Arbeidsovereenkomstenrecht
Hoorcollege 1 - Introductie in het vak; (bijzondere) arbeidsovereenkomst; grondslagen
Oefenen met ‘rechtsvinding’ en rechtsontwikkeling:
“Wie nieuw recht zoekt, moet altijd vragen hoe het
oude zich ontwikkeld heeft en tegelijk waar het
heen gaat als de nieuwe stap wordt gezet”
Inhoudelijk college
Vakbonden (FNV): idee van ‘samen sta je sterker’, daar komt het collectieve arbeidsrecht vandaan
(zie kennisclips!)
Art. 7:610 BW
De elementen van de (bijzondere) arbeidsovereenkomst
- Loon
- Arbeid
- Gezag
(gedurende zekere tijd)
Is er sprake van een arbeidsovereenkomst?
1. Arbeid
→ wat is arbeid? Stel deze wordt beëindigd voordat er überhaupt gewerkt is. Is er dan een
ovk? Het is een productieve arbeidsprestatie.
→ inspanningsverplichting, geen resultaat verplicht. Je zou een opleiding kunnen krijgen voor
wat je doet. Denk aan promovendi die vooral ‘leren’ maar hier ook ‘werken’. Je komt in dienst.
hoge raad oordeelt keer op keer dat dit een arbeidsprestatie is, universiteiten hebben er
namelijk baat bij.
→ denk ook aan de balans tussen zekerheid en behoefte, stel er is een recht op
onbereikbaarheid
2. Loon
→ reële tegenprestatie voor de arbeid
→ door werkgever te betalen
→ wordt het niet door de werkgever betaalt dan is het geen loon
3. In dienst van
→ instructiebevoegdheid van de werkgever
→ ondergeschiktheid werknemer, interpretatie zzp, organisatiestructuur
4. Zekere tijd
→ geen onderscheidend element, geen minimale arbeidstijd nodig
→ vaag omschreven
→ oproepovereenkomst = werknemer, maar hoe ziet dit eruit?
5. Persoonlijk
→ je voert zelf het arbeid uit, je besteedt het niet uit aan een ander. Met toestemming van de
werkgever is het eventueel mogelijk
→ 7:659 BW
→ Deliveroo-arrest, persoonlijke arbeid als je dat uit de ovk wordt gehaald dan heb je een
haakje om te zeggen ‘dit is geen arbeidsovereenkomst’. Het is geen harde contra indicatie
heeft de HR gezegd. Het kan op papier staan, stel je voor aan alles wordt voldaan maar het is
vaag, dan kan alsnog Deliveroo tegen worden geworpen dat het een arbeidsovk is.
Uniform of gedifferentieerd arbeidsrecht
→ denk aan het stelsel in België
• Bij de vormgeving van de wettelijke regeling van het arbeidsovereenkomstenrecht zoals die in 1909
,in werking trad, heeft de wetgever bewust gekozen voor een uniforme regeling die voor alle
‘arbeiders’ zou hebben te gelden.
• Een gedifferentieerd stelsel van afzonderlijke arbeidsrechtelijke regelingen voor bijzondere
beroepsgroepen werd uitdrukkelijk van de hand gewezen. Zo’n stelsel zou volgens Drucker namelijk
slechts aanleiding geven tot afbakeningsproblemen en rechtsonzekerheid.
(H.L. Drucker, Eenige opmerkingen naar aanleiding der jongste literatuur over het arbeidscontract, RM 1887, p.
54-59) grondlegger arbeidsrecht
En toch zijn er bijzondere arbeidsovereenkomsten…
• Ambtenaren
In 1929 werd de rechtspositie van ambtenaren geregeld in een eigen wet: de Ambtenarenwet.
• De Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra), in werking getreden op 1 januari 2020,
maakte een definitief einde aan hun status aparte.
• Het veld van arbeidsverhoudingen blijft wel bijzonder
• Onderscheid tussen BW-ambtenaren en ‘blijf-ambtenaren’ (ca. 30%)
→ in de basis zijn dit mensen die voor de staat, voor de overheid werken, art. 109 Gw: er moet een
rechtspositieregeling voor ambtenaren zijn. Je mocht niet onderhandelen met de ‘staat’, anders dan
een commerciële rechtspraktijk omdat je loon van een belasting potje komt. Vroeger bestond ook een
stakingsverbod voor dit soort beroepen. Het meeste is opgezegd (Wnra). Er is wel nog een
ambtenarenwet (voor behandeling etc, maar dus niet voor loon etc)
• Bestuurders van rechtspersonen
→ hier geldt dit niet, deze zijn vaak in dienst in een werkgeversrol. Beursgenoteerden zijn hier van
uitgezonderd.
→ geen preventieve ontslagtoets
Zowel sprake van een vennootschapsrechtelijke band als een contractuele verhouding of
arbeidsverhouding met de vennootschap.
• De bestuurder draagt ‘twee petten’ (zowel bestuurder in de zin van Boek 2 BW als werknemer c.q.
opdrachtnemer in de zin van Boek 7 BW))
• Dit geeft de bestuurder een ‘status aparte’
• Heel zichtbaar in rechtspositie bij ontslag
Geestelijk-ambtsdrager: op het grensvlak van kerkelijk en statelijk gezag
→ geen preventieve ontslagtoets
• Basisprincipe: ‘scheiding tussen kerk en staat’ (en dus tussen kerkelijk recht en statelijk recht)
• Concreet toepassingsgebied: de rechtspositie van geestelijke functionarissen binnen
kerkgenootschappen.
• In de literatuur zijn drie posities verdedigd:
a. een eigensoortige rechtspositie volgens het kerkelijk statuut;
b. een arbeidsrechtelijke positie volgens statelijk arbeidsrecht; en
c. een zekere samenloop van beide.
• Uitkomst -> zie art. 2:2 BW
• Zie bijvoorbeeld ECLI:NL:HR:2019:1531
• https://www.hogeraad.nl/actueel/nieuwsoverzicht/2019/oktober/kerk-mag-arbeidsrelatie-predikant-
beginsel-regelen/
• Handelsvertegenwoordigers
Bijzondere bepalingen voor handelsvertegenwoordigers:
• Afd. 10, Titel 10, Boek 7 B.W. :bijzondere bepalingen inzake
arbeidsovereenkomsten met handelsvertegenwoordigers.
• De afdeling omvat (slechts) 3 artikelen (art. 7:687 B.W. tot en met art.
7:689 B.W.).
Zeevarenden
→ internationale groep
• Bijzondere bepalingen zee-arbeidsovereenkomst
,• Afd. 12, Titel 10, Boek 7 B.W. behandelt de zee-arbeidsovereenkomst (oftewel de
arbeidsovereenkomst van zeevarenden).
• Tamelijk uitgebreide regeling binnen Titel 10 Boek 7. Alles bij elkaar omvat de regeling 64
bepalingen (art. 7:694 B.W. tot en met art. 7:738f B.W.).
• Deze afdeling is toegevoegd aan Titel 10 in verband met art. VIII van de Wet Implementatie Maritiem
Arbeidsverdrag van 6 juli 2011 (naar aanleiding van de
ratificatie van het Maritiem Arbeidsverdrag van 23 februari 2006).
• Inwerkingtreding 20 augustus 2013.
• Aan de regeling voor de arbeidsverhouding van zeevarenden is een groot aantal
uitvoeringsregelingen en besluiten verbonden.
• Minderjarigen
• Vreemdelingen
Privaatrechtelijke overeenkomst
Bronnen tegenwoordig die de arbeidsovk beïnvloeden:
1. Verdrag
2. Wet/jurisprudentie
3. Collectieve regeling
4. Individuele afspraak
5. Aanwijzing
→ dwingend recht, ¾ dwingend recht, semi-dwingend recht etc.
→ vanwege het toetsingsverbod geldt de grondwet hier niet
Sociale grondrechten
sinds 1983 opgenomen in de grondwet
• Rechten die betrekking hebben op de sociaaleconomische en maatschappelijke ontplooiing van de
mens
Op grond van deze bepalingen moet de overheid zorgdragen voor:
• rechtsbijstand (artikel 18),
• werkgelegenheid en recht op vrije arbeidskeuze (artikel 19),
• bestaanszekerheid (artikel 20),
• milieubescherming (artikel 21),
• volksgezondheid (artikel 22) en
• onderwijs (artikel 23).
Art. 19 - Werkgelegenheid en arbeidskeuze
• Lid 1: Bevordering van voldoende werkgelegenheid is voorwerp van zorg der overheid.
lid 1 - de overheid is verantwoordelijk
• Lid 2: De wet stelt regels omtrent de rechtspositie van hen die arbeid verrichten en
omtrent hun bescherming daarbij, alsmede omtrent medezeggenschap.
lid 2 - bescherming daarbij
→ Is er toegang tot arbeid die vrij voor keuze is of menswaardig is? Dat is eigenlijk de vraag van art.
19. De drie leden bouwen het op. Rechtspositie = menswaardigheid. Probleem: zijn zzp’ers ‘hen die
arbeid verrichten’. Maar.. toetsingsverbod! Dat geldt enkel voor de rechter,e n dus moet de wetgever
hier iets mee. Dit is een duidelijke instructienorm.
• Lid 3: Het recht van iedere Nederlander op vrije keuze van arbeid wordt erkend,
behoudens de beperkingen bij of krachtens de wet gesteld.
, lid 3 - vrije keuze van arbeid
→ het kan spelen tijdens de arbeid, denk aan beperkingen zoals licenties die nodig zijn of
concurrentiebedingen
• Dit grondrecht is waarborg voor toegang tot menswaardige arbeid
• Doorwerking in het arbeids(overeenkomsten)recht?
• NB – zie ook art. 109 Gw over ambtenaren
Hoorcollege 1 - Introductie in het vak; (bijzondere) arbeidsovereenkomst; grondslagen
Oefenen met ‘rechtsvinding’ en rechtsontwikkeling:
“Wie nieuw recht zoekt, moet altijd vragen hoe het
oude zich ontwikkeld heeft en tegelijk waar het
heen gaat als de nieuwe stap wordt gezet”
Inhoudelijk college
Vakbonden (FNV): idee van ‘samen sta je sterker’, daar komt het collectieve arbeidsrecht vandaan
(zie kennisclips!)
Art. 7:610 BW
De elementen van de (bijzondere) arbeidsovereenkomst
- Loon
- Arbeid
- Gezag
(gedurende zekere tijd)
Is er sprake van een arbeidsovereenkomst?
1. Arbeid
→ wat is arbeid? Stel deze wordt beëindigd voordat er überhaupt gewerkt is. Is er dan een
ovk? Het is een productieve arbeidsprestatie.
→ inspanningsverplichting, geen resultaat verplicht. Je zou een opleiding kunnen krijgen voor
wat je doet. Denk aan promovendi die vooral ‘leren’ maar hier ook ‘werken’. Je komt in dienst.
hoge raad oordeelt keer op keer dat dit een arbeidsprestatie is, universiteiten hebben er
namelijk baat bij.
→ denk ook aan de balans tussen zekerheid en behoefte, stel er is een recht op
onbereikbaarheid
2. Loon
→ reële tegenprestatie voor de arbeid
→ door werkgever te betalen
→ wordt het niet door de werkgever betaalt dan is het geen loon
3. In dienst van
→ instructiebevoegdheid van de werkgever
→ ondergeschiktheid werknemer, interpretatie zzp, organisatiestructuur
4. Zekere tijd
→ geen onderscheidend element, geen minimale arbeidstijd nodig
→ vaag omschreven
→ oproepovereenkomst = werknemer, maar hoe ziet dit eruit?
5. Persoonlijk
→ je voert zelf het arbeid uit, je besteedt het niet uit aan een ander. Met toestemming van de
werkgever is het eventueel mogelijk
→ 7:659 BW
→ Deliveroo-arrest, persoonlijke arbeid als je dat uit de ovk wordt gehaald dan heb je een
haakje om te zeggen ‘dit is geen arbeidsovereenkomst’. Het is geen harde contra indicatie
heeft de HR gezegd. Het kan op papier staan, stel je voor aan alles wordt voldaan maar het is
vaag, dan kan alsnog Deliveroo tegen worden geworpen dat het een arbeidsovk is.
Uniform of gedifferentieerd arbeidsrecht
→ denk aan het stelsel in België
• Bij de vormgeving van de wettelijke regeling van het arbeidsovereenkomstenrecht zoals die in 1909
,in werking trad, heeft de wetgever bewust gekozen voor een uniforme regeling die voor alle
‘arbeiders’ zou hebben te gelden.
• Een gedifferentieerd stelsel van afzonderlijke arbeidsrechtelijke regelingen voor bijzondere
beroepsgroepen werd uitdrukkelijk van de hand gewezen. Zo’n stelsel zou volgens Drucker namelijk
slechts aanleiding geven tot afbakeningsproblemen en rechtsonzekerheid.
(H.L. Drucker, Eenige opmerkingen naar aanleiding der jongste literatuur over het arbeidscontract, RM 1887, p.
54-59) grondlegger arbeidsrecht
En toch zijn er bijzondere arbeidsovereenkomsten…
• Ambtenaren
In 1929 werd de rechtspositie van ambtenaren geregeld in een eigen wet: de Ambtenarenwet.
• De Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra), in werking getreden op 1 januari 2020,
maakte een definitief einde aan hun status aparte.
• Het veld van arbeidsverhoudingen blijft wel bijzonder
• Onderscheid tussen BW-ambtenaren en ‘blijf-ambtenaren’ (ca. 30%)
→ in de basis zijn dit mensen die voor de staat, voor de overheid werken, art. 109 Gw: er moet een
rechtspositieregeling voor ambtenaren zijn. Je mocht niet onderhandelen met de ‘staat’, anders dan
een commerciële rechtspraktijk omdat je loon van een belasting potje komt. Vroeger bestond ook een
stakingsverbod voor dit soort beroepen. Het meeste is opgezegd (Wnra). Er is wel nog een
ambtenarenwet (voor behandeling etc, maar dus niet voor loon etc)
• Bestuurders van rechtspersonen
→ hier geldt dit niet, deze zijn vaak in dienst in een werkgeversrol. Beursgenoteerden zijn hier van
uitgezonderd.
→ geen preventieve ontslagtoets
Zowel sprake van een vennootschapsrechtelijke band als een contractuele verhouding of
arbeidsverhouding met de vennootschap.
• De bestuurder draagt ‘twee petten’ (zowel bestuurder in de zin van Boek 2 BW als werknemer c.q.
opdrachtnemer in de zin van Boek 7 BW))
• Dit geeft de bestuurder een ‘status aparte’
• Heel zichtbaar in rechtspositie bij ontslag
Geestelijk-ambtsdrager: op het grensvlak van kerkelijk en statelijk gezag
→ geen preventieve ontslagtoets
• Basisprincipe: ‘scheiding tussen kerk en staat’ (en dus tussen kerkelijk recht en statelijk recht)
• Concreet toepassingsgebied: de rechtspositie van geestelijke functionarissen binnen
kerkgenootschappen.
• In de literatuur zijn drie posities verdedigd:
a. een eigensoortige rechtspositie volgens het kerkelijk statuut;
b. een arbeidsrechtelijke positie volgens statelijk arbeidsrecht; en
c. een zekere samenloop van beide.
• Uitkomst -> zie art. 2:2 BW
• Zie bijvoorbeeld ECLI:NL:HR:2019:1531
• https://www.hogeraad.nl/actueel/nieuwsoverzicht/2019/oktober/kerk-mag-arbeidsrelatie-predikant-
beginsel-regelen/
• Handelsvertegenwoordigers
Bijzondere bepalingen voor handelsvertegenwoordigers:
• Afd. 10, Titel 10, Boek 7 B.W. :bijzondere bepalingen inzake
arbeidsovereenkomsten met handelsvertegenwoordigers.
• De afdeling omvat (slechts) 3 artikelen (art. 7:687 B.W. tot en met art.
7:689 B.W.).
Zeevarenden
→ internationale groep
• Bijzondere bepalingen zee-arbeidsovereenkomst
,• Afd. 12, Titel 10, Boek 7 B.W. behandelt de zee-arbeidsovereenkomst (oftewel de
arbeidsovereenkomst van zeevarenden).
• Tamelijk uitgebreide regeling binnen Titel 10 Boek 7. Alles bij elkaar omvat de regeling 64
bepalingen (art. 7:694 B.W. tot en met art. 7:738f B.W.).
• Deze afdeling is toegevoegd aan Titel 10 in verband met art. VIII van de Wet Implementatie Maritiem
Arbeidsverdrag van 6 juli 2011 (naar aanleiding van de
ratificatie van het Maritiem Arbeidsverdrag van 23 februari 2006).
• Inwerkingtreding 20 augustus 2013.
• Aan de regeling voor de arbeidsverhouding van zeevarenden is een groot aantal
uitvoeringsregelingen en besluiten verbonden.
• Minderjarigen
• Vreemdelingen
Privaatrechtelijke overeenkomst
Bronnen tegenwoordig die de arbeidsovk beïnvloeden:
1. Verdrag
2. Wet/jurisprudentie
3. Collectieve regeling
4. Individuele afspraak
5. Aanwijzing
→ dwingend recht, ¾ dwingend recht, semi-dwingend recht etc.
→ vanwege het toetsingsverbod geldt de grondwet hier niet
Sociale grondrechten
sinds 1983 opgenomen in de grondwet
• Rechten die betrekking hebben op de sociaaleconomische en maatschappelijke ontplooiing van de
mens
Op grond van deze bepalingen moet de overheid zorgdragen voor:
• rechtsbijstand (artikel 18),
• werkgelegenheid en recht op vrije arbeidskeuze (artikel 19),
• bestaanszekerheid (artikel 20),
• milieubescherming (artikel 21),
• volksgezondheid (artikel 22) en
• onderwijs (artikel 23).
Art. 19 - Werkgelegenheid en arbeidskeuze
• Lid 1: Bevordering van voldoende werkgelegenheid is voorwerp van zorg der overheid.
lid 1 - de overheid is verantwoordelijk
• Lid 2: De wet stelt regels omtrent de rechtspositie van hen die arbeid verrichten en
omtrent hun bescherming daarbij, alsmede omtrent medezeggenschap.
lid 2 - bescherming daarbij
→ Is er toegang tot arbeid die vrij voor keuze is of menswaardig is? Dat is eigenlijk de vraag van art.
19. De drie leden bouwen het op. Rechtspositie = menswaardigheid. Probleem: zijn zzp’ers ‘hen die
arbeid verrichten’. Maar.. toetsingsverbod! Dat geldt enkel voor de rechter,e n dus moet de wetgever
hier iets mee. Dit is een duidelijke instructienorm.
• Lid 3: Het recht van iedere Nederlander op vrije keuze van arbeid wordt erkend,
behoudens de beperkingen bij of krachtens de wet gesteld.
, lid 3 - vrije keuze van arbeid
→ het kan spelen tijdens de arbeid, denk aan beperkingen zoals licenties die nodig zijn of
concurrentiebedingen
• Dit grondrecht is waarborg voor toegang tot menswaardige arbeid
• Doorwerking in het arbeids(overeenkomsten)recht?
• NB – zie ook art. 109 Gw over ambtenaren
