samenvatting - toxicologie - UCLL(biochemie)

H1: introductie
Vergiftiging
 Te grote hoeveelheid van een verbinding in het lichaam
 Verstoring van fysiologische processen
 Organisme vertoont symptomen
 Toxicologie bestudeert:
 Schadelijke werking van chemische stoffen in organisme
 Interactie van deze stoffen met organismen
 Acute vergiftiging
 Éénmalig grote dosis gif
 Na korte tijd vergiftigingsverschijnselen
 Intentioneel of accidenteel
 Bv: overdosis, kind dat afwasblokjes eet, vliegenzwammen, CO, …
 Chronische vergiftiging
 Giftige stof stapelt zich op (maanden - jaren)
 Overschrijding grens  toxische verschijnselen
 Cumulatieve schade
 Bv: roken, slecht leidingwater, asbest, …
Domeinen in de toxicologie
 Beschrijvende toxicologie:
 Toxiciteitstesten op modelorganismen
 Analytische toxicologie:
 identificatie en kwantificatiie in biologische stalen
 Mechanistische toxicologie:
 mechanisme en biologische reacties
 Klinische toxicologie:
 ziektebeelden en therapie
 Forensische toxicologie:
 criminele feiten
 Voedingstoxicologie:
 levensmiddelen
 Industriële toxicologie:
 beroepsziekten, good practice op werkvloer
 Ecotoxicologie:
 milieu, milieuwetgeving
Classificatie van toxische stoffen
 Toxine = toxische stof geproduceerd door biologisch systeem




 Toxicon = toxische stof afkomstig van menselijke activiteit
 Xenobioticum = lichaamsvreemde stof
 Classificaties mogelijk op basis van verschillende kenmerken:

,  Chemisch
 Fysisch
 Bron
 Gebruik
 Doelorgaan
 Biochemische effecten
 Effect
Ongewenste effecten
 Bij geneesmiddelen
 Gewenst effect: ziekte genezen
 Ongewenst effect: bijwerkingen
 Verschil in aard, sterkte, doelorgaan en werkingsmechanisme
 Gevolg van biochemische interactie tussen toxische stof (of metaboliet) en
structuur in organisme
 Niet-specifiek: eender welk weefsel
 Specifiek: bepaalde (sub)cellulaire sstructuur
 Lokale effecten
 Rechtstreeks contact met biologisch weefsel
 Systemische effecten
 Effect op hele lichaam
 Bv: cyanide




 Doelorgaan
 Effect op één of enkele organen
 Concentratie niet noodzakelijk het hoogst in doelorgaan
 Bv: DDT (= synthetisch pesticide)




 Reversibele effecten
 Verdwijnt als blootstelling ophoudt
 Afhankelijk van regeneratiecapaciteit weefsel
 Meestal lage concentratie en korte blootstelling
 Irreversibele effecten

,  Blijven of verergeren als blootstelling ophoudt
 Afhankelijk van regeneratiecapaciteit weefsel
 Meestal hoge concentratie en lange blootstelling
 Onmiddellijke effecten
 Ontwikkelen kort na een enkele blootstelling
 Vertraagde effecten
 Ontwikkelen na langere tijdspanne
 Allergische reactie
 Eerste blootstelling: sensitisatie
 Volgende blootstelling: allergische reactie
 Idiosyncratische reactie
 Overgevoeligheid of intolerantie
 Reeds bij eerste contact met stof
 Afwijking enzymsysteem
 Bv: lactose intolerantie
Factoren die de toxiciteit beïnvloeden
 Blootstellingsroute
 Wijze van toediening bepaald;
o Hoeveel stof opgenomen wordt
o Welke organen initieel zijn blootgesteld
 Sommige stoffen zijn erg toxisch via één route, maar hebben weinig
tot geen effect via een andere route
 Bv: Hg (= kwik)
o Orale inname: < 0,01% geabsorbeerd via maag/darmen
o Inademen van dampen: ~ 80% geabsorbeerd via langen
 Dosis
 Effect afhankelijk van de dosis: geen, toxisch of letaal effect

Niet-toxische
substantie Toxische dosis Letale dosis
dosis
Alcohol 0,05 % 0,1 % 0,5 %
CO < 10 % 20-30 > 60 %
0,65 g (= 2 9,75 g (= 30 34 g (= 105
aspirine
tabletten) tabletten) tabletten)


 Toegediende dosis
o Hoeveelheid stof die enteraal, parenteraal of topisch wordt
toegediend
 Enteraal: via spijsvertering
 Parenteraal: via bloed, weefsel of lichaamsholten
 Topisch: via de huid of slijmvliezen
 Geabsorbeerde dosis
o Hoeveelheid stof die via de bloedbaan wordt opgenomen in
weefsel en organen
 Totale dosis
o Som van alle individuele dosissen
 Gefractioneerde dosis
o Hoeveelheid stof die in verschillende fracties wordt
toegediend

,  Respons op dosis
 Individuele respons op dosis
 beschrijft hoe één persoon reageert op verschillende dosissen
 Populatie respons op dosis
 beschrijft hoe een hele populatie reageert op verschillende
dosissen
 variatie tussen individuen
 Dosis-respons curve

no observed adverse effect
level (NOAEL)
Geen toxische
respons

Treshold dosis
 hoogste NOAEL
zonder toxische
respons

Lowest observed
adverse effect level
(LOAEL)
 laagste dosis die toxische respons veroorzaakt

Aanvaardbare dagelijkse inname (ADI)
NOAEL
ADI=
100

o curves op basis van effecten die de stof teweegbrengt
 efficaciteit: beoogde werking
 toxiciteit: neveneffecten
 letaliteit: sterfte