MENS EN GEZONDHEID 2 2024-2025
1 Introductie Vanaf 20ste eeuw: meer positieve vooruitgang: Freud
1.1 Wat is afwijkend gedrag? o Behandeling in psychiatrische ziekenhuizen in natuur
o Ontwikkeling medicijnen
Psychopathologie o Nieuwe therapeutische behandelingen
o Deelgebied van psychiatrie en klinische psychologie o Meer aandacht voor psychische
o Focus op afwijkende emoties, gedachten en gedrag 1973: diagnose ‘homoseksueel’ geschrapt v.d. lijst met psychiatrische stoornissen
o Aandacht voor de oorzaken en de behandeling 21ste eeuw: meer integratieve benadering
Symptoom = uiting van onderliggend probleem o Mensen met psychose worden beter behandeld
Syndroom= verzameling van symptomen
Comorbiditeit = samengaan van verschillende syndromen 1.3 Criteria voor afwijkend gedrag (moeten alle 6 aanwezig zijn)
1.2 Historische visies op afwijkend gedrag Uitzonderlijk: gedrag is zeldzaam of ongebruikelijk in vergelijking met wat meeste
mensen doen
In oudheid & middeleeuwen: niet zo'n positieve kijk o Bv. horen van stemmen
o Hippocrates Sociaal afwijkend: gedrag dat afwijkt v.d. normen & regels v.d. samenleving of cultuur
Ziekten zijn gevolg van natuurlijke oorzaken o Niet universeel: wat in ene cultuur normaal kan zijn, kan in andere cultuur als
Gezondheid wordt bepaald door evenwicht in vreemd of ongepast gezien worden
humores/lichaamssappen Foute perceptie of interpretatie van realiteit: wanneer iemand werkelijkheid anders zit
o Arabische psychiatrie (ME) of ervaart dan die in werkelijkheid is
Mensgerichte benadering v. geestesziekten o Bv. iem. die denkt dat hij continu in de gaten wordt gehouden, ook al is dit niet
Psychische stoornis als praktisch probleem beschouwd zo
o Exorcisme & heksenvervolgingen Aanzienlijk lijden: ervaren van intense gevoelens van verdriet, angst of wanhoop die
Geloof in bovennatuurlijke oorzaken iemand dagelijks leven verstoren, zelfs als dit niet altijd zichtbaar is voor anderen
Afwijkend G: teken van bezetenheid door de duivel Ongepast of contraproductief: gedrag dat iemand belemmert in het normaal
Heksenvervolgingen: moord op 10 duizend vrouwen functioneren
18de en 19de eeuw: vooruitgang, maar niet optimaal o Bv. impulsieve acties die nadelig zijn voor hun welzijn & relaties
o Mensen met afwijkend gedrag zijn ziek & recht op menselijke bejegening Gevaar: gedrag dat gevaarlijk is voor persoon zelf of anderen
o Geestelijke gestoorden gezien als bedreiging voor samenleving o Bv. zelfbeschadiging, agressief gedrag dat anderen schade kan toebrengen
o Behandelfilosofie: morele therapie
o 2e helft van 19e eeuw: periode van apathie
Afwijkend gedrag is ongeneeslijk
Ziekenhuizen zijn angstaanjagend
Behandelmethoden ethisch onverantwoord
1
, MENS EN GEZONDHEID 2 2024-2025
1.4 Psychodiagnostische cyclus Stap Omschrijving Soort proces
Aanmelding Is de aanmelding hier op zijn plaats? Ontvankelijk
Door huisarts, derde of cliënt controleren
Inventariseren Waar heeft de persoon last van? Verhelderen
Het concretiseren van de klachten
Hulpvragen Wat wil de cliënt? Verwoorden, ordenen en Structureren
structureren van verwachtingen
Probleemdefinitie Hulpvraag linken aan de klachten Onderkennen
Wat is er juist aan de hand?
Verklaren Waarom is dit aan de hand? Verklaren
Niet zozeer de oorspronkelijke oorzaak, vaak wat de
problemen in stand houdt
Mogelijkheden Hoe kan dit aangepakt worden? Welke stappen Indiceren
kunnen we ondernemen?
Advies Kunnen de cliënten een keuze maken? Motiveren,
Adviesgesprek aangaan activeren
1.5 Het stellen van een diagnose
Interviews, psychologische tests, neuropsychologisch onderzoek, observaties
Kwalitatieve assessment
o Interviews
Info uit intake
Klinisch interview (DSM)
Kwantitatieve assessment
o Vragenlijsten
o Tests
Intelligentie (WAIS, WISC,..)
Selfreport
2
, MENS EN GEZONDHEID 2 2024-2025
Ondersteuning voor diagnostiek: classificatiesystemen DSM-5
o Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM)
Voordelen:
APA
o Communicatie
Alleen psychische stoornissen
o Betrouwbaarheid
Vooral gebaseerd op Amerikaans onderzoek
o Didactische functie
o International Classification of Diseases (ICD)
o Voorspelling
WHO (World Health Organisation)
Nadelen:
Lijst van ziektes
o Banden farmaceutische sector
Zowel geestelijke als lichamelijke gezondheid
In België: meest gebruikt = DSM-V o Psychiatriseren
o 20 categorieën o Biologisch reductionisme
o Stoornissen opgenomen obv: o Culturele bias (CCMD)
Emotioneel lijden o Betriuwbaarheid & validiteit
Effect op functioneren o Geen aandacht sterkstes
Persoonlijk lijden o Vaagheid
Lange tijd en niet "normaal" binnen bepaalde context De diagnose is gevallen, wat nu?
Hokjesdenken ADL = alledaagse leven
gevaar van boek dat alles omschrijft Verminderd functioneren
Voordelen: Behandeling
o Duidelijkheid & structuur Begeleiding
o Behandelbaarheid Terugvalpreventie (indien dit van toepassing is)
o Onderzoek & ontwikkeling
o Verzekering & financering 2 Verschillende perspectieven/ visies op psychopathologie
Nadelen: 2.1 Het biologische perspectief
o Stigmatisering & etikettering
Het functioneren van ons zenuwstelsel speelt een rol in de ontwikkeling van afwijkend
o Geen rekening houdend met complexiteit
gedrag
o Risico op over- of onderdiagnose: mensen gaan zich gedragen naar hun
diagnose
o Verlies individualiteit van cliënt
2.1.1 Nature vs nurture
o Beperking in flexibiliteit in behandeling
3
, MENS EN GEZONDHEID 2 2024-2025
Invloed van genen & omgeving op gedrag & stoornissen 2.2 Het psychologische perspectief
o Genen scheppen aanleg
o Omgeving bepaalt ontwikkeling Kijken naar innerlijke processen v.d. mens als verklaring voor psychopathologie
Interactie tss beide verklaart stoornissen Geen/weinig aandacht voor socioculturele of biologische processen
Tweelingstudies: 50/50 invloed van genen & omgeving
2.2.1 Soorten psychotherapie
2.1.2 Psychofarmaca
Psychofarmaca beïnvloeden beschikbaarheid & werking van neurotransmitters in de
hersenen
Ingezet voor behandeling van stoornissen zoals medicijn tegen angst, depressie &
schizofrenie
Onregelmatigheden in werking van neurotransmitters in hersenen kunnen belangrijke
factor vormen in het ontstaan van abnormale gedragspatronen
2.1.3 Chirurgie
Vroeger: lobotomie = oude behandeling via frontale kwab
Bijwerkingen: persoonlijkheidsverandering, besluiteloosheid, apathie,…
Nu als schadelijk beschouwd
2.1.4 Effecten SSRI’s
SSRI = selectieve serotonineheropnameremmers
Veel gebruikt om depressie te behandelen
Debat over effectiviteit van SSRI's; sommige onderzoekers stellen dat voordelen worden
overschat & dat effecten deels placebo kunnen zijn
o Stopzetten van behandeling: belangrijk risico op herval
Toch: SSRI's gezien als belangrijke behandeloptie bij depressie
vanwege hun invloed op serotonineniveaus
2.1.5 Behandeling volgens biologisch perspectief
Focus op chemische & structurele hersenafwijkingen
Naast psychofarmaca: neuromodulatie & genetisch onderzoek naar kwetsbaarheid voor
stoornissen
Biologische therapieën: afwijkend gedrag is niet alleen psychologisch, maar ook
fysiologisch & kan baat hebben bij directe interventie op hersenniveau
4
1 Introductie Vanaf 20ste eeuw: meer positieve vooruitgang: Freud
1.1 Wat is afwijkend gedrag? o Behandeling in psychiatrische ziekenhuizen in natuur
o Ontwikkeling medicijnen
Psychopathologie o Nieuwe therapeutische behandelingen
o Deelgebied van psychiatrie en klinische psychologie o Meer aandacht voor psychische
o Focus op afwijkende emoties, gedachten en gedrag 1973: diagnose ‘homoseksueel’ geschrapt v.d. lijst met psychiatrische stoornissen
o Aandacht voor de oorzaken en de behandeling 21ste eeuw: meer integratieve benadering
Symptoom = uiting van onderliggend probleem o Mensen met psychose worden beter behandeld
Syndroom= verzameling van symptomen
Comorbiditeit = samengaan van verschillende syndromen 1.3 Criteria voor afwijkend gedrag (moeten alle 6 aanwezig zijn)
1.2 Historische visies op afwijkend gedrag Uitzonderlijk: gedrag is zeldzaam of ongebruikelijk in vergelijking met wat meeste
mensen doen
In oudheid & middeleeuwen: niet zo'n positieve kijk o Bv. horen van stemmen
o Hippocrates Sociaal afwijkend: gedrag dat afwijkt v.d. normen & regels v.d. samenleving of cultuur
Ziekten zijn gevolg van natuurlijke oorzaken o Niet universeel: wat in ene cultuur normaal kan zijn, kan in andere cultuur als
Gezondheid wordt bepaald door evenwicht in vreemd of ongepast gezien worden
humores/lichaamssappen Foute perceptie of interpretatie van realiteit: wanneer iemand werkelijkheid anders zit
o Arabische psychiatrie (ME) of ervaart dan die in werkelijkheid is
Mensgerichte benadering v. geestesziekten o Bv. iem. die denkt dat hij continu in de gaten wordt gehouden, ook al is dit niet
Psychische stoornis als praktisch probleem beschouwd zo
o Exorcisme & heksenvervolgingen Aanzienlijk lijden: ervaren van intense gevoelens van verdriet, angst of wanhoop die
Geloof in bovennatuurlijke oorzaken iemand dagelijks leven verstoren, zelfs als dit niet altijd zichtbaar is voor anderen
Afwijkend G: teken van bezetenheid door de duivel Ongepast of contraproductief: gedrag dat iemand belemmert in het normaal
Heksenvervolgingen: moord op 10 duizend vrouwen functioneren
18de en 19de eeuw: vooruitgang, maar niet optimaal o Bv. impulsieve acties die nadelig zijn voor hun welzijn & relaties
o Mensen met afwijkend gedrag zijn ziek & recht op menselijke bejegening Gevaar: gedrag dat gevaarlijk is voor persoon zelf of anderen
o Geestelijke gestoorden gezien als bedreiging voor samenleving o Bv. zelfbeschadiging, agressief gedrag dat anderen schade kan toebrengen
o Behandelfilosofie: morele therapie
o 2e helft van 19e eeuw: periode van apathie
Afwijkend gedrag is ongeneeslijk
Ziekenhuizen zijn angstaanjagend
Behandelmethoden ethisch onverantwoord
1
, MENS EN GEZONDHEID 2 2024-2025
1.4 Psychodiagnostische cyclus Stap Omschrijving Soort proces
Aanmelding Is de aanmelding hier op zijn plaats? Ontvankelijk
Door huisarts, derde of cliënt controleren
Inventariseren Waar heeft de persoon last van? Verhelderen
Het concretiseren van de klachten
Hulpvragen Wat wil de cliënt? Verwoorden, ordenen en Structureren
structureren van verwachtingen
Probleemdefinitie Hulpvraag linken aan de klachten Onderkennen
Wat is er juist aan de hand?
Verklaren Waarom is dit aan de hand? Verklaren
Niet zozeer de oorspronkelijke oorzaak, vaak wat de
problemen in stand houdt
Mogelijkheden Hoe kan dit aangepakt worden? Welke stappen Indiceren
kunnen we ondernemen?
Advies Kunnen de cliënten een keuze maken? Motiveren,
Adviesgesprek aangaan activeren
1.5 Het stellen van een diagnose
Interviews, psychologische tests, neuropsychologisch onderzoek, observaties
Kwalitatieve assessment
o Interviews
Info uit intake
Klinisch interview (DSM)
Kwantitatieve assessment
o Vragenlijsten
o Tests
Intelligentie (WAIS, WISC,..)
Selfreport
2
, MENS EN GEZONDHEID 2 2024-2025
Ondersteuning voor diagnostiek: classificatiesystemen DSM-5
o Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM)
Voordelen:
APA
o Communicatie
Alleen psychische stoornissen
o Betrouwbaarheid
Vooral gebaseerd op Amerikaans onderzoek
o Didactische functie
o International Classification of Diseases (ICD)
o Voorspelling
WHO (World Health Organisation)
Nadelen:
Lijst van ziektes
o Banden farmaceutische sector
Zowel geestelijke als lichamelijke gezondheid
In België: meest gebruikt = DSM-V o Psychiatriseren
o 20 categorieën o Biologisch reductionisme
o Stoornissen opgenomen obv: o Culturele bias (CCMD)
Emotioneel lijden o Betriuwbaarheid & validiteit
Effect op functioneren o Geen aandacht sterkstes
Persoonlijk lijden o Vaagheid
Lange tijd en niet "normaal" binnen bepaalde context De diagnose is gevallen, wat nu?
Hokjesdenken ADL = alledaagse leven
gevaar van boek dat alles omschrijft Verminderd functioneren
Voordelen: Behandeling
o Duidelijkheid & structuur Begeleiding
o Behandelbaarheid Terugvalpreventie (indien dit van toepassing is)
o Onderzoek & ontwikkeling
o Verzekering & financering 2 Verschillende perspectieven/ visies op psychopathologie
Nadelen: 2.1 Het biologische perspectief
o Stigmatisering & etikettering
Het functioneren van ons zenuwstelsel speelt een rol in de ontwikkeling van afwijkend
o Geen rekening houdend met complexiteit
gedrag
o Risico op over- of onderdiagnose: mensen gaan zich gedragen naar hun
diagnose
o Verlies individualiteit van cliënt
2.1.1 Nature vs nurture
o Beperking in flexibiliteit in behandeling
3
, MENS EN GEZONDHEID 2 2024-2025
Invloed van genen & omgeving op gedrag & stoornissen 2.2 Het psychologische perspectief
o Genen scheppen aanleg
o Omgeving bepaalt ontwikkeling Kijken naar innerlijke processen v.d. mens als verklaring voor psychopathologie
Interactie tss beide verklaart stoornissen Geen/weinig aandacht voor socioculturele of biologische processen
Tweelingstudies: 50/50 invloed van genen & omgeving
2.2.1 Soorten psychotherapie
2.1.2 Psychofarmaca
Psychofarmaca beïnvloeden beschikbaarheid & werking van neurotransmitters in de
hersenen
Ingezet voor behandeling van stoornissen zoals medicijn tegen angst, depressie &
schizofrenie
Onregelmatigheden in werking van neurotransmitters in hersenen kunnen belangrijke
factor vormen in het ontstaan van abnormale gedragspatronen
2.1.3 Chirurgie
Vroeger: lobotomie = oude behandeling via frontale kwab
Bijwerkingen: persoonlijkheidsverandering, besluiteloosheid, apathie,…
Nu als schadelijk beschouwd
2.1.4 Effecten SSRI’s
SSRI = selectieve serotonineheropnameremmers
Veel gebruikt om depressie te behandelen
Debat over effectiviteit van SSRI's; sommige onderzoekers stellen dat voordelen worden
overschat & dat effecten deels placebo kunnen zijn
o Stopzetten van behandeling: belangrijk risico op herval
Toch: SSRI's gezien als belangrijke behandeloptie bij depressie
vanwege hun invloed op serotonineniveaus
2.1.5 Behandeling volgens biologisch perspectief
Focus op chemische & structurele hersenafwijkingen
Naast psychofarmaca: neuromodulatie & genetisch onderzoek naar kwetsbaarheid voor
stoornissen
Biologische therapieën: afwijkend gedrag is niet alleen psychologisch, maar ook
fysiologisch & kan baat hebben bij directe interventie op hersenniveau
4
