EXAMEN: Psychopathologie bij volwassenen:
ZST 1: introductie psychopathologie
Leerdoelen:
• Kent de termen kwetsbaarheid en psychische kwetsbaarheid
• Kent de complexiteit van kwetsbaarheid
• Kent het conceptueel model van kwetsbaarheid
• Kent de determinanten voor psychische kwetsbaarheid
• Kent de term veerkracht
• Kent de term welbevinden
• Kent het kwetsbaarheid-stressmodel
• Herkent het kwetsbaarheid-stressmodel in de balkmetafoor of andere
vergelijkbare metaforen gebruikt in de GGZ
• Weet wat ergotherapie kan betekenen bij mensen met een psychische
kwetsbaarheid
• Kent de DSM 5
• Duidt waarom de DSM 5 ondanks de kritiek en de beperkingen toch een
prominente plaats inneemt als classificatiesysteem in de zorg bij psychische
stoornissen
Complexiteit van kwetsbaarheid:
Domeinen:
• Fysieke
• cognitieve
• psychische
• sociale
• omgeving
Psychische kwetsbaarheid:
= kwetsbaarheid om psychisch ziek te worden of te hervallen in het psychisch ziek zijn
, = conceptueel model van
kwetsbaarheid van Gobbens
Het model onderscheidt drie
vormen van kwetsbaarheid:
lichamelijke, psychische en
sociale kwetsbaarheid.
De pijlen in het model maken
duidelijk dat deze drie dimensies
voortdurend met elkaar
samenhangen én elkaar kunnen
beïnvloeden.
voorbeeld: wanneer iemand
lichamelijk kwetsbaar wordt, neemt
vaak de mobiliteit af. Daardoor kan
die persoon minder buitenshuis
komen, ontvangt hij minder sociale
steun en wordt het moeilijker om
relaties te onderhouden. Dit vergroot
de kans op eenzaamheid. Het gevoel
van eenzaamheid kan leiden tot een
verminderde psychische gezondheid,
zoals somberheid of minder zelfzorg.
Hierdoor gaat iemand bijvoorbeeld
minder goed eten, wat de lichamelijke
kwetsbaarheid opnieuw vergroot.
Meten van psychische kwetsbaarheid:
- De bestaande meetinstrumenten zijn voornamelijk ontwikkeld voor ouderen
- Doel: Preventief werken → het voorkomen of beperken van het van
kwetsbaarheid bij ouderen.
- Deficit gericht: je kijkt naar de te korten en beperkingen, wat iemand niet meer
kan
→ voorbeeld: Tilburg Frailty Indicator (TFI) – een vragenlijst die kwetsbaarheid meet.
Belangrijk om NIET enkel naar de te korten te kijken (deficit denken) maar ook
aandacht te hebben voor de sterktes en mogelijkheden
→ voorbeeld: kwetsbaarheid balansvragenlijst:
o sterktegericht
o Bevraagt participatie en activiteiten → RELEVANT VOOR ERGO’S
o Balancerende factoren: op welke manier kunnen sterke kanten het
evenwicht herstellen en de kwetsbaarheid compenseren?
,Duur van psychische kwetsbaarheid:
- Psychische kwetsbaarheid kan vanaf de geboorte aanwezig zijn, maar kan zich
ook later ontwikkelen → meestal blijven ze kwetsbaar
- Blijvende kwetsbaarheid – neurobiologisch onderbouwd
o Bij bepaalde psychische aandoeningen ontstaan tijdens het herstel in de
hersenen als het ware “littekens”.
o Hierdoor blijft iemand extra gevoelig voor herval: de kwetsbaarheid blijft
aanwezig in de persoon zelf.
Sociale psychiatrie
- Legt de oorzaak van kwetsbaarheid voornamelijk in de sociale omgeving.
Determinanten:
- Genetisch materiaal
o Vb: vrouwen zijn gevoeliger om een depressie te ontwikkelen
- Epigenetisch materiaal
o Vb: levenstijl vb stress
- Ontwikkeling tot nu toe
- Samenhang: bio/psycho/sociale
Kijken of er hier over meer info staat in het boek
Veerkracht:
= draagkracht of stressresisentie
→ de energie om te herstellen en de kracht om opnieuw recht te veren
- Stabiel persoonlijkheidskenmerk
, - Invloed omgeving!
- Copingvaardigheden
- Neuroplasticiteit
o Hersenen kunnen getrained worden, bepaalde gebieden kunnen functies
overnemen van andere hersengebieden
o Een persoon kan altijd meer vaardig worden om met frustraties en
tegenslagen om te gaan
→ Veerkracht wordt zichtbaar in de manier waarop iemand reageert op spanningen. Het
ontwikkelt zich doorheen het leven en wordt mede bepaald door omgeving, opvoeding
en ervaringen.
Disbalans en kwetsbaarheid:
Metaforen helpen bij het visualiseren van draagkracht → helpt om de complexiteit van
kwetsbaarheid hanteerbaar te maken
- Brugmetafoor
- Balkmetafoor
- Stress- kwetsbaarheidsmodel
Brugmetafoor: Trafiek = handelen
Trafiek: variëert van kleine auto tot grote vrachtwagens, van fille tot vlot verkeer
- Handelen van de persoon:
o Activiteiten
o Participatie
- Ervaren druk/spanning
→ gesymboliseerd in kleine auto’s tot Vrachtvervoer
o Kleine auto = weinig druk en weingi spanning
o vrachtwagen = veel druk en grote spanning
Spanning kan veroorzaakt worden door:
o Dagelijkse dag
o Ziekte/problemen
o Levensfasegebeurtenissen
o Trauma’s
ZST 1: introductie psychopathologie
Leerdoelen:
• Kent de termen kwetsbaarheid en psychische kwetsbaarheid
• Kent de complexiteit van kwetsbaarheid
• Kent het conceptueel model van kwetsbaarheid
• Kent de determinanten voor psychische kwetsbaarheid
• Kent de term veerkracht
• Kent de term welbevinden
• Kent het kwetsbaarheid-stressmodel
• Herkent het kwetsbaarheid-stressmodel in de balkmetafoor of andere
vergelijkbare metaforen gebruikt in de GGZ
• Weet wat ergotherapie kan betekenen bij mensen met een psychische
kwetsbaarheid
• Kent de DSM 5
• Duidt waarom de DSM 5 ondanks de kritiek en de beperkingen toch een
prominente plaats inneemt als classificatiesysteem in de zorg bij psychische
stoornissen
Complexiteit van kwetsbaarheid:
Domeinen:
• Fysieke
• cognitieve
• psychische
• sociale
• omgeving
Psychische kwetsbaarheid:
= kwetsbaarheid om psychisch ziek te worden of te hervallen in het psychisch ziek zijn
, = conceptueel model van
kwetsbaarheid van Gobbens
Het model onderscheidt drie
vormen van kwetsbaarheid:
lichamelijke, psychische en
sociale kwetsbaarheid.
De pijlen in het model maken
duidelijk dat deze drie dimensies
voortdurend met elkaar
samenhangen én elkaar kunnen
beïnvloeden.
voorbeeld: wanneer iemand
lichamelijk kwetsbaar wordt, neemt
vaak de mobiliteit af. Daardoor kan
die persoon minder buitenshuis
komen, ontvangt hij minder sociale
steun en wordt het moeilijker om
relaties te onderhouden. Dit vergroot
de kans op eenzaamheid. Het gevoel
van eenzaamheid kan leiden tot een
verminderde psychische gezondheid,
zoals somberheid of minder zelfzorg.
Hierdoor gaat iemand bijvoorbeeld
minder goed eten, wat de lichamelijke
kwetsbaarheid opnieuw vergroot.
Meten van psychische kwetsbaarheid:
- De bestaande meetinstrumenten zijn voornamelijk ontwikkeld voor ouderen
- Doel: Preventief werken → het voorkomen of beperken van het van
kwetsbaarheid bij ouderen.
- Deficit gericht: je kijkt naar de te korten en beperkingen, wat iemand niet meer
kan
→ voorbeeld: Tilburg Frailty Indicator (TFI) – een vragenlijst die kwetsbaarheid meet.
Belangrijk om NIET enkel naar de te korten te kijken (deficit denken) maar ook
aandacht te hebben voor de sterktes en mogelijkheden
→ voorbeeld: kwetsbaarheid balansvragenlijst:
o sterktegericht
o Bevraagt participatie en activiteiten → RELEVANT VOOR ERGO’S
o Balancerende factoren: op welke manier kunnen sterke kanten het
evenwicht herstellen en de kwetsbaarheid compenseren?
,Duur van psychische kwetsbaarheid:
- Psychische kwetsbaarheid kan vanaf de geboorte aanwezig zijn, maar kan zich
ook later ontwikkelen → meestal blijven ze kwetsbaar
- Blijvende kwetsbaarheid – neurobiologisch onderbouwd
o Bij bepaalde psychische aandoeningen ontstaan tijdens het herstel in de
hersenen als het ware “littekens”.
o Hierdoor blijft iemand extra gevoelig voor herval: de kwetsbaarheid blijft
aanwezig in de persoon zelf.
Sociale psychiatrie
- Legt de oorzaak van kwetsbaarheid voornamelijk in de sociale omgeving.
Determinanten:
- Genetisch materiaal
o Vb: vrouwen zijn gevoeliger om een depressie te ontwikkelen
- Epigenetisch materiaal
o Vb: levenstijl vb stress
- Ontwikkeling tot nu toe
- Samenhang: bio/psycho/sociale
Kijken of er hier over meer info staat in het boek
Veerkracht:
= draagkracht of stressresisentie
→ de energie om te herstellen en de kracht om opnieuw recht te veren
- Stabiel persoonlijkheidskenmerk
, - Invloed omgeving!
- Copingvaardigheden
- Neuroplasticiteit
o Hersenen kunnen getrained worden, bepaalde gebieden kunnen functies
overnemen van andere hersengebieden
o Een persoon kan altijd meer vaardig worden om met frustraties en
tegenslagen om te gaan
→ Veerkracht wordt zichtbaar in de manier waarop iemand reageert op spanningen. Het
ontwikkelt zich doorheen het leven en wordt mede bepaald door omgeving, opvoeding
en ervaringen.
Disbalans en kwetsbaarheid:
Metaforen helpen bij het visualiseren van draagkracht → helpt om de complexiteit van
kwetsbaarheid hanteerbaar te maken
- Brugmetafoor
- Balkmetafoor
- Stress- kwetsbaarheidsmodel
Brugmetafoor: Trafiek = handelen
Trafiek: variëert van kleine auto tot grote vrachtwagens, van fille tot vlot verkeer
- Handelen van de persoon:
o Activiteiten
o Participatie
- Ervaren druk/spanning
→ gesymboliseerd in kleine auto’s tot Vrachtvervoer
o Kleine auto = weinig druk en weingi spanning
o vrachtwagen = veel druk en grote spanning
Spanning kan veroorzaakt worden door:
o Dagelijkse dag
o Ziekte/problemen
o Levensfasegebeurtenissen
o Trauma’s
