TOETSTERMEN UITGELEGD PUBLIEKRECHT
A. Recht algemeen
… ordent het recht in het algemeen en het staatsrecht in plaats en functie binnen het publiekrecht van
het Nederlandse rechtssysteem.
A.1. Beginselen van het recht
A.1.1 Onderscheid rechtsgebieden in het publiekrecht
A.1.1.1 Benoemt specifieke rechtsgebieden binnen het publiekrecht (K)
Het publiekrecht regelt de verhouding tussen overheid en burger, en de organisatie van de overheid
zelf. Binnen het publiekrecht onderscheiden we verschillende rechtsgebieden, zoals:
• Staatsrecht: bepaalt de organisatie van de staat, de bevoegdheden van overheidsorganen
en de grondrechten van burgers.
• Bestuursrecht: regelt de uitvoering van overheidstaken en de verhouding tussen bestuur en
burger.
• Strafrecht: legt vast welk gedrag strafbaar is en hoe strafvervolging en bestraffing
plaatsvinden.
• Belastingrecht: regelt de heffing en inning van belastingen door de overheid.
A.1.2 Privaat- en publiekrecht
A.1.2.1 Brengt de begrippen publiekrecht en privaatrecht onder woorden (B)
• Publiekrecht: regelt de verhoudingen tussen overheid en burgers, en tussen
overheidsorganen onderling.
• Privaatrecht: regelt de rechtsverhoudingen tussen burgers (natuurlijke en rechtspersonen)
onderling.
A.1.2.2 Licht de verschillen tussen privaatrecht en publiekrecht toe (B)
Het belangrijkste verschil ligt in de positie van partijen:
• In het privaatrecht staan partijen gelijkwaardig tegenover elkaar (bijvoorbeeld bij een
koopovereenkomst).
• In het publiekrecht heeft de overheid een bevoegde, hiërarchische positie ten opzichte
van burgers (bijvoorbeeld bij het verlenen van een vergunning of het opleggen van een
boete).
A.1.2.3 Benoemt de verschillende verschijningsvormen van de overheid (privaat- en
publiekrecht) (K)
De overheid kan op twee manieren optreden:
• Publiekrechtelijk: vanuit haar gezagspositie, gebruikmakend van wettelijke bevoegdheden
(zoals het verlenen van vergunningen of het innen van belastingen).
• Privaatrechtelijk: als gelijkwaardige partij, bijvoorbeeld bij het sluiten van huur-, koop- of
arbeidsovereenkomsten.
A.1.2.4 Licht toe wat de gevolgen zijn van de verschillende verschijningsvormen van de
overheid voor de rechtsbescherming (B)
De manier waarop de overheid optreedt, bepaalt welke rechtsbescherming een burger heeft:
, • Bij publiekrechtelijk optreden kan de burger bezwaar en beroep instellen bij een
bestuursorgaan of bestuursrechter.
• Bij privaatrechtelijk optreden kan de burger een geschil aan de civiele rechter voorleggen.
Zo waarborgt het Nederlandse rechtssysteem dat burgers altijd toegang hebben tot een vorm
van rechtsbescherming, ongeacht de hoedanigheid waarin de overheid optreedt.
A.1.3 Codificatie van het recht
A.1.3.1 Beschrijft wat onder codificatie van het recht wordt verstaan (K)
Codificatie betekent het systematisch vastleggen van rechtsregels in wetboeken. Hierdoor
worden verspreide of ongeschreven regels gebundeld tot één overzichtelijk geheel. Het doel van
codificatie is rechtszekerheid, toegankelijkheid en consistentie van het recht.
Voorbeeld: Het Burgerlijk Wetboek (BW) is een gecodificeerd geheel van regels binnen het
privaatrecht.
A.1.3.2 Licht toe in hoeverre het publiekrecht is gecodificeerd (B)
Het publiekrecht is gedeeltelijk gecodificeerd. Veel regels zijn vastgelegd in wetboeken of
afzonderlijke wetten, maar er bestaan ook ongeschreven regels en algemene rechtsbeginselen die
een belangrijke rol spelen.
Voorbeelden van codificatie binnen het publiekrecht zijn:
• Grondwet (Gw): regelt de staatsinrichting en grondrechten.
• Algemene wet bestuursrecht (Awb): bevat algemene regels voor het handelen van
bestuursorganen.
• Wetboek van Strafrecht (Sr) en Wetboek van Strafvordering (Sv): bevatten
strafbepalingen en regels voor strafprocedures.
Tegelijk blijven sommige aspecten van het publiekrecht deels ongeschreven, zoals bepaalde
beginselen van behoorlijk bestuur of interpretatie van grondrechten.
A.1.4 Rechtsbronnen
A.1.4.1 Benoemt de soorten (formele) rechtsbronnen binnen het Nederlandse rechtssysteem
(K)
De formele rechtsbronnen zijn de officiële bronnen waaruit het geldende recht voortvloeit. In
Nederland zijn dat:
• Wetgeving
• Jurisprudentie (rechterlijke uitspraken)
• Gewoonte
• Verdragen
A.1.4.2 Benoemt voorbeelden van rechtsbronnen (die onder de formele rechtsbronnen vallen)
binnen het Nederlandse rechtssysteem (K)
Voorbeelden van formele rechtsbronnen zijn:
• Wetgeving: de Grondwet, het Burgerlijk Wetboek, de Algemene wet bestuursrecht, of
gemeentelijke verordeningen.
• Jurisprudentie: uitspraken van de Hoge Raad, de Raad van State of het Europees Hof voor
de Rechten van de Mens.
• Gewoonte: ongeschreven regels die algemeen aanvaard zijn, zoals de gewoonte van “goed
werkgeverschap”.
• Verdragen: internationale overeenkomsten zoals het Europees Verdrag voor de Rechten van
de Mens (EVRM) of EU-verordeningen.
A. Recht algemeen
… ordent het recht in het algemeen en het staatsrecht in plaats en functie binnen het publiekrecht van
het Nederlandse rechtssysteem.
A.1. Beginselen van het recht
A.1.1 Onderscheid rechtsgebieden in het publiekrecht
A.1.1.1 Benoemt specifieke rechtsgebieden binnen het publiekrecht (K)
Het publiekrecht regelt de verhouding tussen overheid en burger, en de organisatie van de overheid
zelf. Binnen het publiekrecht onderscheiden we verschillende rechtsgebieden, zoals:
• Staatsrecht: bepaalt de organisatie van de staat, de bevoegdheden van overheidsorganen
en de grondrechten van burgers.
• Bestuursrecht: regelt de uitvoering van overheidstaken en de verhouding tussen bestuur en
burger.
• Strafrecht: legt vast welk gedrag strafbaar is en hoe strafvervolging en bestraffing
plaatsvinden.
• Belastingrecht: regelt de heffing en inning van belastingen door de overheid.
A.1.2 Privaat- en publiekrecht
A.1.2.1 Brengt de begrippen publiekrecht en privaatrecht onder woorden (B)
• Publiekrecht: regelt de verhoudingen tussen overheid en burgers, en tussen
overheidsorganen onderling.
• Privaatrecht: regelt de rechtsverhoudingen tussen burgers (natuurlijke en rechtspersonen)
onderling.
A.1.2.2 Licht de verschillen tussen privaatrecht en publiekrecht toe (B)
Het belangrijkste verschil ligt in de positie van partijen:
• In het privaatrecht staan partijen gelijkwaardig tegenover elkaar (bijvoorbeeld bij een
koopovereenkomst).
• In het publiekrecht heeft de overheid een bevoegde, hiërarchische positie ten opzichte
van burgers (bijvoorbeeld bij het verlenen van een vergunning of het opleggen van een
boete).
A.1.2.3 Benoemt de verschillende verschijningsvormen van de overheid (privaat- en
publiekrecht) (K)
De overheid kan op twee manieren optreden:
• Publiekrechtelijk: vanuit haar gezagspositie, gebruikmakend van wettelijke bevoegdheden
(zoals het verlenen van vergunningen of het innen van belastingen).
• Privaatrechtelijk: als gelijkwaardige partij, bijvoorbeeld bij het sluiten van huur-, koop- of
arbeidsovereenkomsten.
A.1.2.4 Licht toe wat de gevolgen zijn van de verschillende verschijningsvormen van de
overheid voor de rechtsbescherming (B)
De manier waarop de overheid optreedt, bepaalt welke rechtsbescherming een burger heeft:
, • Bij publiekrechtelijk optreden kan de burger bezwaar en beroep instellen bij een
bestuursorgaan of bestuursrechter.
• Bij privaatrechtelijk optreden kan de burger een geschil aan de civiele rechter voorleggen.
Zo waarborgt het Nederlandse rechtssysteem dat burgers altijd toegang hebben tot een vorm
van rechtsbescherming, ongeacht de hoedanigheid waarin de overheid optreedt.
A.1.3 Codificatie van het recht
A.1.3.1 Beschrijft wat onder codificatie van het recht wordt verstaan (K)
Codificatie betekent het systematisch vastleggen van rechtsregels in wetboeken. Hierdoor
worden verspreide of ongeschreven regels gebundeld tot één overzichtelijk geheel. Het doel van
codificatie is rechtszekerheid, toegankelijkheid en consistentie van het recht.
Voorbeeld: Het Burgerlijk Wetboek (BW) is een gecodificeerd geheel van regels binnen het
privaatrecht.
A.1.3.2 Licht toe in hoeverre het publiekrecht is gecodificeerd (B)
Het publiekrecht is gedeeltelijk gecodificeerd. Veel regels zijn vastgelegd in wetboeken of
afzonderlijke wetten, maar er bestaan ook ongeschreven regels en algemene rechtsbeginselen die
een belangrijke rol spelen.
Voorbeelden van codificatie binnen het publiekrecht zijn:
• Grondwet (Gw): regelt de staatsinrichting en grondrechten.
• Algemene wet bestuursrecht (Awb): bevat algemene regels voor het handelen van
bestuursorganen.
• Wetboek van Strafrecht (Sr) en Wetboek van Strafvordering (Sv): bevatten
strafbepalingen en regels voor strafprocedures.
Tegelijk blijven sommige aspecten van het publiekrecht deels ongeschreven, zoals bepaalde
beginselen van behoorlijk bestuur of interpretatie van grondrechten.
A.1.4 Rechtsbronnen
A.1.4.1 Benoemt de soorten (formele) rechtsbronnen binnen het Nederlandse rechtssysteem
(K)
De formele rechtsbronnen zijn de officiële bronnen waaruit het geldende recht voortvloeit. In
Nederland zijn dat:
• Wetgeving
• Jurisprudentie (rechterlijke uitspraken)
• Gewoonte
• Verdragen
A.1.4.2 Benoemt voorbeelden van rechtsbronnen (die onder de formele rechtsbronnen vallen)
binnen het Nederlandse rechtssysteem (K)
Voorbeelden van formele rechtsbronnen zijn:
• Wetgeving: de Grondwet, het Burgerlijk Wetboek, de Algemene wet bestuursrecht, of
gemeentelijke verordeningen.
• Jurisprudentie: uitspraken van de Hoge Raad, de Raad van State of het Europees Hof voor
de Rechten van de Mens.
• Gewoonte: ongeschreven regels die algemeen aanvaard zijn, zoals de gewoonte van “goed
werkgeverschap”.
• Verdragen: internationale overeenkomsten zoals het Europees Verdrag voor de Rechten van
de Mens (EVRM) of EU-verordeningen.
