Inhoudsopgave
INLEIDING .................................................................................................................................................. 2
DOEL EN CONTEXT - STAATSSTEUNREGELS ...................................................................................................................... 2
JURIDISCH KADER ...................................................................................................................................................... 2
STAATSSTEUN EN CORONA .......................................................................................................................................... 2
MATERIËLE ASPECTEN ................................................................................................................................ 3
DEFINITIE ................................................................................................................................................................ 3
CRITERIUM 1: VOORDEEL ........................................................................................................................................... 3
CRITERIUM 2: GEBRUIK STAATSMIDDELEN ..................................................................................................................... 3
CRITERIUM 3: VERSTORING CONCURRENTIE ................................................................................................................... 4
CRITERIUM 4: SELECTIVITEIT ....................................................................................................................................... 4
STAATSSTEUN EN DISCRIMINATIE.................................................................................................................................. 6
(ON)VERENIGBARE STAATSSTEUN................................................................................................................................. 6
FORMELE ASPECTEN ................................................................................................................................... 7
KRACHTENVELD VAN STAATSSTEUN............................................................................................................................... 7
ROL VAN LIDSTATEN .................................................................................................................................................. 7
ROL VAN DE EUROPESE COMMISSIE .............................................................................................................................. 7
BESTAANDE EN NIEUWE STEUN .................................................................................................................................... 8
TERUGVORDEREN STAATSSTEUN .................................................................................................................................. 8
VERTROUWENSBEGINSEL ............................................................................................................................................ 8
ROL VAN DE EUROPESE RECHTER.................................................................................................................................. 8
ROL VAN DE NATIONALE RECHTER................................................................................................................................. 8
STAATSSTEUN EN RULINGS ......................................................................................................................... 9
TASK FORCE TAX PLANNING PRACTICES ........................................................................................................................ 9
, Inleiding
Doel en context - staatssteunregels
Op Europees niveau heeft men willen voorkomen dat lidstaten concurrentie kunnen vervalsen door
uit eigen middelen een voordeel te geven aan bepaalde ondernemingen staatssteun. Het is de
Europese Commissie die dit handhaaft en regels stelt. De Europese Commissie voert in dit kader ook
een bepaald beleid. Dit beleid is gericht op minder steun en betere steun. Lidstaten willen juist zelf
hun regels bepalen. Hier zit dus een spanning tussen de Europese Unie en de soevereiniteit van de
lidstaten.
Juridisch kader
De staatssteunregels zijn opgenomen in art. 107 t/m 109 VwEU. In art. 107 lid 1 VwEU is het
staatssteunverbod neergelegd. In lid 2 en 3 zijn de gevallen opgenomen waarin staatssteun kan
worden goedgekeurd door de Europese Commissie. Naast de materiële regels zijn er ook formele
regels: art. 108 en 109 VwEU. Met deze regels wordt geschetst hoe staatssteun werkt. Zo wordt hierin
gezegd hoe staatssteun wordt gehandhaafd en wanneer maatregelen van lidstaten worden
goedgekeurd.
Er zijn ook andere bronnen van recht van belang voor de staatssteunregels: verordeningen,
mededelingen en besluiten van de Europese Commissie. Een belangrijk voorbeeld van een verordening
is de procedureverordening. Daarin staat exact aangegeven hoe het aanmelden van staatssteun werkt
en de terugvordering in geval van verboden staatssteun. Daarnaast geeft de Europese Commissie
mededelingen af. Hierin staat wat de eigen visie is van de Europese Commissie over bepaalde
ontwikkelingen en concepten. De besluiten zijn gericht op individuele gevallen. Ten slotte is er
jurisprudentie van zowel het Gerecht als van het Hof van Justitie.
Het staatssteunverbod is in de kern gericht aan de lidstaten. Het ontvangen van steun is geen strafbaar
feit. Het terugbetalen van deze steun wordt dan ook niet gezien als straf. Dit brengt met zich mee dat
de bescherming van art. 6 EVRM niet van toepassing is.
Staatssteun en corona
Door corona verstrekken veel lidstaten staatssteun. De Europese Commissie heeft daarom een
tijdelijke kaderregeling in het leven geroepen met voorwaarden. Als een lidstaat zich daaraan houdt,
dan kan de staatssteun heel snel worden goedgekeurd. De goedkeuring vindt plaats op grond van art.
107 lid 3 sub b VwEU ‘ernstige verstoring in de economie van een lidstaat’.
2
INLEIDING .................................................................................................................................................. 2
DOEL EN CONTEXT - STAATSSTEUNREGELS ...................................................................................................................... 2
JURIDISCH KADER ...................................................................................................................................................... 2
STAATSSTEUN EN CORONA .......................................................................................................................................... 2
MATERIËLE ASPECTEN ................................................................................................................................ 3
DEFINITIE ................................................................................................................................................................ 3
CRITERIUM 1: VOORDEEL ........................................................................................................................................... 3
CRITERIUM 2: GEBRUIK STAATSMIDDELEN ..................................................................................................................... 3
CRITERIUM 3: VERSTORING CONCURRENTIE ................................................................................................................... 4
CRITERIUM 4: SELECTIVITEIT ....................................................................................................................................... 4
STAATSSTEUN EN DISCRIMINATIE.................................................................................................................................. 6
(ON)VERENIGBARE STAATSSTEUN................................................................................................................................. 6
FORMELE ASPECTEN ................................................................................................................................... 7
KRACHTENVELD VAN STAATSSTEUN............................................................................................................................... 7
ROL VAN LIDSTATEN .................................................................................................................................................. 7
ROL VAN DE EUROPESE COMMISSIE .............................................................................................................................. 7
BESTAANDE EN NIEUWE STEUN .................................................................................................................................... 8
TERUGVORDEREN STAATSSTEUN .................................................................................................................................. 8
VERTROUWENSBEGINSEL ............................................................................................................................................ 8
ROL VAN DE EUROPESE RECHTER.................................................................................................................................. 8
ROL VAN DE NATIONALE RECHTER................................................................................................................................. 8
STAATSSTEUN EN RULINGS ......................................................................................................................... 9
TASK FORCE TAX PLANNING PRACTICES ........................................................................................................................ 9
, Inleiding
Doel en context - staatssteunregels
Op Europees niveau heeft men willen voorkomen dat lidstaten concurrentie kunnen vervalsen door
uit eigen middelen een voordeel te geven aan bepaalde ondernemingen staatssteun. Het is de
Europese Commissie die dit handhaaft en regels stelt. De Europese Commissie voert in dit kader ook
een bepaald beleid. Dit beleid is gericht op minder steun en betere steun. Lidstaten willen juist zelf
hun regels bepalen. Hier zit dus een spanning tussen de Europese Unie en de soevereiniteit van de
lidstaten.
Juridisch kader
De staatssteunregels zijn opgenomen in art. 107 t/m 109 VwEU. In art. 107 lid 1 VwEU is het
staatssteunverbod neergelegd. In lid 2 en 3 zijn de gevallen opgenomen waarin staatssteun kan
worden goedgekeurd door de Europese Commissie. Naast de materiële regels zijn er ook formele
regels: art. 108 en 109 VwEU. Met deze regels wordt geschetst hoe staatssteun werkt. Zo wordt hierin
gezegd hoe staatssteun wordt gehandhaafd en wanneer maatregelen van lidstaten worden
goedgekeurd.
Er zijn ook andere bronnen van recht van belang voor de staatssteunregels: verordeningen,
mededelingen en besluiten van de Europese Commissie. Een belangrijk voorbeeld van een verordening
is de procedureverordening. Daarin staat exact aangegeven hoe het aanmelden van staatssteun werkt
en de terugvordering in geval van verboden staatssteun. Daarnaast geeft de Europese Commissie
mededelingen af. Hierin staat wat de eigen visie is van de Europese Commissie over bepaalde
ontwikkelingen en concepten. De besluiten zijn gericht op individuele gevallen. Ten slotte is er
jurisprudentie van zowel het Gerecht als van het Hof van Justitie.
Het staatssteunverbod is in de kern gericht aan de lidstaten. Het ontvangen van steun is geen strafbaar
feit. Het terugbetalen van deze steun wordt dan ook niet gezien als straf. Dit brengt met zich mee dat
de bescherming van art. 6 EVRM niet van toepassing is.
Staatssteun en corona
Door corona verstrekken veel lidstaten staatssteun. De Europese Commissie heeft daarom een
tijdelijke kaderregeling in het leven geroepen met voorwaarden. Als een lidstaat zich daaraan houdt,
dan kan de staatssteun heel snel worden goedgekeurd. De goedkeuring vindt plaats op grond van art.
107 lid 3 sub b VwEU ‘ernstige verstoring in de economie van een lidstaat’.
2
