samenvatting alle artikelen tentamenstof

Handboek diagnostiek in de leerlingenbegeleiding: kind en
context

Gebaseerd op Verschueren & Koomen (2016 en nieuwer)



Hoofdstuk 2 – Diagnostiek van rekenen

Rekenen is een complex cognitief proces waarin procedures,
conceptueel begrip en automatisering samenkomen. Diagnostiek
van rekenproblemen richt zich daarom niet alleen op uitkomsten
(goed/fout), maar vooral op hoe een leerling tot een antwoord
komt.

Belangrijke uitgangspunten:

 Rekenvaardigheid ontwikkelt zich hiërarchisch (van tellen
naar automatiseren).

 Rekenproblemen zijn vaak hardnekkig en hebben invloed op
schoolsucces en zelfbeeld.

Diagnostiek bestaat uit:

 analyse van basisvaardigheden (getalbegrip, tellen,
splitsen);

 inzicht in strategiegebruik;

 onderscheid tussen rekenachterstand en ernstige
rekenstoornis (dyscalculie).

Contextfactoren (onderwijsaanbod, instructiekwaliteit, motivatie)
spelen een cruciale rol en moeten altijd worden meegenomen.



Hoofdstuk 3 – Diagnostiek van technisch lezen en spellen

Technisch lezen en spellen vormen de basis van geletterdheid.
Problemen op dit domein zijn vaak vroeg zichtbaar en kunnen
langdurige gevolgen hebben.

Centrale begrippen:

 technisch lezen: accuraat en vlot decoderen;

 spellen: toepassen van orthografische regels.

Diagnostiek richt zich op:

,  leesnauwkeurigheid en leessnelheid;

 foutenanalyse (welke typen fouten?);

 ontwikkelingsfase van de leerling.

Een belangrijk onderscheid is dat tussen:

 lees-/spellingproblemen door onvoldoende instructie;

 dyslexie: een specifieke, hardnekkige stoornis.

Een goede diagnostiek vereist herhaalde metingen, intensieve
interventies en evaluatie van respons op instructie.



Hoofdstuk 4 – Diagnostiek van begrijpend lezen

Begrijpend lezen is meer dan technisch lezen. Het vraagt om:

 woordenschat;

 achtergrondkennis;

 inferenties maken;

 monitoring van begrip.

Leerlingen kunnen technisch vlot lezen, maar toch moeite hebben
met begrip. Diagnostiek moet daarom onderscheid maken tussen:

 decodeerproblemen;

 taalbegripsproblemen;

 strategieproblemen.

Belangrijk is dat toetsen begrijpend lezen vaak meerdere
processen tegelijk meten. Interpretatie vraagt daarom
voorzichtigheid en aanvullende observaties en gesprekken.



Hoofdstuk 7 – Aandacht

Aandacht is een meerdimensionaal construct en omvat
verschillende processen:

 alertheid;

 selectieve aandacht;

 volgehouden aandacht;

 aandachtswisselingen.

,Aandachtsproblemen zijn situationeel en contextafhankelijk.
Diagnostiek vraagt daarom om:

 observaties in verschillende settings;

 informatie van ouders en leerkrachten;

 combinatie van tests en vragenlijsten.

Aandacht staat in nauwe relatie tot motivatie, emotie en
executieve functies.



Hoofdstuk 8 – Studiemotivatie

Studiemotivatie verwijst naar de bereidheid en inzet van
leerlingen om te leren. Verschueren & Koomen benadrukken dat
motivatie:

 dynamisch is;

 beïnvloed wordt door succeservaringen, feedback en
verwachtingen.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen:

 intrinsieke motivatie;

 extrinsieke motivatie;

 amotivatie.

Diagnostiek van motivatie richt zich op beleving, attributies en
doelen van de leerling. Lage motivatie is vaak een signaal, geen
oorzaak op zichzelf.



Hoofdstuk 9 – Zelfbeleving

Zelfbeleving betreft hoe leerlingen zichzelf zien en waarderen.
Het omvat:

 zelfconcept;

 zelfwaardering;

 academisch zelfbeeld.

Een negatief zelfbeeld kan ontstaan door herhaalde
faalervaringen en beïnvloedt motivatie en leerprestaties.

Diagnostiek vraagt om:

,  gesprekken met de leerling;

 vragenlijsten;

 aandacht voor context (klas, leerkracht, thuissituatie).



Hoofdstuk 11 – Beslissingen over studie en beroep

Keuzes over schoolloopbaan en beroep zijn
ontwikkelingsopgaven. Diagnostiek ondersteunt leerlingen bij het
maken van realistische en passende keuzes.

Belangrijke factoren:

 interesses;

 capaciteiten;

 motivatie;

 contextuele kansen en beperkingen.

Diagnostiek is hier begeleidend en adviserend, niet selecterend.
Het doel is zelfinzicht en regie bij de leerling.



Hoofdstuk 13 – Relaties met leeftijdgenoten

Relaties met peers zijn essentieel voor sociaal-emotionele
ontwikkeling. Problemen kunnen zich uiten in:

 afwijzing;

 eenzaamheid;

 pesten;

 sociale teruggetrokkenheid.

Diagnostiek richt zich op:

 kwaliteit van relaties;

 sociale vaardigheden;

 positie in de groep.

Ook hier geldt dat problemen altijd in samenhang met context
moeten worden bekeken.



Overkoepelende conclusie: kind én context