ECONOMIE
HOOFDSTUK 0: INLEIDING
ECONOMIE?
• Dagdagelijks nemen we met z’n allen vele beslissingen → staan meestal in het teken van ons
‘welbevinden’ omdat we het graag zo goed mogelijk willen hebben
• Economen bestuderen vooral de creatie van welvaart
o het gaat goed met onze economie als deze welvaart creëert en investeert in toekomstige
welvaart
• ‘Economie’ als discipline = toolbox om beslissingen te analyseren en hun gevolgen in te schatten
o keuzes begrijpen + achterhalen hoe we misschien betere keuzes kunnen maken door de
gevolgen op voorhand beter in te schatten.
o individuele beslissingen en beslissingen voor samenleving als geheel
o veel andere toolboxen in onze opleiding!
• doel inzicht in belangrijkste economische tools door ze te kaderen in hun historische context en
toe te passen op ‘economische’ problemen en vraagstukken van vandaag
Soms wordt onze economie geconfronteerd met onverwachte schokken van buiten de
economie
(soms ook van binnen de economie …)
• Corona pandemie => schok van buitenaf
• Economische beslissingen die soms onverwachte gevolgen hebben => schok van binnen de
economie!
HOE METEN WE OF HET GOED OF SLECHT GAAT MET ONZE ECONOMIE?
GROEI?
• vaak gebruikte economische maatstaf om omvang economie te meten
= bruto binnenlands product (BBP)
o BBP = optelsom van alle goederen en diensten die in een jaar geproduceerd worden
binnen de landsgrenzen en niet als inputs gebruikt worden om verder afgewerkte
goederen mee te maken
▪ Dubbeltellingen vermijden!
• groei van deze maatstaf = wat in de krant vermeld wordt
• later exacte definities en discussie
We verwachten per jaar zo’n 2% groei, het kan eens wat beter gaan maar
ook een minder goed!
Soms krijgt men een zware tegenslag en dat duurt jaren om het terug
stabiel te krijgen.
• Corona daling van een BBP van meer dan 10%.
1
,EEN ECONOMIE IS EEN SYSTEEM!
Alles hangt samen!
• Gebeurtenissen hier hebben overal gevolgen!
Bv: gevangenissen
• Probleem: overbevolking in de gevangenissen
o Extra bouwen?
▪ Probleem: te weinig geld om te investeren…
LOCKDOWN: GEZONDHEID VS ECONOMIE?
• Economie = systeem
• ‘natuurlijk’ evenwicht tussen productie en
consumptie
o Idee gaat terug tot 18de eeuw
(cf. infra)
• Waar middelen voor gezondheidszorg halen als
economie langdurig stil ligt?
Lockdown: elke economische activiteit valt compleet weg
• Bedrijven vallen stil, mensen verliezen hun loon
• Gezondheid -> lockdown lang volhouden
• Economie -> gezondheid moet draaiende blijven, zonder dat men economisch in de put valt
• Grootste krimp sinds WOII
HOE ERNSTIG WAS CORONA VOOR DE ECONOMIE?
BBP krimp van meer dan 10%!!
• Grootste krimp sinds WOII
NA CORONA?
Economische activiteit wordt hervat
• Er gebeurt een inhaalbeweging
• Men gaat terug naar de 2%
• De exogene schok wordt hersteld
2
, Momenteel staan we terug relatief stabiel,
maar iets lager dan vroeger.
ECONOMIE OP LANGERE TERMIJN
WAAR KAN JE VANDAAG HET BEST GEBOREN WORDEN MET HET OOG OP EEN WELVAREND
LEVEN?
• Grote kans dat je spontaan een land/werelddeel als antwoord op deze vraag gaf …
• … omdat de gemiddelde welvaart vandaag zeer sterk verschilt van land tot land
• ‘welvaart’ = containerbegrip waar economie als discipline ook zijn eigen invulling aan geeft
• meest gebruikte economische maatstaf = bruto binnenlands product (BBP) per hoofd
o Uiteraard is er in China meer economische activiteit dan in België, want China is
vele malen groter, daarom berekenen we op basis van de bevolking.
LEVENSVERWACHTING
Los van BBP kan je ook kijken naar de cijfergegevens van
verschillende landen, op basis van de HALE kolom.
• Voornamelijk Europese landen
WELVAARTSEVOLUTIE LAATSTE 2000 JAAR
BBP per hoofd gedurende de laatste 2000 jaar
• Tot 1800 is er weinig te zien, weinig evolutie
• Herstel van de communistische val heeft relatief lang geduurd
• Pas vanaf 19de eeuw grote verschillen tussen landen
• In 15de eeuw zou de plaats waar je in de wereld werd geboren veel minder
impact gehad hebben op je verwachte welvaart
• Wie je ouders zijn en wat je geslacht is zouden in de 15de eeuw alles
bepaald hebben
• Vandaag zijn ouders ook belangrijk, maar -in tegenstelling tot 350 jaar
geleden- heeft locatie ook een gigantische impact
3
, • Wat is er hier gebeurd?
• Verdeling van de welvaart van de wereld op de dag van
vandaag?
• Veel wat er vandaag gebeurd is uit schrik van de welvaart van
de VS!
DIVERGENTIE VANAF 19E EEUW
• Industriële Revolutie (IR); eerst Engeland, dan rest van Europa, VS
• Valt samen met de opkomst van een nieuw economisch systeem: “kapitalisme”
o Economisch systeem = manier om productie en verdeling van goederen in een economie
te bepalen
• Nadien geografische expansie van lokale tot nationale en internationale markt
→ Verdere mogelijkheden tot welvaart verhogende specialisatie en ruil
o Check eerste hoofdstuk en hoofdstuk globalisering
KAPITALISTISCH ECONOMISCH SYSTEEM
1. Productie binnen bedrijven
2. Markten = plaats waar bedrijven en klanten producten vrijwillig ruilen
tegen prijs > productiekost om eigenaars bedrijven te vergoeden voor ondernemingsinitiatief
3. Private eigendom kapitaalgoederen
o Middeleeuwen: ook (primitieve) lokale markten en private eigendom, maar productie
gebeurde door individuele ambachtslui, verkopers, of families
o Bedrijven concurreren → sterkere prikkels om betere technologieën te gebruiken
<-> traditionele ambachtslui
o Bedrijven nodige schaal om te investeren, onmogelijk voor familie als productie-eenheid
➔ Kapitalistisch economisch system
DIVERGENTIE
• Term kapitalisme refereert niet naar zeer specifiek systeem, maar verzameling systemen die wel
3 elementen bevatten maar op verschillende manieren combineren
• Vandaag hebben de 3 landen de 3 elementen
• Zuid- & Noord- Korea zijn zeer gelijkaardig, Zuid-Korea gaat in de jaren ’70 inzetten op een
economisch systeem en de welvaart neemt toe. Noord-Korea is communistisch en heeft geen
kapitalistisch systeem. Hier merkt men het verschil.
4
HOOFDSTUK 0: INLEIDING
ECONOMIE?
• Dagdagelijks nemen we met z’n allen vele beslissingen → staan meestal in het teken van ons
‘welbevinden’ omdat we het graag zo goed mogelijk willen hebben
• Economen bestuderen vooral de creatie van welvaart
o het gaat goed met onze economie als deze welvaart creëert en investeert in toekomstige
welvaart
• ‘Economie’ als discipline = toolbox om beslissingen te analyseren en hun gevolgen in te schatten
o keuzes begrijpen + achterhalen hoe we misschien betere keuzes kunnen maken door de
gevolgen op voorhand beter in te schatten.
o individuele beslissingen en beslissingen voor samenleving als geheel
o veel andere toolboxen in onze opleiding!
• doel inzicht in belangrijkste economische tools door ze te kaderen in hun historische context en
toe te passen op ‘economische’ problemen en vraagstukken van vandaag
Soms wordt onze economie geconfronteerd met onverwachte schokken van buiten de
economie
(soms ook van binnen de economie …)
• Corona pandemie => schok van buitenaf
• Economische beslissingen die soms onverwachte gevolgen hebben => schok van binnen de
economie!
HOE METEN WE OF HET GOED OF SLECHT GAAT MET ONZE ECONOMIE?
GROEI?
• vaak gebruikte economische maatstaf om omvang economie te meten
= bruto binnenlands product (BBP)
o BBP = optelsom van alle goederen en diensten die in een jaar geproduceerd worden
binnen de landsgrenzen en niet als inputs gebruikt worden om verder afgewerkte
goederen mee te maken
▪ Dubbeltellingen vermijden!
• groei van deze maatstaf = wat in de krant vermeld wordt
• later exacte definities en discussie
We verwachten per jaar zo’n 2% groei, het kan eens wat beter gaan maar
ook een minder goed!
Soms krijgt men een zware tegenslag en dat duurt jaren om het terug
stabiel te krijgen.
• Corona daling van een BBP van meer dan 10%.
1
,EEN ECONOMIE IS EEN SYSTEEM!
Alles hangt samen!
• Gebeurtenissen hier hebben overal gevolgen!
Bv: gevangenissen
• Probleem: overbevolking in de gevangenissen
o Extra bouwen?
▪ Probleem: te weinig geld om te investeren…
LOCKDOWN: GEZONDHEID VS ECONOMIE?
• Economie = systeem
• ‘natuurlijk’ evenwicht tussen productie en
consumptie
o Idee gaat terug tot 18de eeuw
(cf. infra)
• Waar middelen voor gezondheidszorg halen als
economie langdurig stil ligt?
Lockdown: elke economische activiteit valt compleet weg
• Bedrijven vallen stil, mensen verliezen hun loon
• Gezondheid -> lockdown lang volhouden
• Economie -> gezondheid moet draaiende blijven, zonder dat men economisch in de put valt
• Grootste krimp sinds WOII
HOE ERNSTIG WAS CORONA VOOR DE ECONOMIE?
BBP krimp van meer dan 10%!!
• Grootste krimp sinds WOII
NA CORONA?
Economische activiteit wordt hervat
• Er gebeurt een inhaalbeweging
• Men gaat terug naar de 2%
• De exogene schok wordt hersteld
2
, Momenteel staan we terug relatief stabiel,
maar iets lager dan vroeger.
ECONOMIE OP LANGERE TERMIJN
WAAR KAN JE VANDAAG HET BEST GEBOREN WORDEN MET HET OOG OP EEN WELVAREND
LEVEN?
• Grote kans dat je spontaan een land/werelddeel als antwoord op deze vraag gaf …
• … omdat de gemiddelde welvaart vandaag zeer sterk verschilt van land tot land
• ‘welvaart’ = containerbegrip waar economie als discipline ook zijn eigen invulling aan geeft
• meest gebruikte economische maatstaf = bruto binnenlands product (BBP) per hoofd
o Uiteraard is er in China meer economische activiteit dan in België, want China is
vele malen groter, daarom berekenen we op basis van de bevolking.
LEVENSVERWACHTING
Los van BBP kan je ook kijken naar de cijfergegevens van
verschillende landen, op basis van de HALE kolom.
• Voornamelijk Europese landen
WELVAARTSEVOLUTIE LAATSTE 2000 JAAR
BBP per hoofd gedurende de laatste 2000 jaar
• Tot 1800 is er weinig te zien, weinig evolutie
• Herstel van de communistische val heeft relatief lang geduurd
• Pas vanaf 19de eeuw grote verschillen tussen landen
• In 15de eeuw zou de plaats waar je in de wereld werd geboren veel minder
impact gehad hebben op je verwachte welvaart
• Wie je ouders zijn en wat je geslacht is zouden in de 15de eeuw alles
bepaald hebben
• Vandaag zijn ouders ook belangrijk, maar -in tegenstelling tot 350 jaar
geleden- heeft locatie ook een gigantische impact
3
, • Wat is er hier gebeurd?
• Verdeling van de welvaart van de wereld op de dag van
vandaag?
• Veel wat er vandaag gebeurd is uit schrik van de welvaart van
de VS!
DIVERGENTIE VANAF 19E EEUW
• Industriële Revolutie (IR); eerst Engeland, dan rest van Europa, VS
• Valt samen met de opkomst van een nieuw economisch systeem: “kapitalisme”
o Economisch systeem = manier om productie en verdeling van goederen in een economie
te bepalen
• Nadien geografische expansie van lokale tot nationale en internationale markt
→ Verdere mogelijkheden tot welvaart verhogende specialisatie en ruil
o Check eerste hoofdstuk en hoofdstuk globalisering
KAPITALISTISCH ECONOMISCH SYSTEEM
1. Productie binnen bedrijven
2. Markten = plaats waar bedrijven en klanten producten vrijwillig ruilen
tegen prijs > productiekost om eigenaars bedrijven te vergoeden voor ondernemingsinitiatief
3. Private eigendom kapitaalgoederen
o Middeleeuwen: ook (primitieve) lokale markten en private eigendom, maar productie
gebeurde door individuele ambachtslui, verkopers, of families
o Bedrijven concurreren → sterkere prikkels om betere technologieën te gebruiken
<-> traditionele ambachtslui
o Bedrijven nodige schaal om te investeren, onmogelijk voor familie als productie-eenheid
➔ Kapitalistisch economisch system
DIVERGENTIE
• Term kapitalisme refereert niet naar zeer specifiek systeem, maar verzameling systemen die wel
3 elementen bevatten maar op verschillende manieren combineren
• Vandaag hebben de 3 landen de 3 elementen
• Zuid- & Noord- Korea zijn zeer gelijkaardig, Zuid-Korea gaat in de jaren ’70 inzetten op een
economisch systeem en de welvaart neemt toe. Noord-Korea is communistisch en heeft geen
kapitalistisch systeem. Hier merkt men het verschil.
4
