Uitwerkingen OWG blok 3 → Kind in ontwikkeling
Inhoudsopgave
Wat is mitose en meiose? .................................................................................................................3
Wat kan bij de mitose en de meiose misgaan na de bevruchting? ........................................................5
Hoe verloopt de bevruchting? ...........................................................................................................5
Merkt een vrouw een bevruchting en miskraam? ................................................................................6
Hoe ontstaat een tweeling? ..............................................................................................................6
Hoe verloopt de embryonale ontwikkeling tot 8 weken amenorroe? ....................................................7
...................................................................................................................................................11
Wat is spina bifida en welke gradaties zijn hierin? ............................................................................. 12
Hoe verloopt de organogenese? ...................................................................................................... 13
Wat kan er misgaan bij de organogenese? Wanneer gaat er iets mis? ................................................ 16
Hoe verloopt de organogense van het urologisch stelsel? ................................................................. 17
Hoe verloopt de differentiatie & organogenese van de geslachtsorganen? ......................................... 18
Hoe ontstaan afwijkingen aan de geslachtsorganen (afwijkende vorm uterus, hypospadie) ................ 21
Hoe verloopt de placentatie? .......................................................................................................... 22
...................................................................................................................................................24
...................................................................................................................................................24
De rijpe placenta ............................................................................................................................ 25
Hoe worden de navelstreng, het chorion, amnion en het vruchtwater gevormd .................................. 25
Wat is de functie, de anatomie & de fysiologie van de placenta ......................................................... 25
Welke vormen van transport zijn er? ................................................................................................ 27
Wat is TTTS en hoe ontstaat dit? ...................................................................................................... 27
Welke invloed heeft roken op de placenta en op de ontwikkeling van het kind? .................................. 27
Hoe zorgt het lichaam van de moeder ervoor dat de foetus genoeg zuurstof krijgt bij intensief sporten?
..................................................................................................................................................... 28
Hoe verloopt de groei vanaf 12 weken tot serotiniteit? ...................................................................... 28
Wat is een groeicurve? ................................................................................................................... 30
Wat zijn methoden om de groei te beoordelen? Wat zijn de beperkingen van deze methodes? ............ 31
Wat zijn de verschillen tussen positieve discongruentie, LGA en macrosomie? .................................. 31
Wat zijn de verschillen tussen IUGR, negatieve discongruentie, SGA, dysmatuur en groeivertraging? .. 32
Wanneer is er sprake van normaal vruchtwater? .............................................................................. 33
Wanneer is er sprake van een polyhydramnion/oligohydramnion? .................................................... 34
,Wat zijn de grote mijlpalen in de ontwikkeling van de foetus? ............................................................ 35
Farmacokinetiek en farmacodynamiek buiten de zwangerschap....................................................... 35
Verschillende toedieningsvormen van medicatie ............................................................................. 36
In hoeverre hebben de fysiologische veranderingen in het lichaam tijdens de zwangerschap en tijdens
de lactatie een invloed op de farmacokinetiek en de farmacodynamiek ............................................. 36
Welke medicatie mag de verloskundige voorschrijven? .................................................................... 38
Leg uit op welke manier risico-analyse van de cliënt gedaan wordt bij het voorschrijven van medicatie 39
Toepassen op veelgebruikte medicatie (ventolin, amoxicilline, corticosteroïden zalf, antihistaminica,
zovirax, NSAID, methergine, paracetamol, paracetamol met codeïne, SSRI’s, sint janskruid,
melatonine, ascal, daktarin ............................................................................................................ 39
Veelgebruikte termen in de farmacokinetiek en -dynamiek ............................................................... 46
Wat is de anatomie van de tractus circulatorius? ............................................................................. 47
Wat is de anatomie van de tractus respiratorius? ............................................................................. 48
Welke weg legt O2 en CO2 af in de foetus? ...................................................................................... 50
Wat is de normale reactie van de hartslag op een wee (waarom daalt de hartslag?)............................ 50
Wat kun je aflezen bij een CTG? ...................................................................................................... 51
Hoe wordt de hartslag gemonitord in de eerste lijn? ......................................................................... 53
Afnemen van navelstrengbloed ....................................................................................................... 53
Hoe werkt het zuur-base evenwicht? ............................................................................................... 54
De adaptatie van de tractus circulatorius aan het extra uteriene leven ............................................... 55
De adaptie van de tractus respiratorius aan het extra uteriene leven ................................................. 55
Waar is een verloskundige alert op met betrekking tot ademhaling en hartslag de eerste uren post
partum? Wat kan je verwachten? .................................................................................................... 56
De fysiologie van de stress-reactie .................................................................................................. 56
Verschillende vormen van copingsmechanismen ............................................................................ 57
Welke impact heeft het huilen van het kind op de moeder? ............................................................... 57
Wat zijn de verschillende hechtingsstijlen? ...................................................................................... 58
Welke onderzoeken doe je bij de neonaat post partum? ................................................................... 60
Welke onderzoeken doe je bij de neonaat in de kraamweek? ............................................................ 64
Wat zijn de meest voorkomende huidafwijkingen bij de neonaat? ...................................................... 65
Wat is PROVOKE? .......................................................................................................................... 66
Wat is de werking van het immuunsysteem? .................................................................................... 66
Hoe gaat de thermoregulatie intra- en extra uterien? ........................................................................ 68
Is er een verband tussen immunologie & thermoregulatie? ............................................................... 69
Wat is de adaptatie van de tractus digestivius aan het extra uteriene leven? ...................................... 69
Wat is een normale groei van de neonaat in de eerste levensweek? .................................................. 71
, Welke verschillende soorten kunstvoeding zijn er? ........................................................................... 71
Verschillen tussen kunstvoeding en borstvoeding ............................................................................ 72
Welke hulpmiddelen zijn er voor het geven van borstvoeding? .......................................................... 72
10 vuistregels borstvoeding ............................................................................................................ 72
Voedingshoudingen en aanleggen ................................................................................................... 73
Wat is de bilirubinestofwisseling/enterohepatische kringloop? ......................................................... 74
Wat is geelzucht? ........................................................................................................................... 75
Fysiologische icterus ...................................................................................................................... 75
Pathologische icterus ..................................................................................................................... 76
Wat is het verschil in verloop van icterus bij à terme baby’s en prematuren? ...................................... 77
Wat is het verschil in borstvoeding en flesvoeding bij icterus? ........................................................... 77
Fototherapie .................................................................................................................................. 78
Richtlijn hyperbilirubinemie ............................................................................................................ 79
Welke vaccinaties kan een kind krijgen? .......................................................................................... 81
Welke mijlpalen zijn er in de ontwikkeling tijdens het eerste levensjaar? ............................................ 82
Hoe werkt het aangeven, verzekeren en erkennen van je kind? .......................................................... 83
Wat zijn de preventiemaatregelen voor wiegendood? ....................................................................... 85
Wat is de hielprik? .......................................................................................................................... 86
Wat is de gehoorscreening? ............................................................................................................ 87
Wat zijn de taken van het consultatiebureau/CJG ............................................................................. 87
Wat doet de verloskundige na de kraamweek? ................................................................................. 88
Wat is mitose en meiose?
De interfase:
- G1 (gap/groei): alles dupliceren behalve de celkern, 46 chromosomen en 46 chromatiden, er
wordt gecheckt of er voldoende voedingsstoffen, groeifactoren zijn, verder wordt er gecheckt of
er geen genetische fouten zijn. Als er genetische fouten zijn zal het eiwit p53 ervoor zorgen dat de
cel zich zal vernietigen (apoptose).
- S (synthese): dupliceren genetisch materiaal, 46 chromosomen en 92 chromatiden.
- G2 (gap/groei): laatste groei, 46 chromosomen en 92 chromatiden, het p53 eiwit controleert het
DNA.
- M (mitose + cytokinese): eerst vindt de mitose plaats, daarna vindt de cytokinese plaats waarbij
de cel deelt naar 2 losse cellen.
- G0: pauze, geen celdeling.
Mitose: een proces waarbij de chromosomen van de oorspronkelijke cel worden gescheiden en met een
kernmembraan worden omgeven, zodat twee identieke kernen ontstaan met elk één set
dochterchromosomen.
- Profase: als gevolg van DNA-replicatie zijn er nu twee exemplaren van elk chromosoom
aanwezig. Elke chromatide, is in het centromeer met zijn kopie verbonden. Terwijl de
chromosomen zichtbaar worden, verdwijnen de kernlichaampjes en beginnen de twee paren
centriolen zich te verplaatsen naar de tegenovergelegde polen van de cel. De spoeldraden lopen
, van de ene naar de andere centriolenpaar. Tegen het einde van de profase verdwijnt de
kernmembraan en hechten de chromatiden zich aan de spoeldraden.
- Metafase: begint als de chromosomen zich naar een smalle, centrale zone, het equatorvlak
verplaatsen. De metafase eindigt wanneer alle chromosomen in het equatorvlak liggen. Elk
chromosoom bestaat nog steeds uit twee chromatiden.
- Anafase: begint wanneer het centromeer van elk zusterchromatidenpaar zich splitst en deze van
elkaar scheiden. De twee resulterende dochterchromosomen worden nu naar de
tegenovergelegen uiteinden van de cel getrokken. De anafase eindigt wanneer de
dochterchromosomen bij de centriolen aankomen die aan de tegenover elkaar gelegen uiteinden
van de cel liggen.
- Telofase: tijdens deze fase bereidt de cel zich voor op een terugkeer naar de interfase. De
kernmembranen worden opnieuw gevormd, de kernen worden groter en het DNA van de
chromosomen ontrolt zich geleidelijk. Zodra de fijne filamenten van het chromatine zichtbaar
worden, verschijnen de kernlichaampjes weer en zien de kernen er net zo uit als tijdens de
interfase.
Meiose: voordat de celdeling kan beginnen zal alles in de cel verdubbeld zijn.
- Profase I (meiose I): spoelfiguur wordt gevormd, condensatie, chromosomen gaan naast elkaar
liggen, crossing-over (zorgt voor genetische variatie).
- Metafase I (meiose I): kernmembraan breekt op en chromosomen komen vast te zitten aan de
spoelfiguur en verplaatsen zich naar het equatoriaal vlak.
- Anafase I (meiose I): chromosomenparen worden uit elkaar getrokken, in deze fase worden de
meeste fouten gemaakt (vroege miskramen).
- Telofase I (meiose I): chromosomen arriveren aan beide kanten van de cel, er vormt een
kernmembraan, de spoelfiguur verdwijnt, decondensatie.
- Cytokinese: 2 dochtercellen worden gevormd, deze gaan verder met meiose II.
- Profase II (meiose II): spoelfiguur wordt gevormd, condensatie.
- Metafase II (meiose II): kernmembraan verdwijnt, chromosomen worden verplaats naar
equatoriaal vlak waarbij er 46 chromosomen op een rij liggen.
- Anafase II (meiose II): chromatiden uit elkaar getrokken kans op non-disjunctie (fouten).
- Telofase II (meiose II): chromosomen arriveren aan beide kanten van de cel, er vormt een
kernmembraan, spoelfiguur verdwijnt, decondensatie.
- Cytokinese II: de cel wordt opgedeeld in 2 losse dochtercellen. In totaal is er dus van een
moedercel 4 dochtercellen gemaakt.
Spermatogenese:
- Mitose van spermatogonium (diploïd) > primaire
spermatocyt.
- Meiose I (DNA replicatie) primaire spermatocyte.
- > secundaire spermatocyten.
- Meiose II > spermatiden (haploid).
- Spermiogenese (fysieke rijping) > spermacellen
(haploid).
Bij de meiose van spermacellen wordt uit 1 spermacel 4
spermacellen gemaakt.
Oögenese:
- Mitose van oögonium: oögonium > oögonium +
primaire oöcyt (diploïd). Is voltooid voor de
geboorte.
- Meiose I: DNA replicatie van primaire oöcyt. Primaire oöcyt > eerste poollichaampje +
secundaire oöcyt (haploïd). Begint voor de geboorte, is voltooid na de puberteit.
- Meiose II: secundaire oöcyt (ovulatie in metafase van meiose II) > tweede poollichaampje + rijp
ovum (haploïd). Begonnen in het tertiaire follikel en wordt alleen voltooid als er bevruchting
optreedt. De secundaire oöcyt zit vast in de metafase totdat er bevruchting optreedt. Als er na de
ovulatie bevruchting plaats vindt, wordt meiose II voltooid.
Bij de meiose van eicellen wordt uit 1 eicel 1 eicel gemaakt en 3 poollichaampjes?
, Wat kan bij de mitose en de meiose misgaan na de bevruchting?
Tijdens de anafase van de mitose & de meiose worden de meeste fouten gemaakt, er ontstaat
bijvoorbeeld een non-disjunctie (er bestaat bijvoorbeeld een stuk van een chromatide af of er gaat een
chromatide helemaal naar de andere kant, waardoor je chromosomale afwijkingen krijgt). Hierdoor
ontstaat er vaker een vroege miskraam.
Omdat tijdens de oragenese (ongeveer afgesloten bij 10 weken) en tijdens de embryogenese daarna de
vorm en functie van organen worden aangelegd, is dit voor het embryo de meest kwetsbare periode.
Bij trisomie gaat er iets fout bij de meiose. Een van de gameten die bij de bevruchting zijn betrokken, heeft
een extra exemplaar van een chromosoom, waardoor de zygote drie exemplaren van dit chromosoom
krijgt in plaats van twee. Zygoten die drie exemplaren hebben overleven dit meestal niet, mensen met
trisomie 13 en 18 overleven vaak tot de geboorte maar leven zelden langer dan een jaar. De enige
uitzondering is trisomie 21 (downsyndroom).
Hoe verloopt de bevruchting?
Bij de ovulatie komen een secundaire oöcyt en het eerste pollichaampje vrij, beide zijn omgeven door de
corona radiata. De oöcyt bevindt zich in de metafase van de meiose II.
1. Herkenning van de eicel door de zaadcel: de zona pellucida bevat daartoe glycoproteïnen die
dienen als spermareceptoren.
2. Het binnendringen van één zaadcel in de eicel: de zaadcellen moeten de zona pellucida en de
corona radiata (van granulosacellen) doorbreken om met de eicel te fuseren. Zodra de
zaadcellen in contact komen met de eicel, treedt de acrosoomreactie op waarbij eiwitsplitsende
enzymen (acrosine, hyaluronidase) uit de kop van de zaadcel worden uitgescheiden. Om de
granulosa laag voldoende toegankelijk te maken is een contact van veel zaadcellen nodig. Onder
invloed van fertiline (uit de kop van de zaadcel), fuseert één van de zaadcellen met de membraan
van de eicel, waarbij de oöcytmembraan de zaadcel omgeeft en deze in de eicel opneemt. De
staart blijft buiten de eicel.
3. Het voorkomen van polyspermia: de fusie van eicel en zaadcel wordt gevolgd door een reductie
in de membraanpotentiaal van de eicel, waardoor binnendringen van andere zaadcellen in
eerste instantie wordt voorkomen. Een definitieve blokkering komt tot stand door de
zonareactie: corticale, lysosoomachtige granula, die proteolytische enzymen bevatten, fuseren
met de wand van de eicel waarbij de inhoud van de granula naar de zona pellucida diffundeert en
de spermareceptoren door proteolyse geïnactiveerd worden, zodat zaadcellen niet meer worden
herkend.
4. Het tot stand komen van de tweede meiotische deling: door de als gevolg van de fusie met het
sperma verhoogde doorlaatbaarheid voor extracellulair calcium en de massale vrijmaking van
calcium uit intracellulaire opslagplaatsen wordt de meiose II voltooid. De chromosomen splitsen
zich waarbij de helft naar het tweede poollichaampje gaat en de andere helft overgaat in de
vrouwelijke pronucleus.
5. Vereniging van de vrouwelijke en mannelijke pronucleus: na binnendringen in de eicel
desintegreert de kernmembraan van de zaadcel en vormt de mannelijke pronucleus. Mannelijke
en vrouwelijke pronucleus migreren naar het midden van de cel, waar ze fuseren (= amfimixis).
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
Inhoudsopgave
Wat is mitose en meiose? .................................................................................................................3
Wat kan bij de mitose en de meiose misgaan na de bevruchting? ........................................................5
Hoe verloopt de bevruchting? ...........................................................................................................5
Merkt een vrouw een bevruchting en miskraam? ................................................................................6
Hoe ontstaat een tweeling? ..............................................................................................................6
Hoe verloopt de embryonale ontwikkeling tot 8 weken amenorroe? ....................................................7
...................................................................................................................................................11
Wat is spina bifida en welke gradaties zijn hierin? ............................................................................. 12
Hoe verloopt de organogenese? ...................................................................................................... 13
Wat kan er misgaan bij de organogenese? Wanneer gaat er iets mis? ................................................ 16
Hoe verloopt de organogense van het urologisch stelsel? ................................................................. 17
Hoe verloopt de differentiatie & organogenese van de geslachtsorganen? ......................................... 18
Hoe ontstaan afwijkingen aan de geslachtsorganen (afwijkende vorm uterus, hypospadie) ................ 21
Hoe verloopt de placentatie? .......................................................................................................... 22
...................................................................................................................................................24
...................................................................................................................................................24
De rijpe placenta ............................................................................................................................ 25
Hoe worden de navelstreng, het chorion, amnion en het vruchtwater gevormd .................................. 25
Wat is de functie, de anatomie & de fysiologie van de placenta ......................................................... 25
Welke vormen van transport zijn er? ................................................................................................ 27
Wat is TTTS en hoe ontstaat dit? ...................................................................................................... 27
Welke invloed heeft roken op de placenta en op de ontwikkeling van het kind? .................................. 27
Hoe zorgt het lichaam van de moeder ervoor dat de foetus genoeg zuurstof krijgt bij intensief sporten?
..................................................................................................................................................... 28
Hoe verloopt de groei vanaf 12 weken tot serotiniteit? ...................................................................... 28
Wat is een groeicurve? ................................................................................................................... 30
Wat zijn methoden om de groei te beoordelen? Wat zijn de beperkingen van deze methodes? ............ 31
Wat zijn de verschillen tussen positieve discongruentie, LGA en macrosomie? .................................. 31
Wat zijn de verschillen tussen IUGR, negatieve discongruentie, SGA, dysmatuur en groeivertraging? .. 32
Wanneer is er sprake van normaal vruchtwater? .............................................................................. 33
Wanneer is er sprake van een polyhydramnion/oligohydramnion? .................................................... 34
,Wat zijn de grote mijlpalen in de ontwikkeling van de foetus? ............................................................ 35
Farmacokinetiek en farmacodynamiek buiten de zwangerschap....................................................... 35
Verschillende toedieningsvormen van medicatie ............................................................................. 36
In hoeverre hebben de fysiologische veranderingen in het lichaam tijdens de zwangerschap en tijdens
de lactatie een invloed op de farmacokinetiek en de farmacodynamiek ............................................. 36
Welke medicatie mag de verloskundige voorschrijven? .................................................................... 38
Leg uit op welke manier risico-analyse van de cliënt gedaan wordt bij het voorschrijven van medicatie 39
Toepassen op veelgebruikte medicatie (ventolin, amoxicilline, corticosteroïden zalf, antihistaminica,
zovirax, NSAID, methergine, paracetamol, paracetamol met codeïne, SSRI’s, sint janskruid,
melatonine, ascal, daktarin ............................................................................................................ 39
Veelgebruikte termen in de farmacokinetiek en -dynamiek ............................................................... 46
Wat is de anatomie van de tractus circulatorius? ............................................................................. 47
Wat is de anatomie van de tractus respiratorius? ............................................................................. 48
Welke weg legt O2 en CO2 af in de foetus? ...................................................................................... 50
Wat is de normale reactie van de hartslag op een wee (waarom daalt de hartslag?)............................ 50
Wat kun je aflezen bij een CTG? ...................................................................................................... 51
Hoe wordt de hartslag gemonitord in de eerste lijn? ......................................................................... 53
Afnemen van navelstrengbloed ....................................................................................................... 53
Hoe werkt het zuur-base evenwicht? ............................................................................................... 54
De adaptatie van de tractus circulatorius aan het extra uteriene leven ............................................... 55
De adaptie van de tractus respiratorius aan het extra uteriene leven ................................................. 55
Waar is een verloskundige alert op met betrekking tot ademhaling en hartslag de eerste uren post
partum? Wat kan je verwachten? .................................................................................................... 56
De fysiologie van de stress-reactie .................................................................................................. 56
Verschillende vormen van copingsmechanismen ............................................................................ 57
Welke impact heeft het huilen van het kind op de moeder? ............................................................... 57
Wat zijn de verschillende hechtingsstijlen? ...................................................................................... 58
Welke onderzoeken doe je bij de neonaat post partum? ................................................................... 60
Welke onderzoeken doe je bij de neonaat in de kraamweek? ............................................................ 64
Wat zijn de meest voorkomende huidafwijkingen bij de neonaat? ...................................................... 65
Wat is PROVOKE? .......................................................................................................................... 66
Wat is de werking van het immuunsysteem? .................................................................................... 66
Hoe gaat de thermoregulatie intra- en extra uterien? ........................................................................ 68
Is er een verband tussen immunologie & thermoregulatie? ............................................................... 69
Wat is de adaptatie van de tractus digestivius aan het extra uteriene leven? ...................................... 69
Wat is een normale groei van de neonaat in de eerste levensweek? .................................................. 71
, Welke verschillende soorten kunstvoeding zijn er? ........................................................................... 71
Verschillen tussen kunstvoeding en borstvoeding ............................................................................ 72
Welke hulpmiddelen zijn er voor het geven van borstvoeding? .......................................................... 72
10 vuistregels borstvoeding ............................................................................................................ 72
Voedingshoudingen en aanleggen ................................................................................................... 73
Wat is de bilirubinestofwisseling/enterohepatische kringloop? ......................................................... 74
Wat is geelzucht? ........................................................................................................................... 75
Fysiologische icterus ...................................................................................................................... 75
Pathologische icterus ..................................................................................................................... 76
Wat is het verschil in verloop van icterus bij à terme baby’s en prematuren? ...................................... 77
Wat is het verschil in borstvoeding en flesvoeding bij icterus? ........................................................... 77
Fototherapie .................................................................................................................................. 78
Richtlijn hyperbilirubinemie ............................................................................................................ 79
Welke vaccinaties kan een kind krijgen? .......................................................................................... 81
Welke mijlpalen zijn er in de ontwikkeling tijdens het eerste levensjaar? ............................................ 82
Hoe werkt het aangeven, verzekeren en erkennen van je kind? .......................................................... 83
Wat zijn de preventiemaatregelen voor wiegendood? ....................................................................... 85
Wat is de hielprik? .......................................................................................................................... 86
Wat is de gehoorscreening? ............................................................................................................ 87
Wat zijn de taken van het consultatiebureau/CJG ............................................................................. 87
Wat doet de verloskundige na de kraamweek? ................................................................................. 88
Wat is mitose en meiose?
De interfase:
- G1 (gap/groei): alles dupliceren behalve de celkern, 46 chromosomen en 46 chromatiden, er
wordt gecheckt of er voldoende voedingsstoffen, groeifactoren zijn, verder wordt er gecheckt of
er geen genetische fouten zijn. Als er genetische fouten zijn zal het eiwit p53 ervoor zorgen dat de
cel zich zal vernietigen (apoptose).
- S (synthese): dupliceren genetisch materiaal, 46 chromosomen en 92 chromatiden.
- G2 (gap/groei): laatste groei, 46 chromosomen en 92 chromatiden, het p53 eiwit controleert het
DNA.
- M (mitose + cytokinese): eerst vindt de mitose plaats, daarna vindt de cytokinese plaats waarbij
de cel deelt naar 2 losse cellen.
- G0: pauze, geen celdeling.
Mitose: een proces waarbij de chromosomen van de oorspronkelijke cel worden gescheiden en met een
kernmembraan worden omgeven, zodat twee identieke kernen ontstaan met elk één set
dochterchromosomen.
- Profase: als gevolg van DNA-replicatie zijn er nu twee exemplaren van elk chromosoom
aanwezig. Elke chromatide, is in het centromeer met zijn kopie verbonden. Terwijl de
chromosomen zichtbaar worden, verdwijnen de kernlichaampjes en beginnen de twee paren
centriolen zich te verplaatsen naar de tegenovergelegde polen van de cel. De spoeldraden lopen
, van de ene naar de andere centriolenpaar. Tegen het einde van de profase verdwijnt de
kernmembraan en hechten de chromatiden zich aan de spoeldraden.
- Metafase: begint als de chromosomen zich naar een smalle, centrale zone, het equatorvlak
verplaatsen. De metafase eindigt wanneer alle chromosomen in het equatorvlak liggen. Elk
chromosoom bestaat nog steeds uit twee chromatiden.
- Anafase: begint wanneer het centromeer van elk zusterchromatidenpaar zich splitst en deze van
elkaar scheiden. De twee resulterende dochterchromosomen worden nu naar de
tegenovergelegen uiteinden van de cel getrokken. De anafase eindigt wanneer de
dochterchromosomen bij de centriolen aankomen die aan de tegenover elkaar gelegen uiteinden
van de cel liggen.
- Telofase: tijdens deze fase bereidt de cel zich voor op een terugkeer naar de interfase. De
kernmembranen worden opnieuw gevormd, de kernen worden groter en het DNA van de
chromosomen ontrolt zich geleidelijk. Zodra de fijne filamenten van het chromatine zichtbaar
worden, verschijnen de kernlichaampjes weer en zien de kernen er net zo uit als tijdens de
interfase.
Meiose: voordat de celdeling kan beginnen zal alles in de cel verdubbeld zijn.
- Profase I (meiose I): spoelfiguur wordt gevormd, condensatie, chromosomen gaan naast elkaar
liggen, crossing-over (zorgt voor genetische variatie).
- Metafase I (meiose I): kernmembraan breekt op en chromosomen komen vast te zitten aan de
spoelfiguur en verplaatsen zich naar het equatoriaal vlak.
- Anafase I (meiose I): chromosomenparen worden uit elkaar getrokken, in deze fase worden de
meeste fouten gemaakt (vroege miskramen).
- Telofase I (meiose I): chromosomen arriveren aan beide kanten van de cel, er vormt een
kernmembraan, de spoelfiguur verdwijnt, decondensatie.
- Cytokinese: 2 dochtercellen worden gevormd, deze gaan verder met meiose II.
- Profase II (meiose II): spoelfiguur wordt gevormd, condensatie.
- Metafase II (meiose II): kernmembraan verdwijnt, chromosomen worden verplaats naar
equatoriaal vlak waarbij er 46 chromosomen op een rij liggen.
- Anafase II (meiose II): chromatiden uit elkaar getrokken kans op non-disjunctie (fouten).
- Telofase II (meiose II): chromosomen arriveren aan beide kanten van de cel, er vormt een
kernmembraan, spoelfiguur verdwijnt, decondensatie.
- Cytokinese II: de cel wordt opgedeeld in 2 losse dochtercellen. In totaal is er dus van een
moedercel 4 dochtercellen gemaakt.
Spermatogenese:
- Mitose van spermatogonium (diploïd) > primaire
spermatocyt.
- Meiose I (DNA replicatie) primaire spermatocyte.
- > secundaire spermatocyten.
- Meiose II > spermatiden (haploid).
- Spermiogenese (fysieke rijping) > spermacellen
(haploid).
Bij de meiose van spermacellen wordt uit 1 spermacel 4
spermacellen gemaakt.
Oögenese:
- Mitose van oögonium: oögonium > oögonium +
primaire oöcyt (diploïd). Is voltooid voor de
geboorte.
- Meiose I: DNA replicatie van primaire oöcyt. Primaire oöcyt > eerste poollichaampje +
secundaire oöcyt (haploïd). Begint voor de geboorte, is voltooid na de puberteit.
- Meiose II: secundaire oöcyt (ovulatie in metafase van meiose II) > tweede poollichaampje + rijp
ovum (haploïd). Begonnen in het tertiaire follikel en wordt alleen voltooid als er bevruchting
optreedt. De secundaire oöcyt zit vast in de metafase totdat er bevruchting optreedt. Als er na de
ovulatie bevruchting plaats vindt, wordt meiose II voltooid.
Bij de meiose van eicellen wordt uit 1 eicel 1 eicel gemaakt en 3 poollichaampjes?
, Wat kan bij de mitose en de meiose misgaan na de bevruchting?
Tijdens de anafase van de mitose & de meiose worden de meeste fouten gemaakt, er ontstaat
bijvoorbeeld een non-disjunctie (er bestaat bijvoorbeeld een stuk van een chromatide af of er gaat een
chromatide helemaal naar de andere kant, waardoor je chromosomale afwijkingen krijgt). Hierdoor
ontstaat er vaker een vroege miskraam.
Omdat tijdens de oragenese (ongeveer afgesloten bij 10 weken) en tijdens de embryogenese daarna de
vorm en functie van organen worden aangelegd, is dit voor het embryo de meest kwetsbare periode.
Bij trisomie gaat er iets fout bij de meiose. Een van de gameten die bij de bevruchting zijn betrokken, heeft
een extra exemplaar van een chromosoom, waardoor de zygote drie exemplaren van dit chromosoom
krijgt in plaats van twee. Zygoten die drie exemplaren hebben overleven dit meestal niet, mensen met
trisomie 13 en 18 overleven vaak tot de geboorte maar leven zelden langer dan een jaar. De enige
uitzondering is trisomie 21 (downsyndroom).
Hoe verloopt de bevruchting?
Bij de ovulatie komen een secundaire oöcyt en het eerste pollichaampje vrij, beide zijn omgeven door de
corona radiata. De oöcyt bevindt zich in de metafase van de meiose II.
1. Herkenning van de eicel door de zaadcel: de zona pellucida bevat daartoe glycoproteïnen die
dienen als spermareceptoren.
2. Het binnendringen van één zaadcel in de eicel: de zaadcellen moeten de zona pellucida en de
corona radiata (van granulosacellen) doorbreken om met de eicel te fuseren. Zodra de
zaadcellen in contact komen met de eicel, treedt de acrosoomreactie op waarbij eiwitsplitsende
enzymen (acrosine, hyaluronidase) uit de kop van de zaadcel worden uitgescheiden. Om de
granulosa laag voldoende toegankelijk te maken is een contact van veel zaadcellen nodig. Onder
invloed van fertiline (uit de kop van de zaadcel), fuseert één van de zaadcellen met de membraan
van de eicel, waarbij de oöcytmembraan de zaadcel omgeeft en deze in de eicel opneemt. De
staart blijft buiten de eicel.
3. Het voorkomen van polyspermia: de fusie van eicel en zaadcel wordt gevolgd door een reductie
in de membraanpotentiaal van de eicel, waardoor binnendringen van andere zaadcellen in
eerste instantie wordt voorkomen. Een definitieve blokkering komt tot stand door de
zonareactie: corticale, lysosoomachtige granula, die proteolytische enzymen bevatten, fuseren
met de wand van de eicel waarbij de inhoud van de granula naar de zona pellucida diffundeert en
de spermareceptoren door proteolyse geïnactiveerd worden, zodat zaadcellen niet meer worden
herkend.
4. Het tot stand komen van de tweede meiotische deling: door de als gevolg van de fusie met het
sperma verhoogde doorlaatbaarheid voor extracellulair calcium en de massale vrijmaking van
calcium uit intracellulaire opslagplaatsen wordt de meiose II voltooid. De chromosomen splitsen
zich waarbij de helft naar het tweede poollichaampje gaat en de andere helft overgaat in de
vrouwelijke pronucleus.
5. Vereniging van de vrouwelijke en mannelijke pronucleus: na binnendringen in de eicel
desintegreert de kernmembraan van de zaadcel en vormt de mannelijke pronucleus. Mannelijke
en vrouwelijke pronucleus migreren naar het midden van de cel, waar ze fuseren (= amfimixis).
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
