Samenvatting landelijke kennisbasis taal

Landelijke Kennistoets Nederlands

Domein 1: mondelinge taalvaardigheid (11 vragen)

Luisterdoelen
 Iets te weten willen komen
 Een bepaald gevoel willen ondergaan
 Een mening willen vormen
 Een bepaalde handeling willen uitvoeren
 Een spel willen spelen

Luisterstrategieën
1. Globaal luisteren (begrijpend luisteren ) = de grote lijn volgen
2. Intensief luisteren = volledig beeld van wat er wordt verteld
(details)
3. Kritisch luisteren = tijdens het luisteren een mening vormen
4. Gericht luisteren = selecterend luisteren, geïnteresseerd in
bepaald aspect, specifieke informatie oppikken

Bij actief luisteren zet de luisteraar zich volledig in om te volgen en
begrijpen
- Aankijken
- Vragen stellen
Elke luisterstrategie hangt samen met het doel dat je hebt.

Relatie tussen luisterdoelen en strategieën:
Luisterdoel Luisterstrategie
Iets te weten willen komen Intensief luisteren
Een bepaald gevoel willen Globaal luisteren
ondergaan
Zich een mening willen vormen Kritisch luisteren
Een bepaalde handeling willen Gericht luisteren
uitvoeren


Voorbeeldvraag:
Op de rand van het bed leest papa aan Kees uit een spannend boek. Papa
heeft gezegd dat in dit hoofdstuk de dader zich verraadt. Kees is
benieuwd.

Welke luisterstrategie is adequaat in deze situatie?
 Gericht luisteren

Spreekdoelen
 Amuseren
 Vermaken
 Bijvoorbeeld een mop vertellen
 Informeren
 Overbrengen van feitelijke informatie

,  Bijvoorbeeld vertellen hoe laat het is
 Instrueren
 Iets uitleggen of verduidelijken
 Bijvoorbeeld uitleggen hoe het koffiezetapparaat werkt
 Overtuigen
 Overhalen tot een bepaald standpunt
 Bijvoorbeeld zeggen dat je dat ene boek echt moet lezen

Spreekstrategieën
Een spreekstrategie is een bewuste handeling die iemand hanteert om een
bepaald spreekdoel te bereiken
 Oriënteren op het spreekdoel
 Oriënteren op het onderwerp en de eigen kennis daarvan
 Oriënteren op het soort spreektaal
 Oriënteren op gesprekspartner(s) of het publiek
 Met wie ga je in gesprek of wie luistert er naar je? Wat is hun
voorkennis?
 Reflecteren op de spreektaak
 Begrijp je wat er wordt gezegd en breng je de informatie goed
over? Bereik je het doel?
 Monitoren van de spreektaak
 Is het nodig om meer te zeggen, beter te luisteren of vragen
te stellen?
 Evalueren op doel en inhoud
 Wat ging er goed en wat niet? Wat zou je de volgende keer
anders aanpakken?


Voorbeeldvraag:
Tijdens de kring vertelt Lotte enthousiast over haar weekend. Ze vertelt
dat ze naar de Efteling is geweest, hoe leuk de achtbaan was en dat ze in
het spookhuis schrok. De andere kinderen luisteren en lachen om haar
verhaal.

Welk spreekdoel heeft Lotte hier en welke spreekstrategieën kan ze
gebruiken om dit doel te bereiken?

Sociale/ communicatieve taalfuncties
 Zelfhandhaving = zichzelf verdedigen of bezit beschermen (Die
had ik!)
 Zelfsturing = eigen handelingen met woorden ordenen of plannen
aankondigen (dan ga ik eerst naar de bakker en dan naar de
supermarkt)
 Sturing van anderen = beïnvloeden van gedrag van anderen
(zullen we gaan zwemmen?)
 Structurering van het gesprek (mag ik even wat zeggen?)
De sociale taalfuncties verwijzen naar de communicatieve functie van taal

Cognitieve/ conceptualiserende taalfuncties

,Je gebruikt taal als een hulpmiddel om je gedachten te ordenen en greep
te krijgen op de werkelijkheid
 Rapporteren = verslag doen van iets wat in de werkelijkheid
voorkomt
 Benoemen/ etiketteren
 Beschrijven
 Vergelijken (dit visje met een lange staart, de andere is korter)
 Redeneren = beschrijving waarin een extra denkstap wordt
verwoord
 Chronologisch ordenen
 Concluderen
 Middel-doelrelatie of instrumentele relatie leggen
 Oplossen van een probleem
 Oorzaak-gevolgrelatie leggen (als we de deur van de koelkast
opendoen, gaat de hond blaffen, want dan wil hij ook eten)
 Projecteren = verplaatsen in de gedachten en de gevoelens van
iemand anders
 Pieter heeft geen zin om te spelen. Hij is verdrietig, want zijn
konijn is dood

Kinderen ontwikkelen die functies meestal in de volgorde:
1. Rapporteren  ze leren eerst beschrijven wat er is  de hond slaapt
2. Redeneren  dan uitleggen waarom iets zo is  de hond slaapt,
want hij is moe
3. Projecteren  en daarna nadenken over andermans perspectief of
toekomstsituaties  als ik die hond was, zou ik ook slapen

Taalverwerving
1. Semantiek / semantisch = betekenis
 Woordenschat en betekenis van woorden
 Voorbeeld: een kind leert dat ‘hond’ verwijst naar een
viervoetig dier dat blaft
2. Fonologie / fonologisch = klank
 Klanken en uitspraak
 Foneem is een spraakklank met betekenisverschil
 Hier en gier
3. Morfologie / morfologisch = vorm
 Opbouw van woorden
 Morfeem: stukje dat op zichzelf betekenis heeft
 Vrij morfeem: paard, huis
 Gebonden morfeem: be, ver, t
4. Syntaxis = zinsstructuur
 Opbouw van een zin
 Volgrode van woorden
5. Pragmatiek = gebruik van woorden in bepaalde situaties

Theorieën over taalverwerving
Behaviorisme: kinderen leren door imitatie. De kinderen bootsen de taal
die ze in hun omgeving horen na.

, Creatieve constructie: aangeboren taalvermogen bij kinderen. Kinderen
imiteren niet, maar ze zijn creatieve bouwers en beschikken over het
taalleermechanisme.

Interactionele benadering: het aangeboren taalleervermogen speelt
een rol, maar het taalaanbod en de interactie met moedertaalsprekers zijn
van groot belang bij het leren van taal. Het kind heeft een eengeboren
vermogen om taal te leren, de omgeving en interactie zijn cruciaal voor
taalverwerving.

Eerste taalverwerving

Niveaus van taal
1. Fonologisch niveau
 Vormen van spraakklanken
 Losse klanken zoals ‘’ah, ah’’, ‘’buh, buh’’
2. Morfologisch niveau
 De manier waarop woorden gevormd worden, kinderen maken
zich geleidelijk aan de regels voor de opbouw van de
Nederlandse woorden eigen
 Geloopt  gelopen
3. Semantisch niveau
 Kinderen leren de betekenis van woorden
 Warm en koud
4. Syntactisch niveau
 Kinderen leren de regels die er zijn voor het combineren van
woorden.
 Eerst ‘’waar bal? ‘’ daarna ‘’waar is de bal?’’
5. Pragmatisch niveau
 Kinderen maken de regels eigen voor het gebruik van taal en
de communicatie tussen mensen
 Van ‘’pak bal’’  naar ‘’kunt u de bal voor mij pakken?’’

Eerste taalverwervingsproces
1. Pre linguale periode: (0 t/m 1 jaar)
De periode voordat het kind zijn eerste woordje spreekt. In deze
periode maken kinderen wel al geluidjes, maar nog geen
daadwerkelijke woorden. Er zijn wel andere communicatie bij een
kind van deze leeftijd:
 Huilen
 Vocaliseren: een kind ontdekt de klank van de taal en oefent
zijn spraakmechanisme en dat is weer een nieuwe stap naar
gesproken taal. ‘’aah’’, ‘’nnn’, ‘’ eh-eh-eh’’
 Vocaal spel: bewust experimenteren met geluiden en klanken
door de beweging van de mond, tong en lippen. Een interactie
tussen ouder en kind
 Brabbelen: kind herhaald klankgroepen. ‘’mamama’’,
‘’dadada’’. Klanken die al een beetje als taal klinken.
2. Linguale periode: (1 t/m 9 jaar)
- Vroeg linguale periode (1 t/m 2,5 jaar)