STRAFPROCESRECHT
Julie Boens
PROF. DR. JOACHIM MEESE
TWEEDE BACHELOR
2025 - 2026
,INHOUD
Algemene beginselen ...........................................................................................................................3
Definitie ...........................................................................................................................................3
Accusatoire en inquisitoire rechtspleging ..........................................................................................4
Verloop strafproces ..........................................................................................................................4
Actoren in het strafproces.................................................................................................................7
Verdachte.....................................................................................................................................7
Slachtoffer ...................................................................................................................................8
Burgerlijk aansprakelijke partij .......................................................................................................9
Tussenkomende partij ...................................................................................................................9
Politie......................................................................................................................................... 10
Openbaar ministerie ................................................................................................................... 11
Onderzoeksrechter ..................................................................................................................... 13
Onderzoeksgerechten ................................................................................................................. 13
Vonnisgerechten......................................................................................................................... 14
Strafuitvoeringsrechtbanken – art. 157 Gw. .................................................................................. 15
Justitieassistenten & -huizen ....................................................................................................... 16
Beleidsorganen van het strafprocesrecht ......................................................................................... 16
Strafprocesrecht................................................................................................................................ 16
Rechten van verdediging in strafzaken ............................................................................................. 17
Inleiding ..................................................................................................................................... 17
Recht op toegang tot de rechter ................................................................................................... 17
Recht op eerlijk proces ................................................................................................................ 18
Recht op openbaar proces........................................................................................................... 18
Behandeling zaak binnen redelijke termijn .................................................................................... 18
Recht niet gedwongen te worden tegen zichzelf te getuigen ........................................................... 19
Vermoeden van onschuld – art. 6.2 EVRM ..................................................................................... 20
Recht van verdediging – art. 6.3 EVRM .......................................................................................... 20
Wettelijke waarborgen beperkingen bepaalde grondrechten – art. 5 & 8 EVRM ................................ 22
Vorderingen die uit het misdrijf voortvloeien..................................................................................... 23
Algemene beginselen .................................................................................................................. 23
De strafvordering ........................................................................................................................ 23
De burgerlijke vordering............................................................................................................... 30
Het vooronderzoek in strafzaken ..................................................................................................... 32
Wijze waarop onderzoek wordt gevoerd........................................................................................ 32
Personen belast met opsporing en vaststelling van misdrijven ....................................................... 33
1
, Het opsporingsonderzoek............................................................................................................ 34
Het gerechtelijk onderzoek .......................................................................................................... 38
Onderzoekverrichtingen .............................................................................................................. 44
De voorlopige hechtenis .............................................................................................................. 55
Het onderzoek ter terechtzitting ...................................................................................................... 59
Inleiding ..................................................................................................................................... 59
Bevoegdheid in strafzaken ........................................................................................................... 59
Saisine vonnisgerechten.............................................................................................................. 60
Rechtspleging vonnisgerechten (niet assisen) – art. 153 en 190 Sv. ................................................ 61
Bewijs in strafzaken .................................................................................................................... 64
Rechtsmiddelen ......................................................................................................................... 66
2
, ALGEMENE BEGINSELEN
DEFINITIE
Begrip
- Strafprocesrecht = formeel strafrecht (of strafrechtspleging, strafvordering)
o Strafrecht = materieel strafrecht
- Praktische toepassing materieels strafrecht kan slechts worden gerealiseerd via strafprocesrecht
- Het geheel der rechtsregels betreffende de opsporing, vervolging & berechting van personen die
ervan verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd
o Scenario’s & vormschriften die moeten worden gevolgd
o Rechtspositie van verschillende betrokken personen
o Regels met betrekking tot organisatie & werking strafgerechten
o Regels met betrekking tot tenuitvoerlegging van de beslissingen van die gerechten
Materieel v formeel strafrecht
- Personen tot wie de regels gericht zijn
o Materieel: gericht tot ons allemaal, iedereen moet zich eraan houden
o Formeel
▪ In eerste plaats overheid (politie, magistratuur)
• Strafproces = proces tussen gemeenschap (vertegenwoordigd door OM)
en verdachte
▪ Uitzonderlijk: burger
• Bv. verdachte, getuige, degene bij wie een onderzoeksmaatregel wordt
uitgevoerd, slachtoffer
▪ Want we leven in een democratische rechtsstaat, hierin kan je pas leven als er
beperkingen zijn op overheden; strafproces zijn regels die overheid richt tot
zichzelf om hen te beperken
- Inhoud: hoe vanzelfsprekend zijn de regels
o Materieel: redelijk vanzelfsprekend (wat is er al dan niet strafbaar)
o Formeel: niet zo vanzelfsprekend
▪ Spelregels waarover gediscussieerd kan worden
▪ Berusten vaak op onderling afwegen van verschillende belangen
- Sanctionering van schending regels
o Legaliteitsbeginsel: je moet weten op voorhand welke straf je hebt nadat je misdrijf
pleegt
o Materieel: op elk misdrijf staat een straf
o Formeel: precieze processuele sanctie varieert naargelang norm en is veelal niet op
voorhand bij wet bepaald
-> Nietigheid, gevolgen voor bewijsvoering, onontvankelijk, verval strafvordering, …
Doelstellingen
- Waarheidsvinding
- Bescherming individuele grondrechten
o Niet allen ten voordele verdachte, maar van eenieder
- Onderlinge afweging van waarheidsvinding en individuele grondrechten
-> Zoektocht naar ideale evenwicht
o Altijd afvragen: wat is ratio legis van de regel?
3
Julie Boens
PROF. DR. JOACHIM MEESE
TWEEDE BACHELOR
2025 - 2026
,INHOUD
Algemene beginselen ...........................................................................................................................3
Definitie ...........................................................................................................................................3
Accusatoire en inquisitoire rechtspleging ..........................................................................................4
Verloop strafproces ..........................................................................................................................4
Actoren in het strafproces.................................................................................................................7
Verdachte.....................................................................................................................................7
Slachtoffer ...................................................................................................................................8
Burgerlijk aansprakelijke partij .......................................................................................................9
Tussenkomende partij ...................................................................................................................9
Politie......................................................................................................................................... 10
Openbaar ministerie ................................................................................................................... 11
Onderzoeksrechter ..................................................................................................................... 13
Onderzoeksgerechten ................................................................................................................. 13
Vonnisgerechten......................................................................................................................... 14
Strafuitvoeringsrechtbanken – art. 157 Gw. .................................................................................. 15
Justitieassistenten & -huizen ....................................................................................................... 16
Beleidsorganen van het strafprocesrecht ......................................................................................... 16
Strafprocesrecht................................................................................................................................ 16
Rechten van verdediging in strafzaken ............................................................................................. 17
Inleiding ..................................................................................................................................... 17
Recht op toegang tot de rechter ................................................................................................... 17
Recht op eerlijk proces ................................................................................................................ 18
Recht op openbaar proces........................................................................................................... 18
Behandeling zaak binnen redelijke termijn .................................................................................... 18
Recht niet gedwongen te worden tegen zichzelf te getuigen ........................................................... 19
Vermoeden van onschuld – art. 6.2 EVRM ..................................................................................... 20
Recht van verdediging – art. 6.3 EVRM .......................................................................................... 20
Wettelijke waarborgen beperkingen bepaalde grondrechten – art. 5 & 8 EVRM ................................ 22
Vorderingen die uit het misdrijf voortvloeien..................................................................................... 23
Algemene beginselen .................................................................................................................. 23
De strafvordering ........................................................................................................................ 23
De burgerlijke vordering............................................................................................................... 30
Het vooronderzoek in strafzaken ..................................................................................................... 32
Wijze waarop onderzoek wordt gevoerd........................................................................................ 32
Personen belast met opsporing en vaststelling van misdrijven ....................................................... 33
1
, Het opsporingsonderzoek............................................................................................................ 34
Het gerechtelijk onderzoek .......................................................................................................... 38
Onderzoekverrichtingen .............................................................................................................. 44
De voorlopige hechtenis .............................................................................................................. 55
Het onderzoek ter terechtzitting ...................................................................................................... 59
Inleiding ..................................................................................................................................... 59
Bevoegdheid in strafzaken ........................................................................................................... 59
Saisine vonnisgerechten.............................................................................................................. 60
Rechtspleging vonnisgerechten (niet assisen) – art. 153 en 190 Sv. ................................................ 61
Bewijs in strafzaken .................................................................................................................... 64
Rechtsmiddelen ......................................................................................................................... 66
2
, ALGEMENE BEGINSELEN
DEFINITIE
Begrip
- Strafprocesrecht = formeel strafrecht (of strafrechtspleging, strafvordering)
o Strafrecht = materieel strafrecht
- Praktische toepassing materieels strafrecht kan slechts worden gerealiseerd via strafprocesrecht
- Het geheel der rechtsregels betreffende de opsporing, vervolging & berechting van personen die
ervan verdacht worden een misdrijf te hebben gepleegd
o Scenario’s & vormschriften die moeten worden gevolgd
o Rechtspositie van verschillende betrokken personen
o Regels met betrekking tot organisatie & werking strafgerechten
o Regels met betrekking tot tenuitvoerlegging van de beslissingen van die gerechten
Materieel v formeel strafrecht
- Personen tot wie de regels gericht zijn
o Materieel: gericht tot ons allemaal, iedereen moet zich eraan houden
o Formeel
▪ In eerste plaats overheid (politie, magistratuur)
• Strafproces = proces tussen gemeenschap (vertegenwoordigd door OM)
en verdachte
▪ Uitzonderlijk: burger
• Bv. verdachte, getuige, degene bij wie een onderzoeksmaatregel wordt
uitgevoerd, slachtoffer
▪ Want we leven in een democratische rechtsstaat, hierin kan je pas leven als er
beperkingen zijn op overheden; strafproces zijn regels die overheid richt tot
zichzelf om hen te beperken
- Inhoud: hoe vanzelfsprekend zijn de regels
o Materieel: redelijk vanzelfsprekend (wat is er al dan niet strafbaar)
o Formeel: niet zo vanzelfsprekend
▪ Spelregels waarover gediscussieerd kan worden
▪ Berusten vaak op onderling afwegen van verschillende belangen
- Sanctionering van schending regels
o Legaliteitsbeginsel: je moet weten op voorhand welke straf je hebt nadat je misdrijf
pleegt
o Materieel: op elk misdrijf staat een straf
o Formeel: precieze processuele sanctie varieert naargelang norm en is veelal niet op
voorhand bij wet bepaald
-> Nietigheid, gevolgen voor bewijsvoering, onontvankelijk, verval strafvordering, …
Doelstellingen
- Waarheidsvinding
- Bescherming individuele grondrechten
o Niet allen ten voordele verdachte, maar van eenieder
- Onderlinge afweging van waarheidsvinding en individuele grondrechten
-> Zoektocht naar ideale evenwicht
o Altijd afvragen: wat is ratio legis van de regel?
3
