SAMENVATTING EVIDENCE BASED KRITISCH HANDELEN
1
,INHOUDSTAFEL
Inhoudstafel .................................................................................................................................................. 2
Hoofdstuk 0: inleiding .................................................................................................................................. 4
Hoofdstuk 1: Handelingsgerichte diagnostiek ....................................................................................... 6
1.1. Empirische versus fenomenologische diagnostiek .................................................................... 6
1.2. Diagnostiek en de verschillende rollen van de diagnosticus .................................................. 6
1.3. Wetenschappelijke diagnostiek .................................................................................................... 8
1.4. Verschillende procesmodellen van wetenschappelijke diagnostiek .................................. 10
1.5. Uitwerking van het HGD van Pameijer en Beukering (2004) .................................................. 12
1.5.1. De intakefase ........................................................................................................................... 16
1.5.2. De strategiefase....................................................................................................................... 21
1.5.3. De onderzoeksfase.................................................................................................................. 26
1.5.4. De indiceringsfase ................................................................................................................... 31
1.5.5. De adviesfase........................................................................................................................... 36
1.5.6 Diagnostisch verslag ................................................................................................................ 39
Caseles 1: Arbeidspsychologie: jobcoaching ..................................................................................... 42
Caseles 2: Klinische psychologie ............................................................................................................ 46
Gastles: Evidence-based handelen A&O ............................................................................................ 49
Evidence bases management ........................................................................................................... 49
Case 1: covid .......................................................................................................................................... 54
Case 2: open offices ............................................................................................................................. 55
Take home message ............................................................................................................................. 56
Gastles: Diagnostische instrumenten ..................................................................................................... 57
Inleiding.................................................................................................................................................... 57
Kennen ..................................................................................................................................................... 58
Kiezen ....................................................................................................................................................... 59
Gebruiken ................................................................................................................................................ 63
BRUCC-testotheek ................................................................................................................................. 65
Hoofdstuk 2: EST-Protocollaire approach.............................................................................................. 66
2.1. Wat is een protocol/interventie/methode? .............................................................................. 66
2.1.1. Interventie ................................................................................................................................. 66
2.1.2. Methodiekbeschrijving ........................................................................................................... 66
2.2. Definitie evidence .......................................................................................................................... 69
2.3. Hiërarchie van evidentie............................................................................................................... 72
2.4. Wat is effect..................................................................................................................................... 73
2.5. Verschillende soorten effectonderzoek ..................................................................................... 74
2.6. Ordening van praktijken in functie van hun evidentie ........................................................... 75
2
, 2.7 psychotherapie................................................................................................................................ 77
2.8. Vooroordelen tegen evidence based practices .................................................................... 79
2.9. Waarom evidence based practices? ........................................................................................ 80
Hoofdstuk 3: Transdiagnostische interventies ....................................................................................... 83
3.1. Transdiagnostische interventies ................................................................................................... 83
3.1.1. Handelingsgerichte diagnostiek is meer dan classificeren ............................................. 83
3.1.2. Transdiagnostische factoren ................................................................................................. 85
3.1.3. Cognitive Behavioral Therapy............................................................................................... 92
3.2. Patient report outcomes measures ............................................................................................ 94
3.3. Behandeling als N = 1 .................................................................................................................... 99
3.4. Samenvatting scientist practioner ............................................................................................ 101
Protocol 1: Somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten ....................................... 102
Definiëring ............................................................................................................................................. 102
Verklaringsmodellen ............................................................................................................................ 102
Theoretische onderbouwing .......................................................................................................... 102
Psychodynamisch model ............................................................................................................... 102
Alexithymie ........................................................................................................................................ 103
SOLK is een emotioneel probleem ............................................................................................... 103
Symptoomperceptiemodel ........................................................................................................... 104
Leertheorieën .................................................................................................................................... 105
Sociaal leren ..................................................................................................................................... 105
Werkmodel ........................................................................................................................................ 106
Probleem, doelgroep en doelstelling .............................................................................................. 106
Diagnostiek............................................................................................................................................ 107
Protocol SOLK ....................................................................................................................................... 107
Opbouw ............................................................................................................................................. 107
Inhoud ................................................................................................................................................ 108
Randvoorwaarden .......................................................................................................................... 109
Protocol 2: ticstoornissen ........................................................................................................................ 111
Probleem, doelgroep en doelstelling .............................................................................................. 111
Theoretische onderbouwing.............................................................................................................. 114
Opbouw en inhoud van de interventie .......................................................................................... 114
Randvoorwaarden voor de uitvoering............................................................................................ 117
Evaluatie interventie............................................................................................................................ 117
Behandeling Ticstoornissen ................................................................................................................ 118
3
,HOOFDSTUK 0: INLEIDING
Praktisch
- Leerstof:
o boek (op canvas staat een samenvatting, is een hulp maar niet voldoende)
o presentaties en teksten uit gastcolleges
o aangeduide hoofdstukken uit boeken (specifieke protocollen)
- Evaluatie:
o 100% theoretisch meerkeuze examen
▪ Geen presentaties meer!! Enkele protocollen uitgekozen en hier
hoorcollege over
Evidence based kritisch hulpverlenen
- Diagnostiek om goed advies te kunnen geven, niet om de diagnose zelf
o Overzicht
▪ Wat gaat er goed en wat kan beter?
o Inzicht
▪ Hoe kunnen we deze situatie begrijpen?
o Uitzicht
▪ Welke aanpak heeft de grootste kans van slagen?
▪ Handelingsgerichte diagnostiek is vooral gericht op het uitzicht!
o Terugblik
▪ Was de aanpak effectief?
- Effectieve behandelmethoden!!
o Heel veel courant gebruikte methoden zijn helemaal niet aantoonbaar
effectief en gewoon op buikgevoel
o Belang van protocollen! Enkel wanneer een behandeling is uitgeschreven, kan
er worden nagegaan of deze effectief zijn
▪ Hoe ernstiger de problematiek hoe belangrijker het protocol
- Kijken naar de Chambless-criteria en de est’s
o Chambless-criteria
▪ therapie moet worden vergeleken met een controlegroep (geen
behandeling, een alternatieve therapie of een placebo)
▪ therapie moet gunstiger zijn dan geen therapie of een placebo en ten
minste gelijkwaardig aan een alternatieve, gevestigde therapie.
o Est’s
▪ = empirically supported treatment
▪ → lijst van empirisch gebleken behandelingen
o Manier om diagnostiek te verwetenschappelijken
- De effectladders van Van Yperen en Veerman
o model om de effectiviteit van interventies te beoordelen
o bestaat uit vijf niveaus
▪ elk niveau geeft een hogere mate van bewijs voor effectiviteit weer
1) descriptieve aanwijzingen, geen bewijskracht
→ voorwaardelijk
→ beschrijvend onderzoek, interviews, documentanalyse
2) theoretische aanwijzingen
→ veelbelovend
4
, → meta-analyse, literatuurstudie, focusgroepen
3) eerste empirische aanwijzingen
→ doeltreffend
→ veranderingsonderzoek, doelrealisatieonderzoek,
cliënttevredenheidsonderzoek
4) goede empirische aanwijzingen
→ plausibel
→ veranderingstheoretisch onderzoek, dose-response-onderzoek
5) sterke empirische aanwijzingen
→ werkzaam
→ (quasi-)experimenteel onderzoek, RCT’s (gerandomiseerd
gecontroleerd onderzoek)
5
,HOOFDSTUK 1: HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK
1.1. EMPIRISCHE VERSUS FENOMENOLOGISCHE DIAGNOSTIEK
Verschillende opvattingen over diagnostiek
- Fenomenologische diagnostiek
o Narratieve beschrijving van iemands subjectieve ervaring
o “diagnostiek is een zoeken naar zin of betekenis en/of naar wegen om tot
(meer gedeelde) zin en betekenis te geraken; een zoeken naar de aard van
iemands verhouding tot zijn handelen, gericht op herstel of bewerkstelligen
van autonomie; en het zoeken naar wegen van openingen ter realisering van
iemands eigen geschiedenis” (Baartman, 1986)
- Empirische diagnostiek
o De handelingsgerichte diagnostiek!!
o Op een heel gerichte manier informatie verzamelen met als doel het geven
van een advies
▪ Niet puur in kaart brengen, maar ook gericht advies geven gericht op
het oplossen van problemen
o “diagnostiek is een zoek- en beslissingsproces waarbij de diagnosticus
problemen onderkent en analyseert in dialoog met de cliënt en zijn omgeving.
De diagnosticus zoekt naar mogelijke verklaringen voor de problemen met als
doel het geven van een advies dat gericht is op het oplossen van die
problemen. Het begin is de hulpvraag van de cliënt of de problemen door de
cliënt of diens omgeving gesignaleerd” (De Bruyn, 2003)
1.2. DIAGNOSTIEK EN DE VERSCHILLENDE ROLLEN VAN DE DIAGNOSTICUS
Doel
- Diagnostiek = gericht info verzamelen met als doel verantwoorde besluitvorming
o Dit is maatwerk! De handelingsgerichte diagnostiek biedt geen kant-en-klare
oplossing → ieder traject wordt afgestemd op de unieke situatie
Rollen
- Een diagnosticus verricht meerdere rollen en weet wanneer die van rol moet wisselen
o Door deze combinatie is die een praktijkwetenschapper
1) Expert gedragswetenschapper
2) Partner in dialoog met cliënt
a. Samenwerking!! Je gaat samen met je cliënt aan de slag, niet enkel je rol van
expert
b. Enkel zo kunnen we tot een integratief beeld komen
3) Verdediger van belangen van het kind (indien nodig)
Bedreiging kwaliteit en wetenschappelijkheid
1) Geen systematische procedures en consistente werkwijze
a. Consistentie nodig om de kans te verhogen dat je min of meer tot dezelfde
uitkomst komt als je naar psycholoog A of psycholoog B zou gaan
2) Meer gegevens dan noodzakelijk worden verzameld → info wordt niet benut
6
, a. Handelingsgerichte hulpverleners gaan kijken naar welke gegevens we al
hebben en wat we nog nodig hebben
b. Risico testbatterijen
i. Gaat voorbij aan de specifieke hulpvraag van de cliënt en hun
context
ii. Kan natuurlijk wel zinvol zijn wanneer is aangetoond door onderzoek
dat deze specifieke testen nodig zijn voor een bepaalde diagnostiek
(bv van ADHD)
3) Hypothesen blijven impliciet en niet getoetst
a. We moeten heel specifiek kijken naar wat mogelijke hypothesen zijn
4) Beslissingscriteria worden niet geëxpliciteerd
5) Diagnostici blijven vasthouden aan het eerste idee
a. VALKUIL → stellen steeds dezelfde diagnose
b. Vasthouden aan eerste idee, eerste indruk = primacy effect
i. Bv te snel denken aan ASS wanneer een kind teruggetrokken lijkt
c. Door op een systematische, consistente manier te werken, verklein je de kans
om deze fout te maken
d. Zie beslis- en oordeelsfouten
6) Adviezen zijn niet bruikbaar, herkend en versplinterd
a. Te algemeen
7) Geen antwoord op de hulpvraag van de cliënt
a. Kind en context weten na diagnostiek nog altijd niet wat te doen
Beslis- en oordeelsfouten
- Psychologen zijn ook mensen → nadeel: bepaalde persoonlijkheden en
denkpatronen hebben invloed
- Veeeeel verschillende oordeelsfouten
o Bewustwording!!
o Kans verkleinen door te werken op een systematische en consistente manier
Naarmate de problematiek ernstiger is, worden beslissingen irrationeler → invloed
persoonlijke normen en waarden wordt groter!
1) Belief perseverance
a. Vasthouden aan juistheid van eigen mening en dit ondanks informatie die dit
ontkracht of weerlegt (deze info ga je negeren, als minder belangrijk
beschouwen of als toeval beschouwen → confirmation bias))
b. De eigen (eclectische) keuzes en voorstellen zijn het meest aangewezen
2) Confirmation bias
a. Er wordt voornamelijk informatie die consistent is met de eigen visie gezocht of
onthouden
b. eigen werking wordt geïllustreerd met voorbeelden van gezinnen die positief
reageerden op het aanbod → Gezinnen bij wie de behandeling niet aanslaat,
worden snel vergeten
3) Primacy effect
a. Informatie die het eerst wordt verkregen, die levendig is, emoties oproept of
mondeling werd verkregen zal meer doorwegen in keuzeprocessen
b. Zowel bij psycholoog als bij cliënt!!
i. Initiële positieve resultaten maken dat uiteindelijke negatieve
uitkomsten niet worden gezien
4) Exessive data collection
7
, a. Er wordt veel informatie verzameld die niet noodzakelijk relevant is
b. Vals gevoel dat je goed bezig bent
5) Search for the exotic
a. Zoeken naar het buitengewone
b. Zorgt voor de neiging om de prevalentie van weinig voorkomende problemen
te overschatten
c. Bv: als iemand hoofdpijn heeft, gaan we ook niet direct denken aan een
hersentumor
6) Illusory correlation
a. Het veronderstellen van verbanden die niet bestaan
b. Bepaalde handelingen worden verondersteld van belang te zijn voor succes
zonder dat er reden voor is
c. Zo ontstaan er vaak ‘volkswijsheden’
d. Bv: verband volle maan en bevallingen
i. Verpleegkundige heeft nachtshift gedraaid (heel druk, heel hard
moeten werken), ziet volle maan en verbindt deze zaken onterecht
aan elkaar → we vergeten snel dat er uiteraard ook andere condities
zijn (veel bevallingen + geen volle maan, weinig bevallingen + volle
maan en weinig bevallingen en geen volle maan)
7) Overconfidence in own capability
a. Overschatten van de kwaliteit van eigen oordeelvermogen
i. Ervaren psychologen zijn hier vatbaar voor → zullen sneller vertrouwen
hebben in hun eigen oordeel
b. Er wordt niet nagegaan of het resultaat niet het gevolg is van iets anders
1.3. WETENSCHAPPELIJKE DIAGNOSTIEK
Praktijkwetenschapper en wetenschappelijke diagnostiek
- Diagnostisch methodologische verantwoord handelen via
o Procesmodellen
o Formele regels
➔ Zijn ideaalmodellen; proberen nastreven, maar kan nooit perfect natuurlijk
- Gebaseerd op de empirische cyclus van de Groot en/of de regulatieve cyclus van
Van Strien
- Hypothesen
o worden (expliciet) geformuleerd en getoetst
o zijn gebaseerd op wetenschappelijke theorieën (deductie) en sluiten aan op
info over de cliënt (inductie)
Wetenschappelijkere diagnostiek naarmate we:
1) explicieter werken met theorieën en verschillende theorieniveaus met elkaar in
verband brengen
2) weten waarom we in bepaalde gevallen kiezen voor een bepaalde theorie en niet
voor een andere
3) de denkstappen vastleggen die hebben geleid tot het advies
4) de waarde van de theorieën onderzoeken voor de problemen waar ze betrekking op
hebben en de effecten van de ingrepen
5) de resultaten van eigen werk uitwisselen met collega’s
8
,Empirische en regulatieve cyclus
- Lopen wat parallel
- Empirische cyclus
o Toetsen van theorieën
- Regulatieve cyclus
o Toegepast onderzoek
Ontwikkelingen in de diagnostiek
- Functionele diagnostiek
o Kritisch over de functie en zin van beeldvormende diagnostiek
o Willen nagaan wat de respons is van ene kind op een bepaalde manier van
lesgeven en hieruit de veranderbaarheid van de leerling en van de
onderwijsleeromgeving inschatten
o Dynamisch testen (DT)
▪ Voormeting → training, feedback → nameting
▪ Vooruitgang zegt iets over leerpotentieel en de instructiebehoefte van
de leerling
▪ Nuttig want kinderen met eenzelfde IQ hebben niet altijd dezelfde
behoefte aan instructies
o Response to Instruction (RTI)
▪ Instructies die als effectief zijn gebleken uit wetenschappelijk
onderzoek, gebruiken voor alle leerlingen (niet enkel degene met
moeilijkheden)
▪ 3 niveaus met steeds meer begeleiding/intensiever
• Kwalitatief sterke instructies aan alle leerlingen
• Leerstof en instructies aanpassen adhv de resultaten van de
klas
• Indien leerlingen nog steeds slecht scoren, gaan ze naar de 3 e
ronde en krijgen ze specifieke instructies in kleine groepen
▪ Diagnostiek enkel nodig wanneer het kind herhaaldelijk onvoldoende
respons toont op de toenemende intensiteit van de instructies
- Weg met de labels
9
, o Voordelen classificeren
▪ Helder begrippenkader ter bevordering van de communicatie
▪ Kan de acceptatie bevorderen, meer begrip
▪ Kan meer grip bieden op diens mogelijkheden en beperkingen
▪ DSM bevat klinisch relevante beelden van stoornissen met empirische
evidentie
▪ Onderdeel van een diagnostisch proces en is het antwoord op een
onderkennende vraag
• Wel geen verklarende diagnose en kan tot verklarende en
adviesgerichte vragen leiden
o Nadelen classificeren
▪ Psychiatrische taal moeilijk te vertalen naar onderwijsbehoeften
▪ Kwaliteit is sterk afhankelijk van de deskundigheid van degene die de
criteria beoordeelt
▪ Sommige labels blijken onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd
▪ Doet geen recht aan het transactioneel kader want enkel kind
factoren
▪ Heeft weinig betekenis voor de aanpak
▪ Categoriaal systeem: alles of niets
▪ Kinderen ontwikkelen en problemen variëren zich doorheen de tijd
• Hebben goede en slechte periodes en zouden niet enkel in de
slechte hulp moeten ontvangen
▪ Kan stigmatiserend zijn en als een self-fulfilling prophecy werken
• Beeld dat het nauwelijks te veranderen is dus gedraagt zich
ook zo
▪ Ethisch aspect: bevorderende factoren worden over het hoofd gezien
o Implicatie handelingsgerichte diagnostiek
▪ Classificeren is niet altijd nodig
• Enkel wanneer het bijdraagt aan overzicht, inzicht én uitzicht
▪ Handelingsgerichte diagnostiek richt zich meer op wat het kind nodig
heeft dat wat er juist is
• Of het kind nu heel druk is of ADHD heeft, de aanpak is
grotendeels hetzelfde
1.4. VERSCHILLENDE PROCESMODELLEN VAN WETENSCHAPPELIJKE DIAGNOSTIEK
Vele procesmodellen
Procesmodel Diagnostische Handelingsgerichte
Regulatieve cyclus
diagnostiek cyclus diagnostiek
Klachten Aanmelding Klachtenanalys Intakefase:
Intake Intake e Info verzamelen
Exploratie van het Screening Vraag Samenwerking
verhaal Probleemherkenni aanmelder starten
Hulpvraag ng Vraagstelling
Informatie uit verhaal Teamoverleg: Probleem- Strategiefase:
Patroonherkenning Voorlopige beschrijving Beschrijven
inficatiestelling Clustering Clusteren
Keuze diagnostisch
traject
10
1
,INHOUDSTAFEL
Inhoudstafel .................................................................................................................................................. 2
Hoofdstuk 0: inleiding .................................................................................................................................. 4
Hoofdstuk 1: Handelingsgerichte diagnostiek ....................................................................................... 6
1.1. Empirische versus fenomenologische diagnostiek .................................................................... 6
1.2. Diagnostiek en de verschillende rollen van de diagnosticus .................................................. 6
1.3. Wetenschappelijke diagnostiek .................................................................................................... 8
1.4. Verschillende procesmodellen van wetenschappelijke diagnostiek .................................. 10
1.5. Uitwerking van het HGD van Pameijer en Beukering (2004) .................................................. 12
1.5.1. De intakefase ........................................................................................................................... 16
1.5.2. De strategiefase....................................................................................................................... 21
1.5.3. De onderzoeksfase.................................................................................................................. 26
1.5.4. De indiceringsfase ................................................................................................................... 31
1.5.5. De adviesfase........................................................................................................................... 36
1.5.6 Diagnostisch verslag ................................................................................................................ 39
Caseles 1: Arbeidspsychologie: jobcoaching ..................................................................................... 42
Caseles 2: Klinische psychologie ............................................................................................................ 46
Gastles: Evidence-based handelen A&O ............................................................................................ 49
Evidence bases management ........................................................................................................... 49
Case 1: covid .......................................................................................................................................... 54
Case 2: open offices ............................................................................................................................. 55
Take home message ............................................................................................................................. 56
Gastles: Diagnostische instrumenten ..................................................................................................... 57
Inleiding.................................................................................................................................................... 57
Kennen ..................................................................................................................................................... 58
Kiezen ....................................................................................................................................................... 59
Gebruiken ................................................................................................................................................ 63
BRUCC-testotheek ................................................................................................................................. 65
Hoofdstuk 2: EST-Protocollaire approach.............................................................................................. 66
2.1. Wat is een protocol/interventie/methode? .............................................................................. 66
2.1.1. Interventie ................................................................................................................................. 66
2.1.2. Methodiekbeschrijving ........................................................................................................... 66
2.2. Definitie evidence .......................................................................................................................... 69
2.3. Hiërarchie van evidentie............................................................................................................... 72
2.4. Wat is effect..................................................................................................................................... 73
2.5. Verschillende soorten effectonderzoek ..................................................................................... 74
2.6. Ordening van praktijken in functie van hun evidentie ........................................................... 75
2
, 2.7 psychotherapie................................................................................................................................ 77
2.8. Vooroordelen tegen evidence based practices .................................................................... 79
2.9. Waarom evidence based practices? ........................................................................................ 80
Hoofdstuk 3: Transdiagnostische interventies ....................................................................................... 83
3.1. Transdiagnostische interventies ................................................................................................... 83
3.1.1. Handelingsgerichte diagnostiek is meer dan classificeren ............................................. 83
3.1.2. Transdiagnostische factoren ................................................................................................. 85
3.1.3. Cognitive Behavioral Therapy............................................................................................... 92
3.2. Patient report outcomes measures ............................................................................................ 94
3.3. Behandeling als N = 1 .................................................................................................................... 99
3.4. Samenvatting scientist practioner ............................................................................................ 101
Protocol 1: Somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten ....................................... 102
Definiëring ............................................................................................................................................. 102
Verklaringsmodellen ............................................................................................................................ 102
Theoretische onderbouwing .......................................................................................................... 102
Psychodynamisch model ............................................................................................................... 102
Alexithymie ........................................................................................................................................ 103
SOLK is een emotioneel probleem ............................................................................................... 103
Symptoomperceptiemodel ........................................................................................................... 104
Leertheorieën .................................................................................................................................... 105
Sociaal leren ..................................................................................................................................... 105
Werkmodel ........................................................................................................................................ 106
Probleem, doelgroep en doelstelling .............................................................................................. 106
Diagnostiek............................................................................................................................................ 107
Protocol SOLK ....................................................................................................................................... 107
Opbouw ............................................................................................................................................. 107
Inhoud ................................................................................................................................................ 108
Randvoorwaarden .......................................................................................................................... 109
Protocol 2: ticstoornissen ........................................................................................................................ 111
Probleem, doelgroep en doelstelling .............................................................................................. 111
Theoretische onderbouwing.............................................................................................................. 114
Opbouw en inhoud van de interventie .......................................................................................... 114
Randvoorwaarden voor de uitvoering............................................................................................ 117
Evaluatie interventie............................................................................................................................ 117
Behandeling Ticstoornissen ................................................................................................................ 118
3
,HOOFDSTUK 0: INLEIDING
Praktisch
- Leerstof:
o boek (op canvas staat een samenvatting, is een hulp maar niet voldoende)
o presentaties en teksten uit gastcolleges
o aangeduide hoofdstukken uit boeken (specifieke protocollen)
- Evaluatie:
o 100% theoretisch meerkeuze examen
▪ Geen presentaties meer!! Enkele protocollen uitgekozen en hier
hoorcollege over
Evidence based kritisch hulpverlenen
- Diagnostiek om goed advies te kunnen geven, niet om de diagnose zelf
o Overzicht
▪ Wat gaat er goed en wat kan beter?
o Inzicht
▪ Hoe kunnen we deze situatie begrijpen?
o Uitzicht
▪ Welke aanpak heeft de grootste kans van slagen?
▪ Handelingsgerichte diagnostiek is vooral gericht op het uitzicht!
o Terugblik
▪ Was de aanpak effectief?
- Effectieve behandelmethoden!!
o Heel veel courant gebruikte methoden zijn helemaal niet aantoonbaar
effectief en gewoon op buikgevoel
o Belang van protocollen! Enkel wanneer een behandeling is uitgeschreven, kan
er worden nagegaan of deze effectief zijn
▪ Hoe ernstiger de problematiek hoe belangrijker het protocol
- Kijken naar de Chambless-criteria en de est’s
o Chambless-criteria
▪ therapie moet worden vergeleken met een controlegroep (geen
behandeling, een alternatieve therapie of een placebo)
▪ therapie moet gunstiger zijn dan geen therapie of een placebo en ten
minste gelijkwaardig aan een alternatieve, gevestigde therapie.
o Est’s
▪ = empirically supported treatment
▪ → lijst van empirisch gebleken behandelingen
o Manier om diagnostiek te verwetenschappelijken
- De effectladders van Van Yperen en Veerman
o model om de effectiviteit van interventies te beoordelen
o bestaat uit vijf niveaus
▪ elk niveau geeft een hogere mate van bewijs voor effectiviteit weer
1) descriptieve aanwijzingen, geen bewijskracht
→ voorwaardelijk
→ beschrijvend onderzoek, interviews, documentanalyse
2) theoretische aanwijzingen
→ veelbelovend
4
, → meta-analyse, literatuurstudie, focusgroepen
3) eerste empirische aanwijzingen
→ doeltreffend
→ veranderingsonderzoek, doelrealisatieonderzoek,
cliënttevredenheidsonderzoek
4) goede empirische aanwijzingen
→ plausibel
→ veranderingstheoretisch onderzoek, dose-response-onderzoek
5) sterke empirische aanwijzingen
→ werkzaam
→ (quasi-)experimenteel onderzoek, RCT’s (gerandomiseerd
gecontroleerd onderzoek)
5
,HOOFDSTUK 1: HANDELINGSGERICHTE DIAGNOSTIEK
1.1. EMPIRISCHE VERSUS FENOMENOLOGISCHE DIAGNOSTIEK
Verschillende opvattingen over diagnostiek
- Fenomenologische diagnostiek
o Narratieve beschrijving van iemands subjectieve ervaring
o “diagnostiek is een zoeken naar zin of betekenis en/of naar wegen om tot
(meer gedeelde) zin en betekenis te geraken; een zoeken naar de aard van
iemands verhouding tot zijn handelen, gericht op herstel of bewerkstelligen
van autonomie; en het zoeken naar wegen van openingen ter realisering van
iemands eigen geschiedenis” (Baartman, 1986)
- Empirische diagnostiek
o De handelingsgerichte diagnostiek!!
o Op een heel gerichte manier informatie verzamelen met als doel het geven
van een advies
▪ Niet puur in kaart brengen, maar ook gericht advies geven gericht op
het oplossen van problemen
o “diagnostiek is een zoek- en beslissingsproces waarbij de diagnosticus
problemen onderkent en analyseert in dialoog met de cliënt en zijn omgeving.
De diagnosticus zoekt naar mogelijke verklaringen voor de problemen met als
doel het geven van een advies dat gericht is op het oplossen van die
problemen. Het begin is de hulpvraag van de cliënt of de problemen door de
cliënt of diens omgeving gesignaleerd” (De Bruyn, 2003)
1.2. DIAGNOSTIEK EN DE VERSCHILLENDE ROLLEN VAN DE DIAGNOSTICUS
Doel
- Diagnostiek = gericht info verzamelen met als doel verantwoorde besluitvorming
o Dit is maatwerk! De handelingsgerichte diagnostiek biedt geen kant-en-klare
oplossing → ieder traject wordt afgestemd op de unieke situatie
Rollen
- Een diagnosticus verricht meerdere rollen en weet wanneer die van rol moet wisselen
o Door deze combinatie is die een praktijkwetenschapper
1) Expert gedragswetenschapper
2) Partner in dialoog met cliënt
a. Samenwerking!! Je gaat samen met je cliënt aan de slag, niet enkel je rol van
expert
b. Enkel zo kunnen we tot een integratief beeld komen
3) Verdediger van belangen van het kind (indien nodig)
Bedreiging kwaliteit en wetenschappelijkheid
1) Geen systematische procedures en consistente werkwijze
a. Consistentie nodig om de kans te verhogen dat je min of meer tot dezelfde
uitkomst komt als je naar psycholoog A of psycholoog B zou gaan
2) Meer gegevens dan noodzakelijk worden verzameld → info wordt niet benut
6
, a. Handelingsgerichte hulpverleners gaan kijken naar welke gegevens we al
hebben en wat we nog nodig hebben
b. Risico testbatterijen
i. Gaat voorbij aan de specifieke hulpvraag van de cliënt en hun
context
ii. Kan natuurlijk wel zinvol zijn wanneer is aangetoond door onderzoek
dat deze specifieke testen nodig zijn voor een bepaalde diagnostiek
(bv van ADHD)
3) Hypothesen blijven impliciet en niet getoetst
a. We moeten heel specifiek kijken naar wat mogelijke hypothesen zijn
4) Beslissingscriteria worden niet geëxpliciteerd
5) Diagnostici blijven vasthouden aan het eerste idee
a. VALKUIL → stellen steeds dezelfde diagnose
b. Vasthouden aan eerste idee, eerste indruk = primacy effect
i. Bv te snel denken aan ASS wanneer een kind teruggetrokken lijkt
c. Door op een systematische, consistente manier te werken, verklein je de kans
om deze fout te maken
d. Zie beslis- en oordeelsfouten
6) Adviezen zijn niet bruikbaar, herkend en versplinterd
a. Te algemeen
7) Geen antwoord op de hulpvraag van de cliënt
a. Kind en context weten na diagnostiek nog altijd niet wat te doen
Beslis- en oordeelsfouten
- Psychologen zijn ook mensen → nadeel: bepaalde persoonlijkheden en
denkpatronen hebben invloed
- Veeeeel verschillende oordeelsfouten
o Bewustwording!!
o Kans verkleinen door te werken op een systematische en consistente manier
Naarmate de problematiek ernstiger is, worden beslissingen irrationeler → invloed
persoonlijke normen en waarden wordt groter!
1) Belief perseverance
a. Vasthouden aan juistheid van eigen mening en dit ondanks informatie die dit
ontkracht of weerlegt (deze info ga je negeren, als minder belangrijk
beschouwen of als toeval beschouwen → confirmation bias))
b. De eigen (eclectische) keuzes en voorstellen zijn het meest aangewezen
2) Confirmation bias
a. Er wordt voornamelijk informatie die consistent is met de eigen visie gezocht of
onthouden
b. eigen werking wordt geïllustreerd met voorbeelden van gezinnen die positief
reageerden op het aanbod → Gezinnen bij wie de behandeling niet aanslaat,
worden snel vergeten
3) Primacy effect
a. Informatie die het eerst wordt verkregen, die levendig is, emoties oproept of
mondeling werd verkregen zal meer doorwegen in keuzeprocessen
b. Zowel bij psycholoog als bij cliënt!!
i. Initiële positieve resultaten maken dat uiteindelijke negatieve
uitkomsten niet worden gezien
4) Exessive data collection
7
, a. Er wordt veel informatie verzameld die niet noodzakelijk relevant is
b. Vals gevoel dat je goed bezig bent
5) Search for the exotic
a. Zoeken naar het buitengewone
b. Zorgt voor de neiging om de prevalentie van weinig voorkomende problemen
te overschatten
c. Bv: als iemand hoofdpijn heeft, gaan we ook niet direct denken aan een
hersentumor
6) Illusory correlation
a. Het veronderstellen van verbanden die niet bestaan
b. Bepaalde handelingen worden verondersteld van belang te zijn voor succes
zonder dat er reden voor is
c. Zo ontstaan er vaak ‘volkswijsheden’
d. Bv: verband volle maan en bevallingen
i. Verpleegkundige heeft nachtshift gedraaid (heel druk, heel hard
moeten werken), ziet volle maan en verbindt deze zaken onterecht
aan elkaar → we vergeten snel dat er uiteraard ook andere condities
zijn (veel bevallingen + geen volle maan, weinig bevallingen + volle
maan en weinig bevallingen en geen volle maan)
7) Overconfidence in own capability
a. Overschatten van de kwaliteit van eigen oordeelvermogen
i. Ervaren psychologen zijn hier vatbaar voor → zullen sneller vertrouwen
hebben in hun eigen oordeel
b. Er wordt niet nagegaan of het resultaat niet het gevolg is van iets anders
1.3. WETENSCHAPPELIJKE DIAGNOSTIEK
Praktijkwetenschapper en wetenschappelijke diagnostiek
- Diagnostisch methodologische verantwoord handelen via
o Procesmodellen
o Formele regels
➔ Zijn ideaalmodellen; proberen nastreven, maar kan nooit perfect natuurlijk
- Gebaseerd op de empirische cyclus van de Groot en/of de regulatieve cyclus van
Van Strien
- Hypothesen
o worden (expliciet) geformuleerd en getoetst
o zijn gebaseerd op wetenschappelijke theorieën (deductie) en sluiten aan op
info over de cliënt (inductie)
Wetenschappelijkere diagnostiek naarmate we:
1) explicieter werken met theorieën en verschillende theorieniveaus met elkaar in
verband brengen
2) weten waarom we in bepaalde gevallen kiezen voor een bepaalde theorie en niet
voor een andere
3) de denkstappen vastleggen die hebben geleid tot het advies
4) de waarde van de theorieën onderzoeken voor de problemen waar ze betrekking op
hebben en de effecten van de ingrepen
5) de resultaten van eigen werk uitwisselen met collega’s
8
,Empirische en regulatieve cyclus
- Lopen wat parallel
- Empirische cyclus
o Toetsen van theorieën
- Regulatieve cyclus
o Toegepast onderzoek
Ontwikkelingen in de diagnostiek
- Functionele diagnostiek
o Kritisch over de functie en zin van beeldvormende diagnostiek
o Willen nagaan wat de respons is van ene kind op een bepaalde manier van
lesgeven en hieruit de veranderbaarheid van de leerling en van de
onderwijsleeromgeving inschatten
o Dynamisch testen (DT)
▪ Voormeting → training, feedback → nameting
▪ Vooruitgang zegt iets over leerpotentieel en de instructiebehoefte van
de leerling
▪ Nuttig want kinderen met eenzelfde IQ hebben niet altijd dezelfde
behoefte aan instructies
o Response to Instruction (RTI)
▪ Instructies die als effectief zijn gebleken uit wetenschappelijk
onderzoek, gebruiken voor alle leerlingen (niet enkel degene met
moeilijkheden)
▪ 3 niveaus met steeds meer begeleiding/intensiever
• Kwalitatief sterke instructies aan alle leerlingen
• Leerstof en instructies aanpassen adhv de resultaten van de
klas
• Indien leerlingen nog steeds slecht scoren, gaan ze naar de 3 e
ronde en krijgen ze specifieke instructies in kleine groepen
▪ Diagnostiek enkel nodig wanneer het kind herhaaldelijk onvoldoende
respons toont op de toenemende intensiteit van de instructies
- Weg met de labels
9
, o Voordelen classificeren
▪ Helder begrippenkader ter bevordering van de communicatie
▪ Kan de acceptatie bevorderen, meer begrip
▪ Kan meer grip bieden op diens mogelijkheden en beperkingen
▪ DSM bevat klinisch relevante beelden van stoornissen met empirische
evidentie
▪ Onderdeel van een diagnostisch proces en is het antwoord op een
onderkennende vraag
• Wel geen verklarende diagnose en kan tot verklarende en
adviesgerichte vragen leiden
o Nadelen classificeren
▪ Psychiatrische taal moeilijk te vertalen naar onderwijsbehoeften
▪ Kwaliteit is sterk afhankelijk van de deskundigheid van degene die de
criteria beoordeelt
▪ Sommige labels blijken onvoldoende wetenschappelijk onderbouwd
▪ Doet geen recht aan het transactioneel kader want enkel kind
factoren
▪ Heeft weinig betekenis voor de aanpak
▪ Categoriaal systeem: alles of niets
▪ Kinderen ontwikkelen en problemen variëren zich doorheen de tijd
• Hebben goede en slechte periodes en zouden niet enkel in de
slechte hulp moeten ontvangen
▪ Kan stigmatiserend zijn en als een self-fulfilling prophecy werken
• Beeld dat het nauwelijks te veranderen is dus gedraagt zich
ook zo
▪ Ethisch aspect: bevorderende factoren worden over het hoofd gezien
o Implicatie handelingsgerichte diagnostiek
▪ Classificeren is niet altijd nodig
• Enkel wanneer het bijdraagt aan overzicht, inzicht én uitzicht
▪ Handelingsgerichte diagnostiek richt zich meer op wat het kind nodig
heeft dat wat er juist is
• Of het kind nu heel druk is of ADHD heeft, de aanpak is
grotendeels hetzelfde
1.4. VERSCHILLENDE PROCESMODELLEN VAN WETENSCHAPPELIJKE DIAGNOSTIEK
Vele procesmodellen
Procesmodel Diagnostische Handelingsgerichte
Regulatieve cyclus
diagnostiek cyclus diagnostiek
Klachten Aanmelding Klachtenanalys Intakefase:
Intake Intake e Info verzamelen
Exploratie van het Screening Vraag Samenwerking
verhaal Probleemherkenni aanmelder starten
Hulpvraag ng Vraagstelling
Informatie uit verhaal Teamoverleg: Probleem- Strategiefase:
Patroonherkenning Voorlopige beschrijving Beschrijven
inficatiestelling Clustering Clusteren
Keuze diagnostisch
traject
10
