PSYCHOPATHOLOGIE
SAMENVATTING
Voor andere samenvattingen (bachelor Sociaal Werk), mail naar
---------------------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------
1. PSYCHOPATHOLOGIE VANUIT
HERSTELPERSPECTIEF
1. Psychische aandoeningen – Waar hebben we het
over?
1.1 Positieve gezondheid
Definitie: Het vermogen om zich aan te passen én eigen regie te voeren bij
sociale, fysieke en emotionele uitdagingen v/h leven; Niet enkel de afwezigheid
van ziekte.
o ➡ Focus op wat iemand wel kan (i.t.t. gebreken, stoornissen of een eventuele
ziekte zelf).
o ➡ Gezondheid = Middel of voorwaarde om je leven op een voor zichzelf
betekenisvolle manier te leiden.
6 meetbare dimensies van positieve gezondheid:
o 1. Lichaamsfuncties;
o 2. Mentaal welbevinden (=psychische functies);
o 3. Dagelijks functioneren;
o 4. Meedoen (=sociaal-maatschappelijke participatie);
o 5. Zingeving (=spirituele en existentiële dimensie);
o 6. Kwaliteit van leven.
⇒ Zie later punt ‘4 aspecten van herstel & 6 dimensies van positieve
gezondheid’ voor de link tussen beiden.
Positieve gezondheid in de hulpverlening:
o “Wat heb jij nodig om met je uitdagingen om te gaan en jouw leven vorm te
geven?” (i.t.t. enkel “Wat is er mis en moet verholpen worden?”).
Gezondheid = breder dan klachten: Lichamelijke en psychische
functiestoornissen (dimensie 1 en dimensie 2 van positieve gezondheid) worden
gezien in relatie tot de andere dimensies van positieve gezondheid van die
persoon.
➡ Hulpverleners kijken naar het geheel van alle aspecten van positieve
gezondheid.
3 componenten van gezondheid (waarvan één of allen individueel kunnen
verschillen):
o Objectief: Meetbare ziekteprocessen in het lichaam (bv. tumor in de hersenen).
1 Door: Robbe Veraghtert
, o Subjectief: Persoonlijke beleving v/d ziekte (bv. verdriet, angst, ...).
o Gedragsmatig: Manier van omgaan met de ziekte (bv. erover praten of niet,
aanpassingsvermogen, regie nemen of niet, ...).
1.2 Psychische klachten
=Problemen in psychisch functioneren (=Gedrag dat het functioneren van mensen
belemmerd wordt of henzelf of anderen in moeilijkheden brengt.) (bv. stress hanteren,
zelfbeeld, emoties, gedrag).
⇒ Invloed op alle levensdomeinen.
1.3 De medische benadering van psychische
klachten
De klassieke medische benadering (dominant in GGZ):
o Psychische problemen gezien als (hersen)ziekten ⇒ Diagnose ⇒ Passende
behandeling (vaak medicatie).
o Focus: stoornissen/problemen (i.t.t. benadering positieve gezondheid),
andere levensaspecten verdwijnen naar achtergrond.
o Kritiek:
Te weinig oog voor:
Levensverhaal en context.
Impact klachten op dagelijks leven en omgeving (omdat het als een
individuele problematiek wordt gezien).
Risico:
Persoon wordt herleid tot ‘de zieke’.
⇒ Conclusie: De diagnose wordt behandeld in plaats v/d persoon.
1.3.1 Classificatiesystemen
DSM-5-TR
o DSM = Handboek dat criteria beschrijft die mensen met psychische klachten
onderbrengen in een classificatie (bv. depressief) (=classificatiecriteria) ⇒
Geen diagnose op zich:
Diagnose = Klachten (bv. griep, waarbij meetbare biologische gevolgen
zijn) + levenscontext waar die klachten mogelijk verband mee houden
(ruimer dan DSM).
Criteria = Afspraken o.b.v. consensus over de meest recente inzichten,
geen harde waarheden.
⇒ DSM geeft geen verklaringen óf behandeladviezen.
Nadelen classificeren:
o Wekt indruk v/e vast omschreven ziekte (terwijl we eigenlijk niet weten wat er
aan de hand is, zoals beschreven bij ‘Psychische klachten’. Het zijn louter
afspraken (om protocollaire behandelingen in de hand te werken).).
o Labels definiëren beeld en verwachtingen bij elke classificatie (voor
hulpverleners, omgeving, cliënt zelf): Ze roepen vooroordelen op.
o Risico op andere behandeling van anderen of onwillekeurige bejegening
eens het label er is.
o Plaatst iemand in een categorie van ‘anders zijn’ ⇒ Stigmatisering, uitsluiting,
discriminatie.
⇒ Conclusie: DSM = Nuttig als classificatie; Niet voldoende als diagnose of verklaring.
2 Door: Robbe Veraghtert
,1.3.2 Transdiagnostische factoren
=Gemeenschappelijke kenmerken en behandelingen bij verschillende psychische
aandoeningen; Niet tot louter één aandoening behorend.
Overeenkomende factoren:
o Biologisch: genetische factoren, neurobiologische mechanismen.
o Psychologisch: laag zelfbeeld, onzekerheid/faalangst, perfectionisme.
o Gedrag: vermijding, verslaving/dwangmatig gedrag, somberen, angst,
suïcidaliteit.
Traumatische ervaringen & stressvolle situaties:
o ⇒ Oorzaak, én trigger bij terugval.
Dezelfde therapieën zijn werkzaam bij meerdere stoornissen:
o Antidepressiva;
o Therapieën: Cognitieve gedragstherapie, schematherapie, emotionally focused
therapy (EFT), ... ;
o Vaktherapieën: muziektherapie, dramatherapie, creatieve therapie, ... .
Psychische aandoeningen delen vaak overlappende factoren, los v/d specifieke
diagnose.
⇒ De belangrijkste vraag is dus niet meer “Wat is jouw diagnose?; maar “Wie ben jij als
persoon?; Waar heb jij last van?; Waar ben jij het meest mee geholpen?”.
1.4 Het biopsychosociaal model
Gezondheidsproblemen benaderen vanuit 4 invalshoeken (die met elkaar
samenhangen en elkaar beïnvloeden (bv. drugsproblematiek ⇒ verslavingsgevoeligheid
(bio), coping (psycho), beschikbaarheid middel (sociaal)):
Spiritueel/
Biologisch Psychisch Sociaal
Zingeving
- Erfelijke factoren - Persoonlijkheids- - Levensomstandig- - Vragen rond
kenmerken heden: gezin, betekenis:
- De rol van stress relaties, werk, - “Waar doe
(hormonen) - Basale inkomen ik het voor?”
overtuigingen over - “Voor wie
- De rol van zichzelf - Sociale contacten ben ik van
hersenstructuren betekenis?”
en - Betekenisgeving - Participatie - “Waarom
neurotransmitters overkomt dit
- Coping - Ingrijpende mij?”
gebeurtenissen
- Maatschappelijke
factoren
o ⇒ Gezondheid begrijpen vraagt om integratie van alle invalshoeken ⇒
Aanknopingspunten voor behandeling.
2. De herstelgerichte benadering in de
hulpverlening
2.1 Herstel: Een persoonlijk en uniek proces
3 Door: Robbe Veraghtert
, Herstelgerichte benadering (GGZ, vanaf 21e eeuw).
o ➡ Ontstaan vanuit ervaringen/verhalen van patiënten.
Kritiek op medische benadering:
o Te grote nadruk op diagnoses, zonder oog voor de context waarin de psychische
klachten zijn ontstaan.
o Stigmatiserende diagnoses of mensen die ‘uitbehandeld’ zijn ⇒ Hoop verdwijnt.
o Patiëntenrol ⇒ Afhankelijkheid ⇒ Verlies autonomie.
4 kernprincipes herstelgerichte benadering
o 1. Mensen zijn meer dan hun stoornis.
o 2. Focus op wat iemand kan en wil ontwikkelen en bereiken.
o 3. Grip en regie terugnemen; Nadelige invloeden van hun psychische aandoening
zoveel als mogelijk te boven komen; Uit de patiëntenrol komen.
o 4. Eigen doelen nastreven op hun eigen manier.
Wat is herstel?
o = Persoonlijk proces na ontwrichtende levenservaring (≠kleine tegenslag),
om het leven opnieuw vorm te geven vanuit eigen wensen en
mogelijkheden. Deze ervaring hoeft niet psychiatrisch van aard te zijn,
maar kan ook bijvoorbeeld het verlies v/e dierbare zijn.
Kenmerken van herstel:
o Voortdurend proces: Telkens nieuwe uitdagingen (bv. Na maandenlang isolatie
en therapie “ineens” terug de maatschappij in komen).
o Zeer persoonlijk: Ieders proces én wat helpt (of belemmert) richting herstel,
verschilt per persoon.
o Onvoorspelbaar: Ups en downs, terugval mogelijk.
o Proces(/eigendom) v/d cliënt zelf: Niet over te nemen, enkel ondersteunen.
o Traag proces: Vraagt veel geduld en begrip.
Conclusie ⇒ Herstel is méér dan “beter worden”. ⇒ Het is een langdurig, persoonlijk
en uniek proces!
2.2 Herstel verloopt in fasen
1. Aanloopfase:
o Aandoening ontwikkelt zich geleidelijk.
2. Overweldigd door de aandoening:
o Aandoening lijkt het leven volledig te bepalen: Gedrag wordt geheel
bepaald door aandoening en functioneren kan geblokkeerd worden.
⇒ Gevoelens van ontreddering, machteloosheid, geen verbinding met
zelf/anderen.
o Geen sprake van herstel.
3. Worstelen met de aandoening:
o Fase van overweldiging is (enigszins) voorbij.
⇒ Zelfvertrouwen krijgt deuk (uit schaamte of angst voor herhaling).
⇒ Voorzichtig opnieuw leven oppakken.
o Cognitieve hersteltijd nodig: Het is niet voorbij wanneer het voorbij is (bv. na
een manische episode).
4. Leven met de aandoening:
o Vertrouwen dat het mogelijk is om verder te gaan met het leven en dat het
leven bestaat uit meer dan de aandoening groeit weer.
4 Door: Robbe Veraghtert
SAMENVATTING
Voor andere samenvattingen (bachelor Sociaal Werk), mail naar
---------------------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------
1. PSYCHOPATHOLOGIE VANUIT
HERSTELPERSPECTIEF
1. Psychische aandoeningen – Waar hebben we het
over?
1.1 Positieve gezondheid
Definitie: Het vermogen om zich aan te passen én eigen regie te voeren bij
sociale, fysieke en emotionele uitdagingen v/h leven; Niet enkel de afwezigheid
van ziekte.
o ➡ Focus op wat iemand wel kan (i.t.t. gebreken, stoornissen of een eventuele
ziekte zelf).
o ➡ Gezondheid = Middel of voorwaarde om je leven op een voor zichzelf
betekenisvolle manier te leiden.
6 meetbare dimensies van positieve gezondheid:
o 1. Lichaamsfuncties;
o 2. Mentaal welbevinden (=psychische functies);
o 3. Dagelijks functioneren;
o 4. Meedoen (=sociaal-maatschappelijke participatie);
o 5. Zingeving (=spirituele en existentiële dimensie);
o 6. Kwaliteit van leven.
⇒ Zie later punt ‘4 aspecten van herstel & 6 dimensies van positieve
gezondheid’ voor de link tussen beiden.
Positieve gezondheid in de hulpverlening:
o “Wat heb jij nodig om met je uitdagingen om te gaan en jouw leven vorm te
geven?” (i.t.t. enkel “Wat is er mis en moet verholpen worden?”).
Gezondheid = breder dan klachten: Lichamelijke en psychische
functiestoornissen (dimensie 1 en dimensie 2 van positieve gezondheid) worden
gezien in relatie tot de andere dimensies van positieve gezondheid van die
persoon.
➡ Hulpverleners kijken naar het geheel van alle aspecten van positieve
gezondheid.
3 componenten van gezondheid (waarvan één of allen individueel kunnen
verschillen):
o Objectief: Meetbare ziekteprocessen in het lichaam (bv. tumor in de hersenen).
1 Door: Robbe Veraghtert
, o Subjectief: Persoonlijke beleving v/d ziekte (bv. verdriet, angst, ...).
o Gedragsmatig: Manier van omgaan met de ziekte (bv. erover praten of niet,
aanpassingsvermogen, regie nemen of niet, ...).
1.2 Psychische klachten
=Problemen in psychisch functioneren (=Gedrag dat het functioneren van mensen
belemmerd wordt of henzelf of anderen in moeilijkheden brengt.) (bv. stress hanteren,
zelfbeeld, emoties, gedrag).
⇒ Invloed op alle levensdomeinen.
1.3 De medische benadering van psychische
klachten
De klassieke medische benadering (dominant in GGZ):
o Psychische problemen gezien als (hersen)ziekten ⇒ Diagnose ⇒ Passende
behandeling (vaak medicatie).
o Focus: stoornissen/problemen (i.t.t. benadering positieve gezondheid),
andere levensaspecten verdwijnen naar achtergrond.
o Kritiek:
Te weinig oog voor:
Levensverhaal en context.
Impact klachten op dagelijks leven en omgeving (omdat het als een
individuele problematiek wordt gezien).
Risico:
Persoon wordt herleid tot ‘de zieke’.
⇒ Conclusie: De diagnose wordt behandeld in plaats v/d persoon.
1.3.1 Classificatiesystemen
DSM-5-TR
o DSM = Handboek dat criteria beschrijft die mensen met psychische klachten
onderbrengen in een classificatie (bv. depressief) (=classificatiecriteria) ⇒
Geen diagnose op zich:
Diagnose = Klachten (bv. griep, waarbij meetbare biologische gevolgen
zijn) + levenscontext waar die klachten mogelijk verband mee houden
(ruimer dan DSM).
Criteria = Afspraken o.b.v. consensus over de meest recente inzichten,
geen harde waarheden.
⇒ DSM geeft geen verklaringen óf behandeladviezen.
Nadelen classificeren:
o Wekt indruk v/e vast omschreven ziekte (terwijl we eigenlijk niet weten wat er
aan de hand is, zoals beschreven bij ‘Psychische klachten’. Het zijn louter
afspraken (om protocollaire behandelingen in de hand te werken).).
o Labels definiëren beeld en verwachtingen bij elke classificatie (voor
hulpverleners, omgeving, cliënt zelf): Ze roepen vooroordelen op.
o Risico op andere behandeling van anderen of onwillekeurige bejegening
eens het label er is.
o Plaatst iemand in een categorie van ‘anders zijn’ ⇒ Stigmatisering, uitsluiting,
discriminatie.
⇒ Conclusie: DSM = Nuttig als classificatie; Niet voldoende als diagnose of verklaring.
2 Door: Robbe Veraghtert
,1.3.2 Transdiagnostische factoren
=Gemeenschappelijke kenmerken en behandelingen bij verschillende psychische
aandoeningen; Niet tot louter één aandoening behorend.
Overeenkomende factoren:
o Biologisch: genetische factoren, neurobiologische mechanismen.
o Psychologisch: laag zelfbeeld, onzekerheid/faalangst, perfectionisme.
o Gedrag: vermijding, verslaving/dwangmatig gedrag, somberen, angst,
suïcidaliteit.
Traumatische ervaringen & stressvolle situaties:
o ⇒ Oorzaak, én trigger bij terugval.
Dezelfde therapieën zijn werkzaam bij meerdere stoornissen:
o Antidepressiva;
o Therapieën: Cognitieve gedragstherapie, schematherapie, emotionally focused
therapy (EFT), ... ;
o Vaktherapieën: muziektherapie, dramatherapie, creatieve therapie, ... .
Psychische aandoeningen delen vaak overlappende factoren, los v/d specifieke
diagnose.
⇒ De belangrijkste vraag is dus niet meer “Wat is jouw diagnose?; maar “Wie ben jij als
persoon?; Waar heb jij last van?; Waar ben jij het meest mee geholpen?”.
1.4 Het biopsychosociaal model
Gezondheidsproblemen benaderen vanuit 4 invalshoeken (die met elkaar
samenhangen en elkaar beïnvloeden (bv. drugsproblematiek ⇒ verslavingsgevoeligheid
(bio), coping (psycho), beschikbaarheid middel (sociaal)):
Spiritueel/
Biologisch Psychisch Sociaal
Zingeving
- Erfelijke factoren - Persoonlijkheids- - Levensomstandig- - Vragen rond
kenmerken heden: gezin, betekenis:
- De rol van stress relaties, werk, - “Waar doe
(hormonen) - Basale inkomen ik het voor?”
overtuigingen over - “Voor wie
- De rol van zichzelf - Sociale contacten ben ik van
hersenstructuren betekenis?”
en - Betekenisgeving - Participatie - “Waarom
neurotransmitters overkomt dit
- Coping - Ingrijpende mij?”
gebeurtenissen
- Maatschappelijke
factoren
o ⇒ Gezondheid begrijpen vraagt om integratie van alle invalshoeken ⇒
Aanknopingspunten voor behandeling.
2. De herstelgerichte benadering in de
hulpverlening
2.1 Herstel: Een persoonlijk en uniek proces
3 Door: Robbe Veraghtert
, Herstelgerichte benadering (GGZ, vanaf 21e eeuw).
o ➡ Ontstaan vanuit ervaringen/verhalen van patiënten.
Kritiek op medische benadering:
o Te grote nadruk op diagnoses, zonder oog voor de context waarin de psychische
klachten zijn ontstaan.
o Stigmatiserende diagnoses of mensen die ‘uitbehandeld’ zijn ⇒ Hoop verdwijnt.
o Patiëntenrol ⇒ Afhankelijkheid ⇒ Verlies autonomie.
4 kernprincipes herstelgerichte benadering
o 1. Mensen zijn meer dan hun stoornis.
o 2. Focus op wat iemand kan en wil ontwikkelen en bereiken.
o 3. Grip en regie terugnemen; Nadelige invloeden van hun psychische aandoening
zoveel als mogelijk te boven komen; Uit de patiëntenrol komen.
o 4. Eigen doelen nastreven op hun eigen manier.
Wat is herstel?
o = Persoonlijk proces na ontwrichtende levenservaring (≠kleine tegenslag),
om het leven opnieuw vorm te geven vanuit eigen wensen en
mogelijkheden. Deze ervaring hoeft niet psychiatrisch van aard te zijn,
maar kan ook bijvoorbeeld het verlies v/e dierbare zijn.
Kenmerken van herstel:
o Voortdurend proces: Telkens nieuwe uitdagingen (bv. Na maandenlang isolatie
en therapie “ineens” terug de maatschappij in komen).
o Zeer persoonlijk: Ieders proces én wat helpt (of belemmert) richting herstel,
verschilt per persoon.
o Onvoorspelbaar: Ups en downs, terugval mogelijk.
o Proces(/eigendom) v/d cliënt zelf: Niet over te nemen, enkel ondersteunen.
o Traag proces: Vraagt veel geduld en begrip.
Conclusie ⇒ Herstel is méér dan “beter worden”. ⇒ Het is een langdurig, persoonlijk
en uniek proces!
2.2 Herstel verloopt in fasen
1. Aanloopfase:
o Aandoening ontwikkelt zich geleidelijk.
2. Overweldigd door de aandoening:
o Aandoening lijkt het leven volledig te bepalen: Gedrag wordt geheel
bepaald door aandoening en functioneren kan geblokkeerd worden.
⇒ Gevoelens van ontreddering, machteloosheid, geen verbinding met
zelf/anderen.
o Geen sprake van herstel.
3. Worstelen met de aandoening:
o Fase van overweldiging is (enigszins) voorbij.
⇒ Zelfvertrouwen krijgt deuk (uit schaamte of angst voor herhaling).
⇒ Voorzichtig opnieuw leven oppakken.
o Cognitieve hersteltijd nodig: Het is niet voorbij wanneer het voorbij is (bv. na
een manische episode).
4. Leven met de aandoening:
o Vertrouwen dat het mogelijk is om verder te gaan met het leven en dat het
leven bestaat uit meer dan de aandoening groeit weer.
4 Door: Robbe Veraghtert
