging (=wet, of: grote regelmaat)

Logisch positivisme (1)
 Hoe groeit wetenschappelijke kennis? (= wat is de logica van wetenschappelijke
kennis)
 Vanuit kritiek op geesteswetenschap  ze willen strikt empirisme, en afwijzen van
elke metafysica
 Ze hanteren het verificatiecriterium: (= betekenis van een uitspraak is empirische
waarheidscondities (empirisch betekenisvol))
 De vraag of god bestaat is niet empirisch betekenisvol
 Probleem: algemene natuurwetten
 Daarom: confirmatie
 Inductief: data ondersteunen conclusie, zijn relevant en in voldoende mate aanwezig

Waarom logisch en positivisme?
 Logisch: volgens de logica toetsbare hypothesen afleiden.
Modus ponens: p  q; p; dus q
Modus tollens: p  q; niet p; dus niet q
 Positivisme: gebaseerd op positieve waarneming = empirisch

Deductief-nomologisch model
 Verklaring volgens LP
 wetenschappelijke verklaring is causaal
 vereist dus algemene wetten
 Model:
 L1, L2, L3 … (wetten)
 C1, C2, C3 … (empirische condities
 Dus: het verklaarde treedt op

Popper en de LP
 Kritiek op ‘betekenisvol’ en ‘verificatie’  want: universele wetten
 Inductie?  nee wel deductie
 Demarcatie?  falsifieerbaarheid (=kritiek); asymmetrie
 Theorie gaat vooraf aan de ervaring  geen zuivere waarneming


College 2

Popper  je begint al met een idee hoe de werkelijkheid eruitziet

Problemen van logisch positivisme
1. Empirisme

,  Ook succesvolle natuurwetenschap gebruikt niet direct observeerbare
begrippen (elektron, lading, kracht)
 Indirecte observatie kan alleen vanuit theorie (volgens Popper)
 Twee gevolgen:
 Theorie kan niet betekenisvolle begrippen bevatten
 Weerleggingen betreffen ook complex van theoretische uitspraken
2. Consequenties onderdeterminatie
 Theorie mogelijk niet alleen bepaald door waarneming  want dezelfde
waarnemingen kunnen ook andere theorie ondersteunen
 Theoretische keuzes (ook) beïnvloed door ‘niet-empirische’ factoren
 Opgeven van empiristische epistemologie, dus van LP
 Gevolg:
 Historische/sociologische/psychologische aanpak  maar in praktijk lijken
veel wetenschappers positivisten

Waarom zijn er in SW geen wetten?
 Is niet helemaal waar  wet van vraag en aanbod, remmende voorsprong, posthumus
 Volgens empirisme 
 Verwerping van: SW te gecompliceerd, te jong, experimenten lastig
 Probleem van SW vooral conceptueel
 Dat komt door nadruk op ‘betekenis’, participerende observatie
 En zelfs afstandelijke waarneming gericht op common sense
o d.w.z. handelingen bepaald door wensen en overtuigingen
 Volgens empirisme
 Behavioristen: deze basiscategorieën SW verkeerd
 M.a.w. wens, overtuiging, handeling enz … wellicht geen natural kinds
 En SW berucht om unnatural kinds
 Wel genoemd, niet besproken: selffulfilling prophecy

Begrijpen
 Berust volgens Rosenberg op folk psychology
 speelt wel een rol
 maar niet zo exclusief als Rosenberg hier suggereert
 Begrijpen speelt in SW wel een belangrijke rol
 in kwalitatief onderzoek
 in theorievorming en begripsontwikkeling
 en in kwantitatief empirisch onderzoek

Verklaren van menselijk handelen
 Onderscheid handeling en gedrag (1)
 gedrag (bijv. fysiologisch)
 handeling (gecontroleerd)
 handeling is terrein van de SW (inclusief georganiseerde aggregaties)
 Explicitering van folk psychology (2)
 fp uitgangspunt van SW
 houdt in: menselijk handelen verklaren in termen van wensen en overtuigingen
 vraag is: waarom verklaren wensen en overtuigingen die handeling
 twee antwoorden: