Belasting over de toegevoegde waarde
22/09/2025
Onderwijsleeractiviteiten
- Maandag 16:00 tot 19:00 MSI1 - 00.20
- Dit opleidingsonderdeel wordt voor de helft gedoceerd in het Nederlands en voor de helft in
het Frans
Studiemateriaal
- VYNCKE, K., DEBELVA, F., MASSIN, I. en STAS, D. (eds.), Handboek belasting toegevoegde
waarde, Gent, Owl Press, 2023, 580 p.
o Verkrijgbaar via boekhandel en cursusdienst (49,95 euro)
o Manamastudenten: inbegrepen in inschrijvingsgeld
- Wetgevingsbundel naar keuze (cf. facultaire regels)
o Vb. codex fiscaal recht
o Zelf kiezen
- Slides (zo snel mogelijk op Toledo)
- Eigen audiovisuele opnames zijn uitdrukkelijk verboden!
Hulpmiddelen
- Syllabus professor Traversa (FR)
- Websites
o http://iate.europa.eu
o http://www.linguee.fr
o https://ilt.kuleuven.be/inlato
o https://ec.europa.eu/taxation_customs/about/glossary_en
Evaluatieactiviteiten
- Schriftelijk examen
o Combinatie meerkeuzevragen (met giscorrectie) en open vragen
o Vragen deels in FR, open vragen mogen altijd worden beantwoord in NL
o Wetgevingsbundel, rekenmachine en woordenboek mogen worden gebruikt
- Derde zittijd
o Zelfde examenvorm
Structuur cursus - Sleutel oplossingen btw-casussen
- De 5 vragen-benadering
o Handeling verricht door btw-belastingplichtige?
▪ Art. 4-8bis btw-wetboek
o Handeling die belastbaar is?
▪ Art. 9-25sexies btw-wetboek
o Handeling die in België plaatsvindt?
▪ Art. 14-15, 21-21ter, 23, §§2-5, 25quinquies btw-wetboek
o Handeling waarop een vrijstelling van toepassing is?
▪ Art. 39-44bis btw-wetboek
▪ Zo nee, maatstaf van heffing en tarief: art. 26-38ter btw-wetboek
o Schuldenaar van de btw?
▪ Art. 51-52 btw-wetboek
1
,Vragen
- Vragen worden gesteld per e-mail aan professor Traversa of professor Vyncke (met
assistente Nell Peeters in cc) of tijdens les (bij voorkeur tijdens pauze)
- Vragen worden uitsluitend beantwoord tijdens colleges
- Vragen gesteld na afloop van het laatste college worden niet meer beantwoord
Plaats in het onderwijsaanbod
- Master in de rechten
- Master in de fiscaliteit
- Master in de economie, het recht en de bedrijfskunde
Contactgegevens
- Professor Vyncke
o
- Professor Traversa
o
- Assistentes Peeters en Venneman
o ,
- Collega Van Steenbergen
o
2
,Hoofdstuk 1: Algemene inleiding, historiek, werking en kenmerken van het btw-stelsel
Wat is btw? (vraag aan de studenten) -> hij zoekt 5 termen
- Belastingplichtige
o Vb. je verkoopt dingen op facebook marketplace -> btw speelt niet
o Geen btw afdragen op handelingen die je als particulier doet. Er zijn heel veel
uitzonderingen (zie verder)
o Opletten! Je wordt heel snel belastingplichtig
▪ Je wordt belastingplichtig zodra je voldoet aan de voorwaarde van art.4 btw
wetboek, niet slechts wanneer je een btw nummer aanvraagt.
- Belastbare handelingen
o Btw is een transactiebelasting, je betaalt belasting op handelingen die worden
gesteld, juridische verrichtingen
o Er zijn 4 belastbare handelingen
▪ Levering van goederen LVG
▪ Dienstprestaties DP
▪ Intracommunautaire verwerving IV
▪ Invoer van goederen I
o Onderscheid tussen de vier belastbare handelingen is van belang. Drie types gaan
altijd over goederen: LVG, IV, I. De diensten gaan dan niet over goederen. Diensten
zijn een restcategorie, alles wat niet kwalificeert als iets met een goed, is een dienst.
o Grote verschil tussen die drie is ->
▪ LVG -> typisch op nationaal grondgebied, of zijn als het internationaal is,
transacties die B2C plaatsvinden
▪ IV -> transactie van goederen tussen twee belastingplichtigen in een
internationale context (B2B) = het btw gebied = grosso modo is dit gebied de
EU
▪ I -> kan B2B of B2C zijn, hierbij gaat het over een derde land (buiten EU)
o Wanneer een Belg goederen koopt van een Nederlander en die goederen worden
getransporteerd van Amsterdam naar België
▪ Voor de Nederlander: intracommunautaire levering -> dit is btw technisch
een levering van goederen die wordt vrijgesteld van belasting.
▪ Voor de Belg: intracommunautaire verwerving
▪ Dus de goederen worden onttrokken aan de btw in Nederland, en wanner
het goed de grens overgaat, komt er Belgische btw op terecht
▪ Dus altijd als een goed wordt verplaatst -> verplaatsing van de btw -> btw ligt
vaak op de plaats waar het goed zich bevindt
o Vb. huis kopen in Spanje -> Spaanse btw, want het goed gaat de grens niet over, het
goed blijft in Spanje
- Plaatsbepaling
o Btw is de tweede belangrijkste belasting (onder personenbelasting)
o Het is een belasting die op korte termijn heel snel gegroeid is. Btw is nog geen 100
jaar oud, gestart in 6 landen, maar nu toegepast in 150 landen. VS is een grote
uitzondering, daar betaal je gewoon een sales taks op het einde van de aankoop.
o Waarom is de plaatsbepaling belangrijk? Stel dat een Belg een huis koopt in Spanje
van een Italiaanse verkoper en een Portugese makelaar. -> welk btw recht moet
worden gebruikt
▪ Men wil niet dubbel belast worden
▪ Overheid wil niet dat er geen belasting wordt betaald
▪ Dus er zijn plaatsbepalingsregels die aanwijzen wie heffingsbevoegd is, wie
de belasting mag innen
3
, - Tarief
o Belasting is ofwel een vast bedrag (vb. accijnzen) ofwel procentueel
o Bij btw is het procentueel, btw kent verschillende tarieven
o Als het leven duurder wordt omwille van inflatie, dan gaat het btw bedrag ook
automatisch verhogen. Dit is niet zo bij accijnzen, waarbij het bedrag soms moet
worden geactualiseerd.
o Tarieven: 0, 6, 12 en 21%
o 0 -> klein toepassingsgebied
o 6 -> heel ruim, basisbehoeften, momenteel discussie over ‘kunst’
o 12 -> klein toepassingsgebied, vooral in de horeca voor wat je eet (niet drinkt)
o 21 -> standaardtarief (andere drie zijn verlaagde tarieven)
o Alles wat om tarieven gaat -> KB20 bij het btw wetboek (KB zeker meedoen naar het
examen)
o Vrijstellingen -> moet er btw worden betaald?
▪ Vb. als je een lening aangaat om een woning te kopen, moet je geen btw
betalen op de interesten die je betaalt
▪ Vb. geen btw op de huisarts
▪ Vb. inschrijvingsgeld voor KU Leuven is niet onderworpen aan btw
- Belastingschuldige
o Het is een belasting aan consumenten. Jij bent belastingschuldige -> je bent belasting
verschuldigd als je zaken aankoopt. Wil dat zeggen dat je de btw afdraagt aan de
schatkist? Neen, de handelaar zelf moet de btw overdragen aan de fod financiën. De
consument moet dit niet doen, zij betaalt de btw aan de handelaar.
o In veel gevallen is dit de leverancier, maar dat is zeker niet altijd zo. Het kan ook zijn
dat de koper dit moet doen.
o ! belastingplichtige en belastingschuldige zijn twee verschillende zaken, verwar die
niet
Dit zijn de vijf vragen die je zal moeten beantwoorden op het examen
Uitgelegd, maar niet één van de vijf termen
- Maatstaf van heffing
o = Belastbare basis/grondslag -> in btw recht spreken we met de term ‘maatstaf van
heffing’
o Dit is wat je gebruikt om de belasting op te gaan berekenen
o Soms heel rechtuit: vb. schoenen kopen van 100 euro -> MVH is 100 en er is 21 euro
btw
o Soms minder rechtuit: vb. een ruil -> een ton appelen wordt geruild voor een ton
peren -> dit zijn twee belastbare handelingen die beide worden belast met btw, ook
al is er geen geld mee betrokken
- Recht op aftrek
o Ondernemers kunnen btw recupereren (in aftrek brengen)
o Veel regels rond grootte van het recht op aftrek
4
,Historiek
Frankrijk 1937
- “Taxe unique globale à la production” [en “taxe sur les prestations de services”]
o Vooral goederen zijn van belang, diensten minder
- Revolutionair: geen cascadebelasting (= belasting op belasting)
o Belastingen die werden gegeven bij elke verkoop. Als iets nu voor 100 wordt
verkocht, is er één keer belasting; of 10 keer voor 10 verkocht, dan is er 10 keer
belasting
o Op het einde van het productieproces wordt de belasting gegeven
- Kenmerken btw-stelsel toen: neutraal, evenredig tarief, algemeen maar geen verbuiksbelasting,
geen stelsel van gesplitste betaling en aftrek van voorbelasting
o Neutraal: eenmaal de belasting op de verkoopprijs
o Algemeen, maar geen verbruiksbelasting
▪ Itt. Accijnzen -> op een specifieke reeks aan goederen (alcohol, tabak…)
▪ Toen nog geen verbruiksbelasting, nu wel al
o Geen stelsel van gesplitste betaling
o Geen aftrek van voorbelasting
Frankrijk 1948
- Extra kenmerk huidig btw-stelsel: stelsel van gesplitste betaling en aftrek van voorbelasting
o Redenen: Franse staat merkte dat ze te lang moest wachten op wanneer de belasting
binnenkwam, dit moest sneller -> Recht op aftrek van voorbelasting (neutraliteit
behouden) & nu wel gesplitste belasting
o DUS
▪ Belasting betalen op verkopen
▪ Belasting recupereren op aankopen
Frankrijk 1954
- “Taxe sur la valeur ajoutée” (TVA), maar nog steeds geen verbruiks-belasting, enkel op producten
en enkel tijdens productieproces
Europa 1958
- Art. 99 EEG-Verdrag (nu art. 113 VwEU)
- De Commissie onderzoekt op welke wijze de wetgevingen van de verschillende Lid-Staten met
betrekking tot de omzetbelasting, de accijnzen en de andere indirecte belastingen, met inbegrip
van de compensatiemaatregelen welke van toepassing zijn op de handel tussen de Lid-Staten, in
het belang van de gemeenschappelijke markt kunnen worden geharmoniseerd. De Commissie
dient voorstellen in bij de Raad die met eenparigheid van stemmen besluit, onverminderd de
bepalingen van de artikelen 100 en 101.
- Europese commissie kreeg de opdracht om op zoekt te gaan naar een omzetbelasting die ervoor
zou zorgen dat de markt niet kon worden verstoord, en dat met geharmoniseerd transacties kon
doen
Europa 1962
- ABC-rapport en FFC-rapport: Frankrijk als gidsland
- (twee rapporten door de EC)
Europa 1967
- Eerste Richtlijn en Tweede Richtlijn
- Belasting over de toegevoegde waarde (btw), verbruiksbelasting
- Vanaf 1970 in DE, FR, NL en LU, vanaf 1971 in BE, vanaf 1973 in IT
5
,Europa 1977
- Zesde Richtlijn: veel verdergaande harmonisering, met financieel doel
- Uniforme grondslag met oog op eigen middelen
o EU heeft van btw een stukje ‘eigen middelen’ gemaakt
o Vb. douane is ook een eigen middel van de EU
o Maar voor btw niet helemaal -> we storten een stukje van de btw door naar Europa
- Basisbegrippen en –mechanismen
- Ook tarieven- en vrijstellingenbeleid
o Tot op dat ogenblik konden lidstaten hun eigen zin dien, vanaf nu wel een beleid
Europa 1993
- Opheffing fiscale binnengrenzen
o Voorheen: als je op vakantie wilde naar Spanje, zag je bij elke grens heel veel
vrachtwagens.
o Vanaf nu: geen binnengrenzen meer
o Dit was wel een uitdaging voor de btw
- Nieuwe belastbare handeling: intracommunautaire verwerving van goederen
Europa 2006
- Btw-richtlijn nr. 2006/112/EG: coördinatie vigerend btw-recht
o Dit is tot op vandaag de Europese basiswetgeving
o Btw recht is heel speciaal -> van nature is de belasting Europeesrechtelijk georganiseerd
(maar wel een nationale belasting)
- In samenlezing met: btw-verordening nr. 282/2011/EU
o Moet samen worden gelezen met ons Belgisch btw recht
Werking in vergelijking met vroegere omzetbelastingen
Btw is niet cumulatief, maar wordt afgedragen in fracties: aftrek van voorbelasting, zolang goed of
dienst in productie- en distributiecyclus blijft => neutraliteit
- T.a.v. onderscheiden fasen in productie- en distributieproces, incl. eventuele verschillen in btw-
tarief tijdens die fasen
- T.a.v. lengte van productie- en distributieproces
- T.a.v. grensoverschrijding
- ↔ eenmalige heffing “taxe unique globale à la production”
- ↔ cascadebelasting
o Belasting op belasting
o Drukt ook op ondernemer, op productief gebruik
o Ondoorzichtig en daardoor ongeschikt voor grensoverschrijdende transacties
- Enige nuance vereist: directe en indirecte btw-kosten
Ondernemers zijn blij dat ze onderworpen zijn aan btw, omwille van het feit van aftrek. Toch is het
geen kosteloos gegeven, zij moeten ook btw aangiftes indienen -> er gaan kosten gepaard met al de
btw-administratie. Dit zijn indirecte btw kosten. Er zijn daarnaast ook directe btw kosten. Dit gaat
over producten die je aankoop, maar waar je toch geen btw kan recupereren (vb. alcohol, sigaretten
en andere rookwaren..). Zie verder bij het recht op aftrek.
6
,Algemene verbruiksbelasting
- “Verbruiksbelasting”
o Niet gedefinieerd, integendeel
Zie term “omzetbelasting”, o.m. in art. 1 § 1 WBTW
o Belasting op verbruiksuitgaven ↔ belasting op inkomsten of vermogen
o Productief of consumptief gebruik? Eindverbruik, dus enkel consumptief
o “Verbruik” = “gebruik waardoor goed of dienst teniet gaat”
o “Verbruiker” onttrekt goed of dienst definitief aan economisch leven
o Slechts eenmaal belasten ↔ btw op goederen die niet tenietgaan door verbruik, zoals
beleggingsgoud
- “Algemeen”
o Btw moet in principe alle verbruiksuitgaven treffen
o Maar dan ook enkel die, en slechts één keer
o Bepaalde uitgaven worden echter uitdrukkelijk vrijgesteld
Werking in België
- Belastingplichtige
- Belastbare handeling: levering van goederen/diensten
- Plaats
- Belastbaar feit en opeisbaarheid
o Opeisbaarheid: vanaf wanneer zou de fiscus recht kunnen hebben op de belasting
o Niet hetzelfde als de ‘verschuldigbaarheid’ van de belasting
- Maatstaf van heffing
- Tarief
- Vrijstelling
- Aftrek
- Voldoening
- Bijzondere regelingen
Werking in de internationale sfeer
Belasting in land van bestemming
- Belasting op eindverbruik
- Verschillen in tarieven tussen lidstaten en derde landen
- Invoer/uitvoer
o Ontheffing bij uitvoer: vrijstelling met terugbetaling van voorbelasting
o Heffing bij invoer: binnenlands tarief
- Belastbare handeling: invoer van goederen
- Detaxatie van export
Werking binnen de Europese Unie
Belasting in land van bestemming
- Belasting op eindverbruik
- Verschillen in tarieven tussen lidstaten
- Tot 1993: invoer/uitvoer, sinds 1993: “overgangsregime”
o Ontheffing bij intracommunautaire levering: vrijstelling met terugbetaling van
voorbelasting
o Heffing bij intracommunautaire verwerving: binnenlands tarief
- Belastbare handeling: intracommunautaire verwerving van goederen
- Ooit “definitief regime”? Geleidelijke transitie bezig:
o 01/01/1993: B2B goederen
o 2010-2015: B2B diensten, bijna B2C diensten
7
, o 01/07/2021: B2C goederen
o Er blijven dus veranderingen zijn in het btw stelsel
Terminologie
“Belasting over de toegevoegde waarde
- Btw is géén belasting over de toegevoegde waarde, maar over de gehele waarde
o Of beter: over de gehele prijs (art. 1 tweede lid btw-richtlijn)
o Benaming is historisch te verklaren: aftrek van voorbelasting (zie hoger)
▪ Belasting wordt gefractioneerd afgedragen
▪ A koopt aan en verkoopt aan B -> netto betaalt hij x belasting
▪ B koopt van A en verkoopt aan C -> netto betaalt hij x belasting, zal gaan over de
meerwaarde die hij vraagt aan C voor het goed bij wederverkoop
o Uitzondering: heffing over winstmarge bij tweedehandse goederen
- Gemeten via verschil in prijs = ontoereikend instrument?
o Uitgedrukte prijs kan ontbreken (vb. levering aan zichzelf), prijs kan voorwerp uitmaken
van discussie (vb. tussen verbonden ondernemingen), muntwaarde fluctueert, etc.
o Van belang ook -> verschillende munten en omzetting daarvan in andere munten
Btw-belastingplichtige is geen belastingplichtige in klassieke zin
- Producent en distributeur: belasting innen en voldoen
- Consument: belasting economisch dragen
o Handelaar betaalt de belasting niet, maar int ze wel; koper betaalt de belasting, maar
stort ze niet door naar de overheid
- Niet onderworpen als persoon inkomstenbelastingen
- Niet uiteindelijke schuldenaar <-> inkomstenbelastingen
- Term “belastingplichtige” is ongelukkig gekozen
- Vgl. “assujetti”, “taxable person”, “ondernemer”, “Unternehmer”
“Belastingplichtige” vs “Belastingschuldige”
- Vgl. “taxable person” vs “taxpayer”
Vergelijking met andere belastingen
>< inkomstenbelastingen (directe belastingen)
- Wereldwijd inkomen
- Belastingplichtige draagt belasting
- Periodiek geheven
o Vs. btw wordt gegeven per transactie
- Beogen verrijking
- Persoonlijke situatie (personenbelasting)
o Btw is gelijk voor iedereen, personenbelasting hangt af van aantal kinderen, gehuwd…
- Progressief tarief (personenbelasting)
o Zou zijn: als je iets koopt van 100 euro, de eerste schijf van 40 euro aan 6%, alles
daarboven aan 21% -> mag niet, je moet een uniek tarief toepassen
o Europeesrechtelijk is het ook niet toegestaan een progressief tarief voor btw toegestaan,
België had het eens geprobeerd maar is teruggefloten
>< registratie- en succesierechten
- Specifieke contracten en eigendomsoverdrachten
- Waarde staat centraal
>< douane- en accijnsrechten (niet algemeen)
>< met zegel gelijkgestelde taksen (geen aftrek)
8
,Europese inslag
Btw-recht = (geïmplementeerd) Europees recht
- Ratio dubbel: gebrek aan eenvormigheid op zich leidt tot distorties + risico op verdoken
exportsubsidies (belangrijk voor de interne markt)
Interpretatie moet gebeuren op Europees niveau
- Beperkte discretionaire bevoegdheid voor de lidstaten
Extra rechtsbescherming
- Suprematie van het Unierecht
- (Verticale) rechtstreekse werking
o vb. HvJ 19 januari 1982, zaak 8/81, Ursula Becker
- Mogelijkheid/verplichting tot prejudiciële vraagstelling (vragen stellen aan het Hof van Justitie)
o EU hof speelt een belangrijke rol, er is heel veen btw rechtspraak
- Procedure wegens niet-nakoming
o Als het hof oordeelt tegen een Belgische regeling, dan moet België de regelgeving
herzien. Er is veel druk vanuit Europa om netjes in de pas te lopen
- Staatsaansprakelijkheid en schadevergoeding
Rechtsbronnen
Belangrijke supranationale bronnen van btw-recht
- Btw-richtlijn (EUR-Lex) (cf. art. 1bis 1°-5° WBTW)
- Btw-verordening (EUR-Lex) (cf. art. 1bis 6°-9° WBTW)
- Rechtspraak van het EU Hof (CURIA)
- Standpunten van het Btw-Comité (TAXUD) (zie verder hierover)
- Standpunten van de Europese Commissie (TAXUD)
- ! als je richtlijnen online googelt, moet je opletten dat je niet de verkeerde versie opzoekt. Vb. er
is een basisrichtlijn uit 2006, maar die is al heel veel gewijzigd. Zorg dat je de geconsolideerde
versie hebt die op dat moment van toepassing is.
Belangrijke Belgische bronnen van btw-recht
- Btw-wetboek
- Btw-uitvoeringsbesluiten
- Rechtspraak Grondwettelijk Hof en Hof van Cassatie
- Standpunten van de Belgische btw-administratie (incl. rulings)
- Standpunten van de Minister van Financië
- => www.fisconetplus.be -> hier vind je alles over het Belgisch federaal fiscaal stelsel
Geharmoniseerde belasting
Richtlijnen als harmonisatie-instrument
- Leidt tot verschillen in wetgeving tussen lidstaten
- Toenemend probleem: van 6 naar 27 (eerder 28) lidstaten
- Belangrijke rol EU Hof en Europese Commissie
9
, Btw-comité (art. 398 btw-richtlijn)
- Overlegorgaan Europese Commissie en lidstaten
o Vertegenwoordigers van de lidstaten en van de commissie, die twee keer per jaar vragen
gaan beantwoorden
- Soms verplichte raadpleging (zgn. consultations)
o Soms moet je verplicht het comité raadplegen -> raadpleging = wachten tot het comité
antwoord
o Bv. invoering btw-eenheid
- Soms verplichte kennisgeving (zgn. notifications)
o Kennisgeving = niet wachten tot het comité antwoord, vanaf dat je kennisgeeft is het
goed
o Bv. verlegging van heffing in reeks specifieke gevallen
- Richtlijnen in functie van vragen (zgn. guidelines)
- Samenwerking leidde tot eerste verordening in 2011
Andere inspanningen Europese Commissie
- Eigen richtlijnen (zgn. explanatory notes)
- VAT Expert Group en Group on the Future of VAT
- Rechtszekerheid complexe grensoverschrijdende handelingen (zgn. VAT Cross Border Rulings)
o Als je op voorhand informatie wilt over de handeling
- Naast formele inbreukprocedures, ook zgn. EU Pilots
o Als een ander land ziet dat vb. Belgie iets doet wat niet mag, kunnen ze dat aangeven. EC
zal dan België bevragen en kijken of een formele inbreukprocedure noodzakelijk is.
Beperking soevereiniteit lidstaten (art. 401 btw-richtlijn)
- Bestaande omzetbelasting aanpassen bij toetreding tot EU
- Geen andere belastingen, rechten of heffingen invoeren met karakter van omzetbelasting
- Vier belangrijke toetsingselementen in rechtspraak EU Hof
- Belastingen op verzekeringsovereenkomsten, op spelen en weddenschappen, alsook accijnzen en
registratierechten, kunnen cumulatief met btw worden toegepast
Opbrengst en verdeling
Btw-opbrengsten en fiscale ontvangsten van 1970 t.e.m.
(in miljoenen euro) 2022
120.000
100.000
80.000
60.000
40.000
20.000
0
19 19 19 19 19 19 20 20 20 20 20 20
70 75 80 85 90 95 00 05 10 15 20 22
Btw (1) 2.41 4.04 6.66 9.12 11.3 13.6 18.1 21.3 25.0 27.4 27.1 35.8
Fiscale ontvangsten (2) 7.17 15.0 24.7 34.4 42.9 54.4 70.5 84.2 91.1 103. 105. 133.
(1) t.o.v. (2) 34% 27% 27% 26% 27% 25% 26% 25% 27% 26% 26% 27%
10
22/09/2025
Onderwijsleeractiviteiten
- Maandag 16:00 tot 19:00 MSI1 - 00.20
- Dit opleidingsonderdeel wordt voor de helft gedoceerd in het Nederlands en voor de helft in
het Frans
Studiemateriaal
- VYNCKE, K., DEBELVA, F., MASSIN, I. en STAS, D. (eds.), Handboek belasting toegevoegde
waarde, Gent, Owl Press, 2023, 580 p.
o Verkrijgbaar via boekhandel en cursusdienst (49,95 euro)
o Manamastudenten: inbegrepen in inschrijvingsgeld
- Wetgevingsbundel naar keuze (cf. facultaire regels)
o Vb. codex fiscaal recht
o Zelf kiezen
- Slides (zo snel mogelijk op Toledo)
- Eigen audiovisuele opnames zijn uitdrukkelijk verboden!
Hulpmiddelen
- Syllabus professor Traversa (FR)
- Websites
o http://iate.europa.eu
o http://www.linguee.fr
o https://ilt.kuleuven.be/inlato
o https://ec.europa.eu/taxation_customs/about/glossary_en
Evaluatieactiviteiten
- Schriftelijk examen
o Combinatie meerkeuzevragen (met giscorrectie) en open vragen
o Vragen deels in FR, open vragen mogen altijd worden beantwoord in NL
o Wetgevingsbundel, rekenmachine en woordenboek mogen worden gebruikt
- Derde zittijd
o Zelfde examenvorm
Structuur cursus - Sleutel oplossingen btw-casussen
- De 5 vragen-benadering
o Handeling verricht door btw-belastingplichtige?
▪ Art. 4-8bis btw-wetboek
o Handeling die belastbaar is?
▪ Art. 9-25sexies btw-wetboek
o Handeling die in België plaatsvindt?
▪ Art. 14-15, 21-21ter, 23, §§2-5, 25quinquies btw-wetboek
o Handeling waarop een vrijstelling van toepassing is?
▪ Art. 39-44bis btw-wetboek
▪ Zo nee, maatstaf van heffing en tarief: art. 26-38ter btw-wetboek
o Schuldenaar van de btw?
▪ Art. 51-52 btw-wetboek
1
,Vragen
- Vragen worden gesteld per e-mail aan professor Traversa of professor Vyncke (met
assistente Nell Peeters in cc) of tijdens les (bij voorkeur tijdens pauze)
- Vragen worden uitsluitend beantwoord tijdens colleges
- Vragen gesteld na afloop van het laatste college worden niet meer beantwoord
Plaats in het onderwijsaanbod
- Master in de rechten
- Master in de fiscaliteit
- Master in de economie, het recht en de bedrijfskunde
Contactgegevens
- Professor Vyncke
o
- Professor Traversa
o
- Assistentes Peeters en Venneman
o ,
- Collega Van Steenbergen
o
2
,Hoofdstuk 1: Algemene inleiding, historiek, werking en kenmerken van het btw-stelsel
Wat is btw? (vraag aan de studenten) -> hij zoekt 5 termen
- Belastingplichtige
o Vb. je verkoopt dingen op facebook marketplace -> btw speelt niet
o Geen btw afdragen op handelingen die je als particulier doet. Er zijn heel veel
uitzonderingen (zie verder)
o Opletten! Je wordt heel snel belastingplichtig
▪ Je wordt belastingplichtig zodra je voldoet aan de voorwaarde van art.4 btw
wetboek, niet slechts wanneer je een btw nummer aanvraagt.
- Belastbare handelingen
o Btw is een transactiebelasting, je betaalt belasting op handelingen die worden
gesteld, juridische verrichtingen
o Er zijn 4 belastbare handelingen
▪ Levering van goederen LVG
▪ Dienstprestaties DP
▪ Intracommunautaire verwerving IV
▪ Invoer van goederen I
o Onderscheid tussen de vier belastbare handelingen is van belang. Drie types gaan
altijd over goederen: LVG, IV, I. De diensten gaan dan niet over goederen. Diensten
zijn een restcategorie, alles wat niet kwalificeert als iets met een goed, is een dienst.
o Grote verschil tussen die drie is ->
▪ LVG -> typisch op nationaal grondgebied, of zijn als het internationaal is,
transacties die B2C plaatsvinden
▪ IV -> transactie van goederen tussen twee belastingplichtigen in een
internationale context (B2B) = het btw gebied = grosso modo is dit gebied de
EU
▪ I -> kan B2B of B2C zijn, hierbij gaat het over een derde land (buiten EU)
o Wanneer een Belg goederen koopt van een Nederlander en die goederen worden
getransporteerd van Amsterdam naar België
▪ Voor de Nederlander: intracommunautaire levering -> dit is btw technisch
een levering van goederen die wordt vrijgesteld van belasting.
▪ Voor de Belg: intracommunautaire verwerving
▪ Dus de goederen worden onttrokken aan de btw in Nederland, en wanner
het goed de grens overgaat, komt er Belgische btw op terecht
▪ Dus altijd als een goed wordt verplaatst -> verplaatsing van de btw -> btw ligt
vaak op de plaats waar het goed zich bevindt
o Vb. huis kopen in Spanje -> Spaanse btw, want het goed gaat de grens niet over, het
goed blijft in Spanje
- Plaatsbepaling
o Btw is de tweede belangrijkste belasting (onder personenbelasting)
o Het is een belasting die op korte termijn heel snel gegroeid is. Btw is nog geen 100
jaar oud, gestart in 6 landen, maar nu toegepast in 150 landen. VS is een grote
uitzondering, daar betaal je gewoon een sales taks op het einde van de aankoop.
o Waarom is de plaatsbepaling belangrijk? Stel dat een Belg een huis koopt in Spanje
van een Italiaanse verkoper en een Portugese makelaar. -> welk btw recht moet
worden gebruikt
▪ Men wil niet dubbel belast worden
▪ Overheid wil niet dat er geen belasting wordt betaald
▪ Dus er zijn plaatsbepalingsregels die aanwijzen wie heffingsbevoegd is, wie
de belasting mag innen
3
, - Tarief
o Belasting is ofwel een vast bedrag (vb. accijnzen) ofwel procentueel
o Bij btw is het procentueel, btw kent verschillende tarieven
o Als het leven duurder wordt omwille van inflatie, dan gaat het btw bedrag ook
automatisch verhogen. Dit is niet zo bij accijnzen, waarbij het bedrag soms moet
worden geactualiseerd.
o Tarieven: 0, 6, 12 en 21%
o 0 -> klein toepassingsgebied
o 6 -> heel ruim, basisbehoeften, momenteel discussie over ‘kunst’
o 12 -> klein toepassingsgebied, vooral in de horeca voor wat je eet (niet drinkt)
o 21 -> standaardtarief (andere drie zijn verlaagde tarieven)
o Alles wat om tarieven gaat -> KB20 bij het btw wetboek (KB zeker meedoen naar het
examen)
o Vrijstellingen -> moet er btw worden betaald?
▪ Vb. als je een lening aangaat om een woning te kopen, moet je geen btw
betalen op de interesten die je betaalt
▪ Vb. geen btw op de huisarts
▪ Vb. inschrijvingsgeld voor KU Leuven is niet onderworpen aan btw
- Belastingschuldige
o Het is een belasting aan consumenten. Jij bent belastingschuldige -> je bent belasting
verschuldigd als je zaken aankoopt. Wil dat zeggen dat je de btw afdraagt aan de
schatkist? Neen, de handelaar zelf moet de btw overdragen aan de fod financiën. De
consument moet dit niet doen, zij betaalt de btw aan de handelaar.
o In veel gevallen is dit de leverancier, maar dat is zeker niet altijd zo. Het kan ook zijn
dat de koper dit moet doen.
o ! belastingplichtige en belastingschuldige zijn twee verschillende zaken, verwar die
niet
Dit zijn de vijf vragen die je zal moeten beantwoorden op het examen
Uitgelegd, maar niet één van de vijf termen
- Maatstaf van heffing
o = Belastbare basis/grondslag -> in btw recht spreken we met de term ‘maatstaf van
heffing’
o Dit is wat je gebruikt om de belasting op te gaan berekenen
o Soms heel rechtuit: vb. schoenen kopen van 100 euro -> MVH is 100 en er is 21 euro
btw
o Soms minder rechtuit: vb. een ruil -> een ton appelen wordt geruild voor een ton
peren -> dit zijn twee belastbare handelingen die beide worden belast met btw, ook
al is er geen geld mee betrokken
- Recht op aftrek
o Ondernemers kunnen btw recupereren (in aftrek brengen)
o Veel regels rond grootte van het recht op aftrek
4
,Historiek
Frankrijk 1937
- “Taxe unique globale à la production” [en “taxe sur les prestations de services”]
o Vooral goederen zijn van belang, diensten minder
- Revolutionair: geen cascadebelasting (= belasting op belasting)
o Belastingen die werden gegeven bij elke verkoop. Als iets nu voor 100 wordt
verkocht, is er één keer belasting; of 10 keer voor 10 verkocht, dan is er 10 keer
belasting
o Op het einde van het productieproces wordt de belasting gegeven
- Kenmerken btw-stelsel toen: neutraal, evenredig tarief, algemeen maar geen verbuiksbelasting,
geen stelsel van gesplitste betaling en aftrek van voorbelasting
o Neutraal: eenmaal de belasting op de verkoopprijs
o Algemeen, maar geen verbruiksbelasting
▪ Itt. Accijnzen -> op een specifieke reeks aan goederen (alcohol, tabak…)
▪ Toen nog geen verbruiksbelasting, nu wel al
o Geen stelsel van gesplitste betaling
o Geen aftrek van voorbelasting
Frankrijk 1948
- Extra kenmerk huidig btw-stelsel: stelsel van gesplitste betaling en aftrek van voorbelasting
o Redenen: Franse staat merkte dat ze te lang moest wachten op wanneer de belasting
binnenkwam, dit moest sneller -> Recht op aftrek van voorbelasting (neutraliteit
behouden) & nu wel gesplitste belasting
o DUS
▪ Belasting betalen op verkopen
▪ Belasting recupereren op aankopen
Frankrijk 1954
- “Taxe sur la valeur ajoutée” (TVA), maar nog steeds geen verbruiks-belasting, enkel op producten
en enkel tijdens productieproces
Europa 1958
- Art. 99 EEG-Verdrag (nu art. 113 VwEU)
- De Commissie onderzoekt op welke wijze de wetgevingen van de verschillende Lid-Staten met
betrekking tot de omzetbelasting, de accijnzen en de andere indirecte belastingen, met inbegrip
van de compensatiemaatregelen welke van toepassing zijn op de handel tussen de Lid-Staten, in
het belang van de gemeenschappelijke markt kunnen worden geharmoniseerd. De Commissie
dient voorstellen in bij de Raad die met eenparigheid van stemmen besluit, onverminderd de
bepalingen van de artikelen 100 en 101.
- Europese commissie kreeg de opdracht om op zoekt te gaan naar een omzetbelasting die ervoor
zou zorgen dat de markt niet kon worden verstoord, en dat met geharmoniseerd transacties kon
doen
Europa 1962
- ABC-rapport en FFC-rapport: Frankrijk als gidsland
- (twee rapporten door de EC)
Europa 1967
- Eerste Richtlijn en Tweede Richtlijn
- Belasting over de toegevoegde waarde (btw), verbruiksbelasting
- Vanaf 1970 in DE, FR, NL en LU, vanaf 1971 in BE, vanaf 1973 in IT
5
,Europa 1977
- Zesde Richtlijn: veel verdergaande harmonisering, met financieel doel
- Uniforme grondslag met oog op eigen middelen
o EU heeft van btw een stukje ‘eigen middelen’ gemaakt
o Vb. douane is ook een eigen middel van de EU
o Maar voor btw niet helemaal -> we storten een stukje van de btw door naar Europa
- Basisbegrippen en –mechanismen
- Ook tarieven- en vrijstellingenbeleid
o Tot op dat ogenblik konden lidstaten hun eigen zin dien, vanaf nu wel een beleid
Europa 1993
- Opheffing fiscale binnengrenzen
o Voorheen: als je op vakantie wilde naar Spanje, zag je bij elke grens heel veel
vrachtwagens.
o Vanaf nu: geen binnengrenzen meer
o Dit was wel een uitdaging voor de btw
- Nieuwe belastbare handeling: intracommunautaire verwerving van goederen
Europa 2006
- Btw-richtlijn nr. 2006/112/EG: coördinatie vigerend btw-recht
o Dit is tot op vandaag de Europese basiswetgeving
o Btw recht is heel speciaal -> van nature is de belasting Europeesrechtelijk georganiseerd
(maar wel een nationale belasting)
- In samenlezing met: btw-verordening nr. 282/2011/EU
o Moet samen worden gelezen met ons Belgisch btw recht
Werking in vergelijking met vroegere omzetbelastingen
Btw is niet cumulatief, maar wordt afgedragen in fracties: aftrek van voorbelasting, zolang goed of
dienst in productie- en distributiecyclus blijft => neutraliteit
- T.a.v. onderscheiden fasen in productie- en distributieproces, incl. eventuele verschillen in btw-
tarief tijdens die fasen
- T.a.v. lengte van productie- en distributieproces
- T.a.v. grensoverschrijding
- ↔ eenmalige heffing “taxe unique globale à la production”
- ↔ cascadebelasting
o Belasting op belasting
o Drukt ook op ondernemer, op productief gebruik
o Ondoorzichtig en daardoor ongeschikt voor grensoverschrijdende transacties
- Enige nuance vereist: directe en indirecte btw-kosten
Ondernemers zijn blij dat ze onderworpen zijn aan btw, omwille van het feit van aftrek. Toch is het
geen kosteloos gegeven, zij moeten ook btw aangiftes indienen -> er gaan kosten gepaard met al de
btw-administratie. Dit zijn indirecte btw kosten. Er zijn daarnaast ook directe btw kosten. Dit gaat
over producten die je aankoop, maar waar je toch geen btw kan recupereren (vb. alcohol, sigaretten
en andere rookwaren..). Zie verder bij het recht op aftrek.
6
,Algemene verbruiksbelasting
- “Verbruiksbelasting”
o Niet gedefinieerd, integendeel
Zie term “omzetbelasting”, o.m. in art. 1 § 1 WBTW
o Belasting op verbruiksuitgaven ↔ belasting op inkomsten of vermogen
o Productief of consumptief gebruik? Eindverbruik, dus enkel consumptief
o “Verbruik” = “gebruik waardoor goed of dienst teniet gaat”
o “Verbruiker” onttrekt goed of dienst definitief aan economisch leven
o Slechts eenmaal belasten ↔ btw op goederen die niet tenietgaan door verbruik, zoals
beleggingsgoud
- “Algemeen”
o Btw moet in principe alle verbruiksuitgaven treffen
o Maar dan ook enkel die, en slechts één keer
o Bepaalde uitgaven worden echter uitdrukkelijk vrijgesteld
Werking in België
- Belastingplichtige
- Belastbare handeling: levering van goederen/diensten
- Plaats
- Belastbaar feit en opeisbaarheid
o Opeisbaarheid: vanaf wanneer zou de fiscus recht kunnen hebben op de belasting
o Niet hetzelfde als de ‘verschuldigbaarheid’ van de belasting
- Maatstaf van heffing
- Tarief
- Vrijstelling
- Aftrek
- Voldoening
- Bijzondere regelingen
Werking in de internationale sfeer
Belasting in land van bestemming
- Belasting op eindverbruik
- Verschillen in tarieven tussen lidstaten en derde landen
- Invoer/uitvoer
o Ontheffing bij uitvoer: vrijstelling met terugbetaling van voorbelasting
o Heffing bij invoer: binnenlands tarief
- Belastbare handeling: invoer van goederen
- Detaxatie van export
Werking binnen de Europese Unie
Belasting in land van bestemming
- Belasting op eindverbruik
- Verschillen in tarieven tussen lidstaten
- Tot 1993: invoer/uitvoer, sinds 1993: “overgangsregime”
o Ontheffing bij intracommunautaire levering: vrijstelling met terugbetaling van
voorbelasting
o Heffing bij intracommunautaire verwerving: binnenlands tarief
- Belastbare handeling: intracommunautaire verwerving van goederen
- Ooit “definitief regime”? Geleidelijke transitie bezig:
o 01/01/1993: B2B goederen
o 2010-2015: B2B diensten, bijna B2C diensten
7
, o 01/07/2021: B2C goederen
o Er blijven dus veranderingen zijn in het btw stelsel
Terminologie
“Belasting over de toegevoegde waarde
- Btw is géén belasting over de toegevoegde waarde, maar over de gehele waarde
o Of beter: over de gehele prijs (art. 1 tweede lid btw-richtlijn)
o Benaming is historisch te verklaren: aftrek van voorbelasting (zie hoger)
▪ Belasting wordt gefractioneerd afgedragen
▪ A koopt aan en verkoopt aan B -> netto betaalt hij x belasting
▪ B koopt van A en verkoopt aan C -> netto betaalt hij x belasting, zal gaan over de
meerwaarde die hij vraagt aan C voor het goed bij wederverkoop
o Uitzondering: heffing over winstmarge bij tweedehandse goederen
- Gemeten via verschil in prijs = ontoereikend instrument?
o Uitgedrukte prijs kan ontbreken (vb. levering aan zichzelf), prijs kan voorwerp uitmaken
van discussie (vb. tussen verbonden ondernemingen), muntwaarde fluctueert, etc.
o Van belang ook -> verschillende munten en omzetting daarvan in andere munten
Btw-belastingplichtige is geen belastingplichtige in klassieke zin
- Producent en distributeur: belasting innen en voldoen
- Consument: belasting economisch dragen
o Handelaar betaalt de belasting niet, maar int ze wel; koper betaalt de belasting, maar
stort ze niet door naar de overheid
- Niet onderworpen als persoon inkomstenbelastingen
- Niet uiteindelijke schuldenaar <-> inkomstenbelastingen
- Term “belastingplichtige” is ongelukkig gekozen
- Vgl. “assujetti”, “taxable person”, “ondernemer”, “Unternehmer”
“Belastingplichtige” vs “Belastingschuldige”
- Vgl. “taxable person” vs “taxpayer”
Vergelijking met andere belastingen
>< inkomstenbelastingen (directe belastingen)
- Wereldwijd inkomen
- Belastingplichtige draagt belasting
- Periodiek geheven
o Vs. btw wordt gegeven per transactie
- Beogen verrijking
- Persoonlijke situatie (personenbelasting)
o Btw is gelijk voor iedereen, personenbelasting hangt af van aantal kinderen, gehuwd…
- Progressief tarief (personenbelasting)
o Zou zijn: als je iets koopt van 100 euro, de eerste schijf van 40 euro aan 6%, alles
daarboven aan 21% -> mag niet, je moet een uniek tarief toepassen
o Europeesrechtelijk is het ook niet toegestaan een progressief tarief voor btw toegestaan,
België had het eens geprobeerd maar is teruggefloten
>< registratie- en succesierechten
- Specifieke contracten en eigendomsoverdrachten
- Waarde staat centraal
>< douane- en accijnsrechten (niet algemeen)
>< met zegel gelijkgestelde taksen (geen aftrek)
8
,Europese inslag
Btw-recht = (geïmplementeerd) Europees recht
- Ratio dubbel: gebrek aan eenvormigheid op zich leidt tot distorties + risico op verdoken
exportsubsidies (belangrijk voor de interne markt)
Interpretatie moet gebeuren op Europees niveau
- Beperkte discretionaire bevoegdheid voor de lidstaten
Extra rechtsbescherming
- Suprematie van het Unierecht
- (Verticale) rechtstreekse werking
o vb. HvJ 19 januari 1982, zaak 8/81, Ursula Becker
- Mogelijkheid/verplichting tot prejudiciële vraagstelling (vragen stellen aan het Hof van Justitie)
o EU hof speelt een belangrijke rol, er is heel veen btw rechtspraak
- Procedure wegens niet-nakoming
o Als het hof oordeelt tegen een Belgische regeling, dan moet België de regelgeving
herzien. Er is veel druk vanuit Europa om netjes in de pas te lopen
- Staatsaansprakelijkheid en schadevergoeding
Rechtsbronnen
Belangrijke supranationale bronnen van btw-recht
- Btw-richtlijn (EUR-Lex) (cf. art. 1bis 1°-5° WBTW)
- Btw-verordening (EUR-Lex) (cf. art. 1bis 6°-9° WBTW)
- Rechtspraak van het EU Hof (CURIA)
- Standpunten van het Btw-Comité (TAXUD) (zie verder hierover)
- Standpunten van de Europese Commissie (TAXUD)
- ! als je richtlijnen online googelt, moet je opletten dat je niet de verkeerde versie opzoekt. Vb. er
is een basisrichtlijn uit 2006, maar die is al heel veel gewijzigd. Zorg dat je de geconsolideerde
versie hebt die op dat moment van toepassing is.
Belangrijke Belgische bronnen van btw-recht
- Btw-wetboek
- Btw-uitvoeringsbesluiten
- Rechtspraak Grondwettelijk Hof en Hof van Cassatie
- Standpunten van de Belgische btw-administratie (incl. rulings)
- Standpunten van de Minister van Financië
- => www.fisconetplus.be -> hier vind je alles over het Belgisch federaal fiscaal stelsel
Geharmoniseerde belasting
Richtlijnen als harmonisatie-instrument
- Leidt tot verschillen in wetgeving tussen lidstaten
- Toenemend probleem: van 6 naar 27 (eerder 28) lidstaten
- Belangrijke rol EU Hof en Europese Commissie
9
, Btw-comité (art. 398 btw-richtlijn)
- Overlegorgaan Europese Commissie en lidstaten
o Vertegenwoordigers van de lidstaten en van de commissie, die twee keer per jaar vragen
gaan beantwoorden
- Soms verplichte raadpleging (zgn. consultations)
o Soms moet je verplicht het comité raadplegen -> raadpleging = wachten tot het comité
antwoord
o Bv. invoering btw-eenheid
- Soms verplichte kennisgeving (zgn. notifications)
o Kennisgeving = niet wachten tot het comité antwoord, vanaf dat je kennisgeeft is het
goed
o Bv. verlegging van heffing in reeks specifieke gevallen
- Richtlijnen in functie van vragen (zgn. guidelines)
- Samenwerking leidde tot eerste verordening in 2011
Andere inspanningen Europese Commissie
- Eigen richtlijnen (zgn. explanatory notes)
- VAT Expert Group en Group on the Future of VAT
- Rechtszekerheid complexe grensoverschrijdende handelingen (zgn. VAT Cross Border Rulings)
o Als je op voorhand informatie wilt over de handeling
- Naast formele inbreukprocedures, ook zgn. EU Pilots
o Als een ander land ziet dat vb. Belgie iets doet wat niet mag, kunnen ze dat aangeven. EC
zal dan België bevragen en kijken of een formele inbreukprocedure noodzakelijk is.
Beperking soevereiniteit lidstaten (art. 401 btw-richtlijn)
- Bestaande omzetbelasting aanpassen bij toetreding tot EU
- Geen andere belastingen, rechten of heffingen invoeren met karakter van omzetbelasting
- Vier belangrijke toetsingselementen in rechtspraak EU Hof
- Belastingen op verzekeringsovereenkomsten, op spelen en weddenschappen, alsook accijnzen en
registratierechten, kunnen cumulatief met btw worden toegepast
Opbrengst en verdeling
Btw-opbrengsten en fiscale ontvangsten van 1970 t.e.m.
(in miljoenen euro) 2022
120.000
100.000
80.000
60.000
40.000
20.000
0
19 19 19 19 19 19 20 20 20 20 20 20
70 75 80 85 90 95 00 05 10 15 20 22
Btw (1) 2.41 4.04 6.66 9.12 11.3 13.6 18.1 21.3 25.0 27.4 27.1 35.8
Fiscale ontvangsten (2) 7.17 15.0 24.7 34.4 42.9 54.4 70.5 84.2 91.1 103. 105. 133.
(1) t.o.v. (2) 34% 27% 27% 26% 27% 25% 26% 25% 27% 26% 26% 27%
10
