SV Wetenschap is ook maar een mening
(VU)
Blok 1: Wat is Wetenschap? Demarcatie & Het Standaardmodel
1. Vraag: Wat is het centraleprobleem van de demarcatie in de wetenschapsfilosofie?
Antwoord: Het probleem van het vinden van een helder criterium om wetenschap te
onderscheiden van pseudowetenschap en andere niet-wetenschappelijke vormen van kennis.
2. Vraag: Noem de vier centrale pijlers van het "standaardmodel" (logisch positivisme) van
wetenschap.
Antwoord: 1) Observatie en experiment, 2) Inductie, 3) Verificatie, 4) Cumulatieve vooruitgang.
3. Vraag: Wat is het verschil tussen context of discovery en context of justification?
Antwoord: Context of discovery betreft de psychologische en historische oorsprong van een
idee. Context of justification betreft de logische rechtvaardiging en toetsing van dat idee.
4. Vraag: Wat is het verificatieprincipe van het logisch positivisme?
Antwoord: De stelling dat een uitspraak alleen zinvol (meaningful) is als deze logisch waar is of
empirisch geverifieerd kan worden.
5. Vraag: Wat is het probleem van inductie, zoals geformuleerd door David Hume?
Antwoord: Inductie (het afleiden van algemene wetten uit specifieke waarnemingen) kan nooit
logisch worden gerechtvaardigd. Het verleden is geen garantie voor de toekomst.
6. Vraag: Wat is falsificationisme en wie is de belangrijkste filosoof hiervan?
Antwoord: Falsificationisme is het idee dat wetenschap niet draait om het verifiëren, maar om
het falsifiëren (weerleggen) van hypothesen. De belangrijkste filosoof is Karl Popper.
7. Vraag: Waarom is volgens Popper psychoanalyse een pseudowetenschap en Einsteins
relativiteitstheorie wel wetenschap?
Antwoord: Omdat psychoanalyse haar claims zo formuleert dat ze onweerlegbaar (niet-
falsifieerbaar) lijken, terwijl de relativiteitstheorie risicovolle, falsifieerbare voorspellingen deed
(zoals de afbuiging van sterlicht).
8. Vraag: Wat is een "ad-hoc-hypothese" en waarom ondermijnt dit falsificationisme?
Antwoord: Een ad-hoc-hypothese is een aanvullende aanname om een theorie te redden van
falsificatie. Het ondermijnt falsificationisme omdat het altijd mogelijk is om zo'n hypothese toe
te voegen, waardoor een theorie nooit definitief gefalsifieerd wordt.
,9. Vraag: Wat is het Duhem-Quine-thesis?
Antwoord: De stelling dat hypothesen nooit in isolatie getoetst kunnen worden, maar altijd als
onderdeel van een geheel van achtergrondaannames. Een mislukte voorspelling wijst dus niet
noodzakelijk op een fout in de centrale hypothese.
10. Vraag: Wat is methodologisch falsificationisme?
Antwoord: Poppers latere idee dat we, ondanks de problemen, afspreken om bepaalde
falsificaties serieus te nemen en niet eindeloos met ad-hoc-hypotheses te komen.
Blok 2: Wetenschappelijke Revoluties & Paradigma's (Kuhn)
11. Vraag: Wat is een "paradigma" volgens Thomas Kuhn?
Antwoord: Een paradigma is een samenhangend geheel van theorieën, methodes, waarden en
standaardvoorbeelden van oplossingen (exemplars) die door een wetenschappelijke
gemeenschap worden gedeeld.
12. Vraag: Noem de drie fasen in Kuhns model van wetenschappelijke ontwikkeling.
Antwoord: 1) Pre-wetenschap, 2) Normale wetenschap, 3) Revolutionaire wetenschap.
13. Vraag: Wat kenmerkt de fase van "normale wetenschap"?
Antwoord: Wetenschappers werken binnen het heersende paradigma om puzzels op te lossen
en kennis uit te breiden, zonder de fundamenten van het paradigma in twijfel te trekken.
14. Vraag: Wat is een "anomalie" in Kuhns model?
Antwoord: Een hardnekkig probleem dat binnen het bestaande paradigma niet opgelost kan
worden en een bron van crisis wordt.
15. Vraag: Wat is een wetenschappelijke revolutie volgens Kuhn?
Antwoord: De overgang van een oud, crisisachtig paradigma naar een nieuw, incommensurabel
paradigma.
16. Vraag: Wat betekent "incommensurabiliteit" tussen paradigma's?
Antwoord: Dat paradigma's fundamenteel onvergelijkbaar zijn; wetenschappers in verschillende
paradigma's "leven in verschillende werelden" en begrijpen basisconcepten en problemen
anders.
17. Vraag: Waarom is Kuhns beeld van wetenschap volgens critici irrationeel en relativistisch?
Antwoord: Omdat paradigmawisselingen niet louter op rationele argumenten gebaseerd zijn,
maar ook op sociale, psychologische en retorische factoren lijken te berusten.
18. Vraag: Wat is het verschil tussen Kuhns revoluties en Poppers idee van "voortdurende
revolutie"?
Antwoord: Popper ziet wetenschap als een permanente kritische revolutie. Kuhn benadrukt
,lange periodes van stabiele, onkritische "normale wetenschap" afgewisseld door korte
revoluties.
19. Vraag: Geef een historisch voorbeeld van een wetenschappelijke revolutie zoals Kuhn die
beschrijft.
Antwoord: De overgang van de Newtoniaanse mechanica naar Einsteins relativiteitstheorie.
20. Vraag: Wat is "puzzle-solving" in de normale wetenschap?
Antwoord: Het oplossen van problemen binnen de kaders en regels van het heersende
paradigma, zoals een puzzelstukje op de juiste plaats leggen.
Blok 3: Onderzoeksprogramma's & Methodologisch Anarchisme (Lakatos & Feyerabend)
21. Vraag: Wat is een "onderzoeksprogramma" volgens Imre Lakatos?
Antwoord: Een serie opeenvolgende theorieën die een gemeenschappelijke "harde kern" en
een "beschermende gordel" delen.
22. Vraag: Wat is de "harde kern" van een onderzoeksprogramma?
Antwoord: De fundamentele, onbetwistbare principes van het programma. Deze wordt
beschermd tegen falsificatie.
23. Vraag: Wat is de "beschermende gordel"?
Antwoord: De hulphypothesen en achtergrondaannames rond de harde kern, die wel aangepast
mogen worden om anomalieën op te vangen.
24. Vraag: Wat is het verschil tussen een progressief en een degenererend
onderzoeksprogramma?
Antwoord: Een progressief programma doet nieuwe, verrassende voorspellingen die bevestigd
worden. Een degenererend programma loopt alleen maar achter de feiten aan en voegt alleen
maar ad-hoc-hypothesen toe.
25. Vraag: Wat is Feyerabends beroemde slogan in "Against Method"?
Antwoord: "Anything goes".
26. Vraag: Wat bedoelt Feyerabend met "anything goes"?
Antwoord: Dat er geen vaste, universele wetenschappelijke methode bestaat. Vooruitgang
vereist flexibiliteit en het gebruik van welke methode of strategie dan ook die op dat moment
werkt.
27. Vraag: Waarom is Feyerabend volgens velen een relativist?
Antwoord: Omdat hij stelt dat wetenschap niet superieur is aan andere vormen van kennis,
zoals mythen of magie, en dat haar succes vaak gebaseerd is op retoriek en macht.
, 28. Vraag: Hoe verdedigt Feyerabend zijn pleidooi voor theoretisch pluralisme?
Antwoord: Door te stellen dat de concurrentie tussen meerdere theorieën nodig is voor
kritische vooruitgang en om de dominantie van één enkele theorie te voorkomen.
29. Vraag: Noem een belangrijk verschil tussen Lakatos en Kuhn.
Antwoord: Lakatos probeert een rationele maatstaf voor vooruitgang te behouden
(progressieve vs. degenererende programma's), terwijl Kuhn de rol van irrationele factoren in
revoluties benadrukt.
30. Vraag: Wat is "counter-induction" volgens Feyerabend?
Antwoord: Het opzettelijk introduceren en ontwikkelen van hypothesen die in tegenspraak zijn
met de heersende theorie en/of de waarnemingen, om zo de kritische discussie aan te
wakkeren.
Blok 4: Sociale Constructie & Het "Sterke Programma"
31. Vraag: Wat is het centrale uitgangspunt van de Sociology of Scientific Knowledge (SSK)?
Antwoord: Dat de inhoud van wetenschappelijke kennis zelf (niet alleen de fouten) sociaal
beïnvloed en geconstrueerd wordt.
32. Vraag: Wat zijn de vier basisprincipes van het "Sterke Programma" (Bloor)?
Antwoord: 1) Causaliteit, 2) Onpartijdigheid, 3) Symmetrie, 4) Reflexiviteit.
33. Vraag: Wat betekent het "symmetrie-principe"?
Antwoord: Dat zowel ware als onware, rationele als irrationele overtuigingen op dezelfde
manier (d.w.z. door sociale oorzaken) verklaard moeten worden.
34. Vraag: Wat is het doel van het "symmetrie-principe"?
Antwoord: Om te voorkomen dat de socioloog zijn eigen oordeel over wat "waar" of "rationeel"
is gebruikt in de verklaring, en zo een cirkelredenering maakt.
35. Vraag: Wat is het "experimenters' regress" volgens Harry Collins?
Antwoord: Het probleem dat men niet weet of een experiment goed is uitgevoerd, tenzij men
al weet wat het juiste resultaat is. Dit leidt tot een sociale strijd over de competentie van de
experimentator.
36. Vraag: Wat is een "finisher" in de context van wetenschappelijke controverses (Collins)?
Antwoord: Een argument of techniek die een wetenschappelijke controverse beëindigt, niet per
se omdat het onweerlegbaar is, maar omdat de gemeenschap ermee instemt het conflict te
sluiten.
37. Vraag: Wat is het verschil tussen "context of discovery" en "context of justification" volgens
traditionele filosofen, en hoe verwerpt SSK dit onderscheid?
(VU)
Blok 1: Wat is Wetenschap? Demarcatie & Het Standaardmodel
1. Vraag: Wat is het centraleprobleem van de demarcatie in de wetenschapsfilosofie?
Antwoord: Het probleem van het vinden van een helder criterium om wetenschap te
onderscheiden van pseudowetenschap en andere niet-wetenschappelijke vormen van kennis.
2. Vraag: Noem de vier centrale pijlers van het "standaardmodel" (logisch positivisme) van
wetenschap.
Antwoord: 1) Observatie en experiment, 2) Inductie, 3) Verificatie, 4) Cumulatieve vooruitgang.
3. Vraag: Wat is het verschil tussen context of discovery en context of justification?
Antwoord: Context of discovery betreft de psychologische en historische oorsprong van een
idee. Context of justification betreft de logische rechtvaardiging en toetsing van dat idee.
4. Vraag: Wat is het verificatieprincipe van het logisch positivisme?
Antwoord: De stelling dat een uitspraak alleen zinvol (meaningful) is als deze logisch waar is of
empirisch geverifieerd kan worden.
5. Vraag: Wat is het probleem van inductie, zoals geformuleerd door David Hume?
Antwoord: Inductie (het afleiden van algemene wetten uit specifieke waarnemingen) kan nooit
logisch worden gerechtvaardigd. Het verleden is geen garantie voor de toekomst.
6. Vraag: Wat is falsificationisme en wie is de belangrijkste filosoof hiervan?
Antwoord: Falsificationisme is het idee dat wetenschap niet draait om het verifiëren, maar om
het falsifiëren (weerleggen) van hypothesen. De belangrijkste filosoof is Karl Popper.
7. Vraag: Waarom is volgens Popper psychoanalyse een pseudowetenschap en Einsteins
relativiteitstheorie wel wetenschap?
Antwoord: Omdat psychoanalyse haar claims zo formuleert dat ze onweerlegbaar (niet-
falsifieerbaar) lijken, terwijl de relativiteitstheorie risicovolle, falsifieerbare voorspellingen deed
(zoals de afbuiging van sterlicht).
8. Vraag: Wat is een "ad-hoc-hypothese" en waarom ondermijnt dit falsificationisme?
Antwoord: Een ad-hoc-hypothese is een aanvullende aanname om een theorie te redden van
falsificatie. Het ondermijnt falsificationisme omdat het altijd mogelijk is om zo'n hypothese toe
te voegen, waardoor een theorie nooit definitief gefalsifieerd wordt.
,9. Vraag: Wat is het Duhem-Quine-thesis?
Antwoord: De stelling dat hypothesen nooit in isolatie getoetst kunnen worden, maar altijd als
onderdeel van een geheel van achtergrondaannames. Een mislukte voorspelling wijst dus niet
noodzakelijk op een fout in de centrale hypothese.
10. Vraag: Wat is methodologisch falsificationisme?
Antwoord: Poppers latere idee dat we, ondanks de problemen, afspreken om bepaalde
falsificaties serieus te nemen en niet eindeloos met ad-hoc-hypotheses te komen.
Blok 2: Wetenschappelijke Revoluties & Paradigma's (Kuhn)
11. Vraag: Wat is een "paradigma" volgens Thomas Kuhn?
Antwoord: Een paradigma is een samenhangend geheel van theorieën, methodes, waarden en
standaardvoorbeelden van oplossingen (exemplars) die door een wetenschappelijke
gemeenschap worden gedeeld.
12. Vraag: Noem de drie fasen in Kuhns model van wetenschappelijke ontwikkeling.
Antwoord: 1) Pre-wetenschap, 2) Normale wetenschap, 3) Revolutionaire wetenschap.
13. Vraag: Wat kenmerkt de fase van "normale wetenschap"?
Antwoord: Wetenschappers werken binnen het heersende paradigma om puzzels op te lossen
en kennis uit te breiden, zonder de fundamenten van het paradigma in twijfel te trekken.
14. Vraag: Wat is een "anomalie" in Kuhns model?
Antwoord: Een hardnekkig probleem dat binnen het bestaande paradigma niet opgelost kan
worden en een bron van crisis wordt.
15. Vraag: Wat is een wetenschappelijke revolutie volgens Kuhn?
Antwoord: De overgang van een oud, crisisachtig paradigma naar een nieuw, incommensurabel
paradigma.
16. Vraag: Wat betekent "incommensurabiliteit" tussen paradigma's?
Antwoord: Dat paradigma's fundamenteel onvergelijkbaar zijn; wetenschappers in verschillende
paradigma's "leven in verschillende werelden" en begrijpen basisconcepten en problemen
anders.
17. Vraag: Waarom is Kuhns beeld van wetenschap volgens critici irrationeel en relativistisch?
Antwoord: Omdat paradigmawisselingen niet louter op rationele argumenten gebaseerd zijn,
maar ook op sociale, psychologische en retorische factoren lijken te berusten.
18. Vraag: Wat is het verschil tussen Kuhns revoluties en Poppers idee van "voortdurende
revolutie"?
Antwoord: Popper ziet wetenschap als een permanente kritische revolutie. Kuhn benadrukt
,lange periodes van stabiele, onkritische "normale wetenschap" afgewisseld door korte
revoluties.
19. Vraag: Geef een historisch voorbeeld van een wetenschappelijke revolutie zoals Kuhn die
beschrijft.
Antwoord: De overgang van de Newtoniaanse mechanica naar Einsteins relativiteitstheorie.
20. Vraag: Wat is "puzzle-solving" in de normale wetenschap?
Antwoord: Het oplossen van problemen binnen de kaders en regels van het heersende
paradigma, zoals een puzzelstukje op de juiste plaats leggen.
Blok 3: Onderzoeksprogramma's & Methodologisch Anarchisme (Lakatos & Feyerabend)
21. Vraag: Wat is een "onderzoeksprogramma" volgens Imre Lakatos?
Antwoord: Een serie opeenvolgende theorieën die een gemeenschappelijke "harde kern" en
een "beschermende gordel" delen.
22. Vraag: Wat is de "harde kern" van een onderzoeksprogramma?
Antwoord: De fundamentele, onbetwistbare principes van het programma. Deze wordt
beschermd tegen falsificatie.
23. Vraag: Wat is de "beschermende gordel"?
Antwoord: De hulphypothesen en achtergrondaannames rond de harde kern, die wel aangepast
mogen worden om anomalieën op te vangen.
24. Vraag: Wat is het verschil tussen een progressief en een degenererend
onderzoeksprogramma?
Antwoord: Een progressief programma doet nieuwe, verrassende voorspellingen die bevestigd
worden. Een degenererend programma loopt alleen maar achter de feiten aan en voegt alleen
maar ad-hoc-hypothesen toe.
25. Vraag: Wat is Feyerabends beroemde slogan in "Against Method"?
Antwoord: "Anything goes".
26. Vraag: Wat bedoelt Feyerabend met "anything goes"?
Antwoord: Dat er geen vaste, universele wetenschappelijke methode bestaat. Vooruitgang
vereist flexibiliteit en het gebruik van welke methode of strategie dan ook die op dat moment
werkt.
27. Vraag: Waarom is Feyerabend volgens velen een relativist?
Antwoord: Omdat hij stelt dat wetenschap niet superieur is aan andere vormen van kennis,
zoals mythen of magie, en dat haar succes vaak gebaseerd is op retoriek en macht.
, 28. Vraag: Hoe verdedigt Feyerabend zijn pleidooi voor theoretisch pluralisme?
Antwoord: Door te stellen dat de concurrentie tussen meerdere theorieën nodig is voor
kritische vooruitgang en om de dominantie van één enkele theorie te voorkomen.
29. Vraag: Noem een belangrijk verschil tussen Lakatos en Kuhn.
Antwoord: Lakatos probeert een rationele maatstaf voor vooruitgang te behouden
(progressieve vs. degenererende programma's), terwijl Kuhn de rol van irrationele factoren in
revoluties benadrukt.
30. Vraag: Wat is "counter-induction" volgens Feyerabend?
Antwoord: Het opzettelijk introduceren en ontwikkelen van hypothesen die in tegenspraak zijn
met de heersende theorie en/of de waarnemingen, om zo de kritische discussie aan te
wakkeren.
Blok 4: Sociale Constructie & Het "Sterke Programma"
31. Vraag: Wat is het centrale uitgangspunt van de Sociology of Scientific Knowledge (SSK)?
Antwoord: Dat de inhoud van wetenschappelijke kennis zelf (niet alleen de fouten) sociaal
beïnvloed en geconstrueerd wordt.
32. Vraag: Wat zijn de vier basisprincipes van het "Sterke Programma" (Bloor)?
Antwoord: 1) Causaliteit, 2) Onpartijdigheid, 3) Symmetrie, 4) Reflexiviteit.
33. Vraag: Wat betekent het "symmetrie-principe"?
Antwoord: Dat zowel ware als onware, rationele als irrationele overtuigingen op dezelfde
manier (d.w.z. door sociale oorzaken) verklaard moeten worden.
34. Vraag: Wat is het doel van het "symmetrie-principe"?
Antwoord: Om te voorkomen dat de socioloog zijn eigen oordeel over wat "waar" of "rationeel"
is gebruikt in de verklaring, en zo een cirkelredenering maakt.
35. Vraag: Wat is het "experimenters' regress" volgens Harry Collins?
Antwoord: Het probleem dat men niet weet of een experiment goed is uitgevoerd, tenzij men
al weet wat het juiste resultaat is. Dit leidt tot een sociale strijd over de competentie van de
experimentator.
36. Vraag: Wat is een "finisher" in de context van wetenschappelijke controverses (Collins)?
Antwoord: Een argument of techniek die een wetenschappelijke controverse beëindigt, niet per
se omdat het onweerlegbaar is, maar omdat de gemeenschap ermee instemt het conflict te
sluiten.
37. Vraag: Wat is het verschil tussen "context of discovery" en "context of justification" volgens
traditionele filosofen, en hoe verwerpt SSK dit onderscheid?
