HC1 Hersenzenuwen
Zenuwstelsel
▪ Centraal zenuwstelsel
o Hersenen
o Ruggenmerg
• Bescherming centraal zenuwstelsel:
Schedel en wervelkolom
3 hersenvliezen
Hersenvloeistof
▪ Perifeer zenuwstelsel
o Ruggenmergzenuwen (31 paren)
o Hersen-/craniale zenuwen (12 paren)
• 10 paar ontspringen uit de hersenstam (III t/m XII)
• 2 paar bij grote hersenen (I & II)
Neuron (zenuwcel)
▪ Dendriet, soma (= zenuwcellichaam): receptief
o Prikkel wordt hier omgezet in een elektrisch signaal
▪ Axon (= uitloper): conductief
▪ Axon terminal, synaps: effectief
Indeling typen zenuwvezels
▪ Richting
o Afferent: naar hersenen toe (input)
o Efferent: van hersenen af (output)
▪ In een zenuwbundel zijn 4 ‘componenten’ mogelijk:
o Somatomotorisch efferent (SE): aansturing dwarsgestreepte spier
o Visceromotorisch efferent (VE): aansturing glad spier-/klierweefsel
o Somatosensibel afferent (SA): bijv. sensibiliteit aangezicht, gehoor, huid (buiten af)
o Viscerosensibel afferent (VA): sensibiliteit ingewanden, smaak (binnen af)
Functies zenuwstelsel
1 Waarnemen/reageren op buitenwereld; somatisch (willekeurig/bewust) zenuwstelsel
o Somatosensibele afferente systemen (SA)
o Somatomotorische efferente systemen (SE)
2 Innervatie ingewanden viscerale/hormonale functies; autonoom/visceraal
(onwillekeurig/onbewust) zenuwstelsel
o Viscerosensibele systemen (VA)
o Visceromotorische systemen (VE)
• Autonome zenuwstelsel bestaat uit twee delen:
- Sympatisch: fight or flight
- Parasympatisch: rust en herstel
3 Cognitieve, affectieve processen (spraak, leren/geheugen, angst, woede, plezier)
,Columnaire organisatie ruggenmerg en hersenstam
▪ Kolommen
o Dorsaal → lateraal
• Sensorische kolommen
o Ventraal → mediaal
• Motorische kolommen
Hersenzenuwen
▪ I Nervus Olfactorius
o Type: sensorisch
o Functie: reuk heeft centrale uitlopers naar
het reukepitheel in neusholte
o Craniale forame: lamina cribrosa van os
ethmoidale
▪ II Nervus Opticus
o Type: sensorisch
o Functie: visus
o Craniale foramen: canalis opticus
o Eindiging: na kruising in chiasma
• Thalamus (CGL = corpus geniculatum
laterale)
Linkerveld wordt opgeslagen op de
rechterkant van de hersenen en andersom
• Visuele schors (visuele cortex)
▪ III Nervus Oculomotorius
o Type: somato- en visceromotorisch
o Functie: oogbewegingen, openen ooglid,
pupilreflex
Pupilreflex vindt plaats doordat er autonome
zenuwen meelopen (parasympathische
vezels)
o Craniale foramen: fissura orbitalis superior → orbita
▪ IV Nervus Trochlearis
o Type: somatomotorisch
o Functie: oogbeweging (m. obliquus superior)
o Craniale foramen: fissura orbitalis superior
,▪ V Nervus Trigeminus
o V1 n. Ophtalmicus
• Type: somatosensibel
• Functie:
- Sensibel: bovenste deel aangezicht, delen van de
neusholte, slijmvlies ooglid
- Parasympatisch: traanklieren (van n
VII)
• Craniale foramen: fissura orbitalis
superior
• Vertakkingen:
- n. Frontalis
- n. Lacrimalis
- n. Nasociliaris
o V2 N. Maxillaris
• Type: somatosensibel
• Functie: sensibiliteit middelste deel gelaat
en bovenkaak (plexus dentalis superior) +
slijmvliezen mond/neus
• Craniale foramen: foramen rotundum
• Vertakkingen:
- n. Infraorbitalis
- n. Zygomaticus
- n. Pterygopalatinus ad ganglion
pterygopalatinum
vormen de plexus
- n. Alveolaris superior medius, anteriores & posteriores dentalis superior
o V3 n. Mandibularis
• Type: somatosensibel + somatomotorisch
• Functie:
- Portio major (sensibel):
onderste deel aangezicht,
onderkaak, voorste 2/3 deel
tong en wang + hersenvliezen
- Portio minor (motorisch):
kauwspieren
n. Massetericus
n. Pterygoideus medialis
n. Pterygoideus lateralis
nn. Temporales profundi
• Craniale foramen: foramen ovale
• Vertakkingen:
- n. Lingualis
- n. Auriculotemporalis
- n. Alveolaris inferior → n. Mentalis
- n. Buccalis
▪ VI Nervus Abducens
o Type: somatomotorisch
o Functie: oogbeweging (m. rectus lateralis)
o Craniale foramen: fissura orbitalis superior
, ▪ VII Nervus Facialis
o Type: somato- en visceromotorisch, viscerosensibel
o Functie:
• Motorisch: mimiek, traan- en speekselklieren
• Sensorisch: smaak voorste 2/3 deel tong (autonome zenuwen)
o Craniale foramen: meatus acousticus internus
o Vertakkingen:
• rr. Temporales
• rr. Zygomatici
• rr. Buccales
• rr. Marginales mandibulae
• rr. Colli
▪ VIII Nervus Vestibulocochlearis
o Type: sensibel
o Functie: gehoor en evenwicht
o Craniale foramen: meatus acousticus
internus
o Effect bij schade: doofheid,
duizeligheid en evenwichtsverlies
▪ IX Nervus Glossopharyngeus
o Type: somato- en viscerosensibel +
somato- en visceromotorisch
o Functies:
• Sensorisch: achterste 1/3 tong
voor smaak én gevoel, keel en
buitenoor
Veel functies door autonome zenuwen die meelopen
• Motorisch: slikken (pharynx),
bloeddrukregulatie (sinus caroticus), keelreflex, gl.
Parotis
o Craniale foramen: foramen jugulare
▪ X Nervus Vagus
o Type: somato- en viscerosensibel + somato- en
visceromotorisch
o Functie:
• Sensorisch: somato + viscero
• Motorisch: slikken, spraak, regulatie
cardiovasculaire en gastro-intestinale systemen
o Craniale foramen: foramen jugulare
▪ XI Nervus Accessorius
o Type: motorisch
o Functie: slikken en hoofd-schouder-
nek bewegingen
(m. SCM en m. Trapezius)
o Craniale foramen: foramen jugulare
Zenuwstelsel
▪ Centraal zenuwstelsel
o Hersenen
o Ruggenmerg
• Bescherming centraal zenuwstelsel:
Schedel en wervelkolom
3 hersenvliezen
Hersenvloeistof
▪ Perifeer zenuwstelsel
o Ruggenmergzenuwen (31 paren)
o Hersen-/craniale zenuwen (12 paren)
• 10 paar ontspringen uit de hersenstam (III t/m XII)
• 2 paar bij grote hersenen (I & II)
Neuron (zenuwcel)
▪ Dendriet, soma (= zenuwcellichaam): receptief
o Prikkel wordt hier omgezet in een elektrisch signaal
▪ Axon (= uitloper): conductief
▪ Axon terminal, synaps: effectief
Indeling typen zenuwvezels
▪ Richting
o Afferent: naar hersenen toe (input)
o Efferent: van hersenen af (output)
▪ In een zenuwbundel zijn 4 ‘componenten’ mogelijk:
o Somatomotorisch efferent (SE): aansturing dwarsgestreepte spier
o Visceromotorisch efferent (VE): aansturing glad spier-/klierweefsel
o Somatosensibel afferent (SA): bijv. sensibiliteit aangezicht, gehoor, huid (buiten af)
o Viscerosensibel afferent (VA): sensibiliteit ingewanden, smaak (binnen af)
Functies zenuwstelsel
1 Waarnemen/reageren op buitenwereld; somatisch (willekeurig/bewust) zenuwstelsel
o Somatosensibele afferente systemen (SA)
o Somatomotorische efferente systemen (SE)
2 Innervatie ingewanden viscerale/hormonale functies; autonoom/visceraal
(onwillekeurig/onbewust) zenuwstelsel
o Viscerosensibele systemen (VA)
o Visceromotorische systemen (VE)
• Autonome zenuwstelsel bestaat uit twee delen:
- Sympatisch: fight or flight
- Parasympatisch: rust en herstel
3 Cognitieve, affectieve processen (spraak, leren/geheugen, angst, woede, plezier)
,Columnaire organisatie ruggenmerg en hersenstam
▪ Kolommen
o Dorsaal → lateraal
• Sensorische kolommen
o Ventraal → mediaal
• Motorische kolommen
Hersenzenuwen
▪ I Nervus Olfactorius
o Type: sensorisch
o Functie: reuk heeft centrale uitlopers naar
het reukepitheel in neusholte
o Craniale forame: lamina cribrosa van os
ethmoidale
▪ II Nervus Opticus
o Type: sensorisch
o Functie: visus
o Craniale foramen: canalis opticus
o Eindiging: na kruising in chiasma
• Thalamus (CGL = corpus geniculatum
laterale)
Linkerveld wordt opgeslagen op de
rechterkant van de hersenen en andersom
• Visuele schors (visuele cortex)
▪ III Nervus Oculomotorius
o Type: somato- en visceromotorisch
o Functie: oogbewegingen, openen ooglid,
pupilreflex
Pupilreflex vindt plaats doordat er autonome
zenuwen meelopen (parasympathische
vezels)
o Craniale foramen: fissura orbitalis superior → orbita
▪ IV Nervus Trochlearis
o Type: somatomotorisch
o Functie: oogbeweging (m. obliquus superior)
o Craniale foramen: fissura orbitalis superior
,▪ V Nervus Trigeminus
o V1 n. Ophtalmicus
• Type: somatosensibel
• Functie:
- Sensibel: bovenste deel aangezicht, delen van de
neusholte, slijmvlies ooglid
- Parasympatisch: traanklieren (van n
VII)
• Craniale foramen: fissura orbitalis
superior
• Vertakkingen:
- n. Frontalis
- n. Lacrimalis
- n. Nasociliaris
o V2 N. Maxillaris
• Type: somatosensibel
• Functie: sensibiliteit middelste deel gelaat
en bovenkaak (plexus dentalis superior) +
slijmvliezen mond/neus
• Craniale foramen: foramen rotundum
• Vertakkingen:
- n. Infraorbitalis
- n. Zygomaticus
- n. Pterygopalatinus ad ganglion
pterygopalatinum
vormen de plexus
- n. Alveolaris superior medius, anteriores & posteriores dentalis superior
o V3 n. Mandibularis
• Type: somatosensibel + somatomotorisch
• Functie:
- Portio major (sensibel):
onderste deel aangezicht,
onderkaak, voorste 2/3 deel
tong en wang + hersenvliezen
- Portio minor (motorisch):
kauwspieren
n. Massetericus
n. Pterygoideus medialis
n. Pterygoideus lateralis
nn. Temporales profundi
• Craniale foramen: foramen ovale
• Vertakkingen:
- n. Lingualis
- n. Auriculotemporalis
- n. Alveolaris inferior → n. Mentalis
- n. Buccalis
▪ VI Nervus Abducens
o Type: somatomotorisch
o Functie: oogbeweging (m. rectus lateralis)
o Craniale foramen: fissura orbitalis superior
, ▪ VII Nervus Facialis
o Type: somato- en visceromotorisch, viscerosensibel
o Functie:
• Motorisch: mimiek, traan- en speekselklieren
• Sensorisch: smaak voorste 2/3 deel tong (autonome zenuwen)
o Craniale foramen: meatus acousticus internus
o Vertakkingen:
• rr. Temporales
• rr. Zygomatici
• rr. Buccales
• rr. Marginales mandibulae
• rr. Colli
▪ VIII Nervus Vestibulocochlearis
o Type: sensibel
o Functie: gehoor en evenwicht
o Craniale foramen: meatus acousticus
internus
o Effect bij schade: doofheid,
duizeligheid en evenwichtsverlies
▪ IX Nervus Glossopharyngeus
o Type: somato- en viscerosensibel +
somato- en visceromotorisch
o Functies:
• Sensorisch: achterste 1/3 tong
voor smaak én gevoel, keel en
buitenoor
Veel functies door autonome zenuwen die meelopen
• Motorisch: slikken (pharynx),
bloeddrukregulatie (sinus caroticus), keelreflex, gl.
Parotis
o Craniale foramen: foramen jugulare
▪ X Nervus Vagus
o Type: somato- en viscerosensibel + somato- en
visceromotorisch
o Functie:
• Sensorisch: somato + viscero
• Motorisch: slikken, spraak, regulatie
cardiovasculaire en gastro-intestinale systemen
o Craniale foramen: foramen jugulare
▪ XI Nervus Accessorius
o Type: motorisch
o Functie: slikken en hoofd-schouder-
nek bewegingen
(m. SCM en m. Trapezius)
o Craniale foramen: foramen jugulare
