DEEL 1: WETENSCHAPSFILOSOFIE
,Athina Beschuyt Grondslagen van wetenschappelijk onderzoek Ugent
INHOUDSOPGAVE
Opdeling van het vak ............................................................................................................................2
Hoofdstuk 1: Wat is wetenschap? (INleiding) .........................................................................................3
1. Inleiding .......................................................................................................................................5
1.1 Weten, waarheid en wetenschap ? ...........................................................................................5
1.2 Hoe weten we dan wat wetenschap en wetenschappelijkheid is? ............................................. 10
1.3 De Verlichting: Zoektocht naar de fundamenten en grenzen van het weten ............................... 14
Hoofdstuk 2: Grondslagen van epistemologisch denken ...................................................................... 17
2.1 Descartes & het Rationalisme .................................................................................................... 17
2.1.1 Radicale twijfel ................................................................................................................... 18
2.1.2 Cartesiaanse dualisme ....................................................................................................... 21
2.2 Locke & Het Empirisme ............................................................................................................. 21
2.2.1 Causaliteit of oorzakelijkheid (David Hume) ......................................................................... 23
2.2.2 Probleem van inductie ........................................................................................................ 24
2.2.3 God is een aardbei .............................................................................................................. 25
2.2.4 Bacon als compromis ......................................................................................................... 27
2.3 Kant & Het Idealisme ................................................................................................................. 27
2.3.1 De goede wil ....................................................................................................................... 33
2.3.2 De categorische imperatief ................................................................................................. 34
2.4. Kuhn & Het Paradigmatische Denken ........................................................................................ 37
2.4.1 Begripsbepaling paradigma ................................................................................................. 37
Hoofdstuk 3: Wetenschapsfilosofie in de sociale wetenschappen ........................................................ 39
3.1 Sociale wetenschappen, menswetenschappen of geesteswetenschappen? ................................ 39
3.1.1 De spreidstand van de sociale wetenschappen .................................................................... 39
3.1.2 Discussie over onderzoeksobject (het wat) .......................................................................... 41
3.1.3 Discussie over onderzoeksmethode (het hoe?) .................................................................... 41
3.2 Empirisch-formele benadering................................................................................................... 42
3.2.1 Hempel en the laws of nature .............................................................................................. 43
hoofdstuk 4: Betrouwbaarheid en validiteit in kwantitatief en kwalitatief onderzoek ... Error! Bookmark not
defined.
Hoofdstuk 5: Steekproeftrekking in kwantitatief en kwalitatief onderzoek .... Error! Bookmark not defined.
Hoofdstuk 6: Kwantitatieve en kwalitatieve onderzoeksdesigns en – methodes ......... Error! Bookmark not
defined.
Hoofdstuk 7: Ethische aspecten in onderzoek ........................................... Error! Bookmark not defined.
1
,Athina Beschuyt Grondslagen van wetenschappelijk onderzoek Ugent
OPDELING VAN HET VAK
2
, Athina Beschuyt Grondslagen van wetenschappelijk onderzoek Ugent
HOOFDSTUK 1: WAT IS WETENSCHAP? (INLEIDING)
Wat is wetenschapsfilosofie?
− Onderdeel van de filosofie.
− Meer specifieke tak binnen de wetenschapsfilosofie: epistemologie
(kennisleer: Wat is kennis? Hoe weten we iets?)
Wetenschapsfilosofie denkt na over wat wetenschap is, hoe ze werkt en wat goede kennis is.
Wat is filosofie?
“Alle mensen verlangen van nature naar kennis” -Aristoteles: We willen iets weten over de wereld.
We willen een houvast, herkenbaarheid. Stel je weet niets zorgt dit voor onzekerheid, dit zorgt
voor stress. Je wilt je juist graag vastklampen aan routines, dingen die je kent en weet.
Bv: de rotstekeningen in Grot van Lascaux: gaat over kennis vd jacht of ovr het 5 meter lange dier
→ toont sporen van betekenisgeving, een pogen vd mensen om de wereld te begrijpen en
ordenen.
→ De menselijke drang naar begrijpen lijkt een fundamenteel en universeel kenmerk!
− Geen wetenschap → Want er is (nog) geen oplossingsmethode om deze vragen te
beantwoorden
o Bij Filosofie: Bv : “Wat is de zin van het leven?” → Er bestaat geen methode om
hierop een antwoord te weten.
o Bij wetenschappen: werkt men met vraag- en onderzoeksmethode (=Dit is
betrouwbare kennis)
− Filosofische vraagstukken hebben geen methode om een antwoord te vinden
Bv of euthanasie voor dementerende toelaatbaar is.
o Je gaat zo redelijk mogelijk op zoek naar een antwoord.
o Antwoord op basis van:
▪ niet gebaseerd op dwang (je moet dit niet denken) of door vrienden,
traditie (het altijd zo was) , intuïtie (je gevoel), waarschijnlijkheid, dogma
(vast geloof), autoriteit.
▪ Gaat wel over wikken en wegen van argumenten (filosofie vind een
antwoord door logisch en kritisch te denken ipv een wetensch methode of
je goed gevoel bv)
• Dit noemt men: autonome redelijke geestenzijn bedacht (= er is
geen oplossingsmethode, maar ook het ook niet door vriend bv.
!! Belangrijk: Veel filosofische vragen worden wetenschappelijke vraagstukken (wetenschap →
wel goeie onderzoeksmethode) !!
− Voorbeeld: Vroeger vroegen mensen zich af wat de kleinste deeltjes zijn (was vroeger filo).
Nu onderzoekt fysica dit met deeltjesversnellers (wetensch)
3
,Athina Beschuyt Grondslagen van wetenschappelijk onderzoek Ugent
INHOUDSOPGAVE
Opdeling van het vak ............................................................................................................................2
Hoofdstuk 1: Wat is wetenschap? (INleiding) .........................................................................................3
1. Inleiding .......................................................................................................................................5
1.1 Weten, waarheid en wetenschap ? ...........................................................................................5
1.2 Hoe weten we dan wat wetenschap en wetenschappelijkheid is? ............................................. 10
1.3 De Verlichting: Zoektocht naar de fundamenten en grenzen van het weten ............................... 14
Hoofdstuk 2: Grondslagen van epistemologisch denken ...................................................................... 17
2.1 Descartes & het Rationalisme .................................................................................................... 17
2.1.1 Radicale twijfel ................................................................................................................... 18
2.1.2 Cartesiaanse dualisme ....................................................................................................... 21
2.2 Locke & Het Empirisme ............................................................................................................. 21
2.2.1 Causaliteit of oorzakelijkheid (David Hume) ......................................................................... 23
2.2.2 Probleem van inductie ........................................................................................................ 24
2.2.3 God is een aardbei .............................................................................................................. 25
2.2.4 Bacon als compromis ......................................................................................................... 27
2.3 Kant & Het Idealisme ................................................................................................................. 27
2.3.1 De goede wil ....................................................................................................................... 33
2.3.2 De categorische imperatief ................................................................................................. 34
2.4. Kuhn & Het Paradigmatische Denken ........................................................................................ 37
2.4.1 Begripsbepaling paradigma ................................................................................................. 37
Hoofdstuk 3: Wetenschapsfilosofie in de sociale wetenschappen ........................................................ 39
3.1 Sociale wetenschappen, menswetenschappen of geesteswetenschappen? ................................ 39
3.1.1 De spreidstand van de sociale wetenschappen .................................................................... 39
3.1.2 Discussie over onderzoeksobject (het wat) .......................................................................... 41
3.1.3 Discussie over onderzoeksmethode (het hoe?) .................................................................... 41
3.2 Empirisch-formele benadering................................................................................................... 42
3.2.1 Hempel en the laws of nature .............................................................................................. 43
hoofdstuk 4: Betrouwbaarheid en validiteit in kwantitatief en kwalitatief onderzoek ... Error! Bookmark not
defined.
Hoofdstuk 5: Steekproeftrekking in kwantitatief en kwalitatief onderzoek .... Error! Bookmark not defined.
Hoofdstuk 6: Kwantitatieve en kwalitatieve onderzoeksdesigns en – methodes ......... Error! Bookmark not
defined.
Hoofdstuk 7: Ethische aspecten in onderzoek ........................................... Error! Bookmark not defined.
1
,Athina Beschuyt Grondslagen van wetenschappelijk onderzoek Ugent
OPDELING VAN HET VAK
2
, Athina Beschuyt Grondslagen van wetenschappelijk onderzoek Ugent
HOOFDSTUK 1: WAT IS WETENSCHAP? (INLEIDING)
Wat is wetenschapsfilosofie?
− Onderdeel van de filosofie.
− Meer specifieke tak binnen de wetenschapsfilosofie: epistemologie
(kennisleer: Wat is kennis? Hoe weten we iets?)
Wetenschapsfilosofie denkt na over wat wetenschap is, hoe ze werkt en wat goede kennis is.
Wat is filosofie?
“Alle mensen verlangen van nature naar kennis” -Aristoteles: We willen iets weten over de wereld.
We willen een houvast, herkenbaarheid. Stel je weet niets zorgt dit voor onzekerheid, dit zorgt
voor stress. Je wilt je juist graag vastklampen aan routines, dingen die je kent en weet.
Bv: de rotstekeningen in Grot van Lascaux: gaat over kennis vd jacht of ovr het 5 meter lange dier
→ toont sporen van betekenisgeving, een pogen vd mensen om de wereld te begrijpen en
ordenen.
→ De menselijke drang naar begrijpen lijkt een fundamenteel en universeel kenmerk!
− Geen wetenschap → Want er is (nog) geen oplossingsmethode om deze vragen te
beantwoorden
o Bij Filosofie: Bv : “Wat is de zin van het leven?” → Er bestaat geen methode om
hierop een antwoord te weten.
o Bij wetenschappen: werkt men met vraag- en onderzoeksmethode (=Dit is
betrouwbare kennis)
− Filosofische vraagstukken hebben geen methode om een antwoord te vinden
Bv of euthanasie voor dementerende toelaatbaar is.
o Je gaat zo redelijk mogelijk op zoek naar een antwoord.
o Antwoord op basis van:
▪ niet gebaseerd op dwang (je moet dit niet denken) of door vrienden,
traditie (het altijd zo was) , intuïtie (je gevoel), waarschijnlijkheid, dogma
(vast geloof), autoriteit.
▪ Gaat wel over wikken en wegen van argumenten (filosofie vind een
antwoord door logisch en kritisch te denken ipv een wetensch methode of
je goed gevoel bv)
• Dit noemt men: autonome redelijke geestenzijn bedacht (= er is
geen oplossingsmethode, maar ook het ook niet door vriend bv.
!! Belangrijk: Veel filosofische vragen worden wetenschappelijke vraagstukken (wetenschap →
wel goeie onderzoeksmethode) !!
− Voorbeeld: Vroeger vroegen mensen zich af wat de kleinste deeltjes zijn (was vroeger filo).
Nu onderzoekt fysica dit met deeltjesversnellers (wetensch)
3
