PUBLIEKRECHT EN DE POLITIEK
1E BACHELOR SEMESTER 1
,GESCHIEDENIS VAN HET PUBLIEKRECHT EN DE POLITIEK
Inhoudsopgave
1. De grondwet............................................................................................................................................ 10
1.2 Staatsblad.....................................................................................................................................................10
1.3 Ontstaan grondwet......................................................................................................................................11
1.4 Evolutie en Structuur van de Grondwet........................................................................................................11
1.5 Hiërarchie van normen.................................................................................................................................11
1.6 Belangrijke data van wetten.........................................................................................................................12
Juridische vocabulaire.........................................................................................................................................13
Chronologie vd cursus.................................................................................................................................. 13
§ 1. DEFINITIE.............................................................................................................................................. 13
A. geschiedenis............................................................................................................................................ 13
1. Doel rechtsgeschiedenis........................................................................................................................... 13
Kenmerken v rechtsgeschiedenis:..................................................................................................................14
1.1 Carl Friedrich von Savigny (19e eeuw)..........................................................................................................14
1.2 Invloed van samenleving op recht................................................................................................................14
1.3 Geschiedenis “dient” recht...........................................................................................................................15
1.3.1 Geschiedenis vd wet:.................................................................................................................................15
Totstandkoming van een wet – voorbereidende documenten van de (formele) wet..................................15
Historisch argument – inhoud recht...............................................................................................................16
Verworven rechten....................................................................................................................................16
Historische expertise – inhoud feiten............................................................................................................16
2. Recht “dient” geschiedenis....................................................................................................................... 16
3. Continuïteit en evolutie............................................................................................................................ 17
3.1 Kerninzichten................................................................................................................................................17
4. Noodzakelijke reflex van de historische kritiek.........................................................................................17
De lange strafrechtelijke keten......................................................................................................................18
De kritische houding van historicus en jurist.................................................................................................18
Hiërarchie van normen en het EVRM.............................................................................................................18
Micro- en macroniveau van het recht................................................................................................................18
5. historische achtergrond............................................................................................................................ 19
5.1. Historiografisch overzicht (de indeling van de geschiedenis).....................................................................19
Cultuur: recht is cultuur......................................................................................................................................19
Politiek: recht is macht.......................................................................................................................................19
,GESCHIEDENIS VAN HET PUBLIEKRECHT EN DE POLITIEK
Rechtshistorisch: recht is norm...........................................................................................................................20
5.2. Historische kennismaking met de Faculteit Rechtswetenschap..................................................................20
(Rijks)Universiteit Gent...................................................................................................................................21
Plaats en onderwijstaal..................................................................................................................................21
B. publiekrecht............................................................................................................................................ 21
1. definitie: wat is publiekrecht?.................................................................................................................. 21
Omvang van het publiekrecht........................................................................................................................21
Problemen bij het onderscheid met privaatrecht..........................................................................................22
Criteria voor het onderscheid publiek/privaatrecht......................................................................................22
Belang van het onderscheid publiek/privaatrecht.........................................................................................22
2. ontstaan.................................................................................................................................................. 23
1. Theoretische ontwikkeling (terminologie!).....................................................................................................23
Oudheid – Romeins recht...............................................................................................................................23
Middeleeuwen................................................................................................................................................23
Vroegmoderne tijd (16de – 18de eeuw)........................................................................................................23
2. De facto situatie in de middeleeuwen en vroegmoderne tijd: géén echte scheiding.....................................24
De patrimoniumgedachte..............................................................................................................................24
Toepassingen van de patrimoniumgedachte:............................................................................................24
Verzet tegen de patrimoniumgedachte.....................................................................................................24
3. Rechtshistorische en juridische oorzaken van het onderscheid.....................................................................25
C. politiek.................................................................................................................................................... 25
1. Politieke macht: definitie en betekenis......................................................................................................25
2. Publiekrecht als vormgeving van macht.....................................................................................................25
3. Belgisch juridisch begrip “politiek”.............................................................................................................26
4. Waarom heeft macht gezag?.....................................................................................................................26
§ 2. DOELSTELLINGEN................................................................................................................................... 26
A. Basisbegrippen...............................................................................................................................................26
1. Juridische terminologie..............................................................................................................................27
B. Recht als instrument van macht.....................................................................................................................27
1. Recht weerspiegelt machtsfactoren...........................................................................................................27
2. Publiekrecht a fortiori: ...............................................................................................................................27
3. Social engineering: .....................................................................................................................................27
C. Inzicht → relativisering & kritiek....................................................................................................................28
D. Mijlpalen en culturele bagage.......................................................................................................................28
E. Tendensen..................................................................................................................................................28
§3 Aanpak.................................................................................................................................................... 29
de oudste bouwstenen van het publiekrecht.....................................................................................................29
A. De allereerste rechtsteksten...........................................................................................................................29
Drie pijlers van de West-Europese beschaving:.............................................................................................29
, GESCHIEDENIS VAN HET PUBLIEKRECHT EN DE POLITIEK
Codex van Hammoerabi.................................................................................................................................30
2. Het spontaan gegroeide recht: gewoonterecht.............................................................................................30
Het gewoonte – publiek – recht.....................................................................................................................31
3. Het recht wordt een wetenschap (Rome).......................................................................................................31
Het romeins publiekrecht...............................................................................................................................31
Het Oud-Romeinse recht................................................................................................................................32
Het voor-klassieke recht.................................................................................................................................33
Klassieke recht................................................................................................................................................34
4. Het na-klassieke recht................................................................................................................................35
Het Justiniaanse recht....................................................................................................................................36
Byzantijnse recht (tot 1453)...........................................................................................................................37
4. De kerk............................................................................................................................................................37
§1. de germaanse verwoesting en heropbouw............................................................................................. 37
A. Van romeinen naar germanen: een publiekrechterlijke achteruitgang......................................................37
Einde West- Romeinse rijk..................................................................................................................................37
Gevolg; ondergang van de centrale Romeinse staat......................................................................................37
van eenheidsstaat naar stamkoninkrijken.....................................................................................................37
De kerk blijft overreind...................................................................................................................................38
B. publiekrecht bij de Franken...................................................................................................................... 38
1. Algemeen: recht als gewoonterecht...............................................................................................................38
2. De Lex Salica (Wet van de Salische Franken)..................................................................................................38
Studie Germaans recht (19de eeuw):............................................................................................................39
3. Frankische ‘staatsorganisatie’ (in embryonale vorm)....................................................................................39
C. karolingsische renaissance....................................................................................................................... 40
Culturele renaissance.....................................................................................................................................40
Juridische renaissance....................................................................................................................................40
Alliantie tussen kerk en staat.........................................................................................................................40
Nalatenschap..................................................................................................................................................40
Karolingische recht.............................................................................................................................................40
Bronnen..........................................................................................................................................................41
Gewoonte, wetgeving en rechtspraak...........................................................................................................41
Rechtspraak:...................................................................................................................................................41
E. het leenstelsel.......................................................................................................................................... 41
1. Ontstaan, definitie en belening......................................................................................................................41
Ontstaan:........................................................................................................................................................41
Definitie: ........................................................................................................................................................41
Formele belening:...........................................................................................................................................42
2. Verbintenissen uit het leencontract................................................................................................................42
3. Evolutie van het leenrecht (tot 1300).............................................................................................................42