Biologie V6 boek, samenvatting
Thema 1 Voeding
Voedingsstoffen:
● Eiwitten > polymeren van aminozuurmoleculen. Eerst worden eiwitten gesplitst en
daarna bij de organen weer aan elkaar gekoppeld. Er zijn 20 aminozuren en 12
kunnen wij zelf maken. > transaminering. De overige 8 moeten we via voedsel
binnenkrijgen. > essentiële aminozuren. Eiwitten zijn heel belangrijk bij transport, als
bouwstoffen, etc. Ook worden eiwitten als brandstof gebruikt.
● Koolhydraten > monosachariden, disachariden en polysachariden. Koolhydraten
zijn bouwstoffen en brandstoffen. Voedingsvezels zijn stoffen die niet door enzymen
kunnen worden verteer (meestal door celwanden van plantaardige
voedingsmiddelen).
● Vetten (lipiden) > glycerolmolecuul en 3 vetzuurmoleculen. Verzadigd > maximale
aantal waterstofatomen en rechte keten (dierlijke vetten). Onverzadigd (essentiële
vetzuren) > niet het maximale aantal en heeft door dubbele bindingen geen rechte
keten. Cholesterol is een vet dat voorkomt in celmembranen en in bloedplasma.
Verzadigde vetzuren bevorderen de afzetting van cholesterol tegen de binnenwand
van de bloedvaten. Vetten dienen als brandstof en als bouwstof.
● Water > is belangrijk als bouwstof en oplosmiddel. Ook als transportmiddel, regeling
van temperatuur en de osmotische waarde van de vloeistoffen in het lichaam.
● Mineralen > Ionen van mineralen worden gebruikt als bouwstoffen.
● Vitaminen > voedingsstoffen als co-enzym en kunnen niet in het lichaam worden
gemaakt. Gebreksziekten komen voor als je te weinig vitaminen binnenkrijgt.
Vitaminen in A,B,C,D en K. B en C zijn oplosbaar in water en kunnen dus niet goed
worden opgeslagen.
Bacteriën en schimmels tasten ons voedsel aan. Door omstandigheden ongunstig te maken
voor deze bacteriën is ons voedsel langer houdbaar > conserveren:
● Bij een lage temperatuur ons voedsel bewaren. (meeste enzymen nog niet actief)
● Door invriezen > Micro-organismen gaan niet dood maar hun enzymen zijn inactief.
● Hoge temperatuur > door bv. melk te pasteuriseren gaan veel micro-organismen
dood, maar niet alle (72 graden). Bij steriliseren is de temp. 120 graden. Vrijwel alle
micro-organismen gaan dood. Bij UHT-sterilisatie wordt de melk verhit tot 135 graden
en worden ook de sporen van micro-organismen gedood.
● Voedsel te verpakken door > inblikken, vacuüm verpakken. > micro-organismen
kunnen niet groeien door gebrek aan zuurstof. Ook gasverpakken kan > verpakking
met 1 bepaald gas (bv. CO2 > heeft remmende werking op bacteriën).
● Conserveermiddelen toevoegen. > bv veel zout of zuur.
Door voedingsmiddelen onhygiënisch te bewaren of bereiden, kunnen ziekmakende micro-
organismen in het voedsel komen en sommige van deze produceren afvalstoffen die giftig
zijn voor ons > voedselvergiftiging. Wanneer een ziekmakende hoeveelheid micro-
organismen in de darm komen en die aantasten, heb je een voedselinfectie.
In het darmkanaal vindt de vertering van voedsel plaats. In de wand van dit kanaal bevinden
zich kringspieren en lengtespieren. Door het samen te trekken van deze spieren ontstaat de
darmperistaltiek waardoor voedselbrij wordt gekneed en voortgeduwd. Ook mengen zich
, verteringssappen (met enzymen) met het voedsel hierdoor. Dit heet chemische vertering. De
mechanische vertering is het kauwen, kneden en voortduwen van het voedsel.
In de mond heeft speeksel het enzym amylase dat een deel van zetmeel afbreekt tot
maltose. Vanuit slokdarm voedsel naar maag > hier wordt het tijdelijk opgeslagen en
kunnen maagsappen worden toegevoegd. Het hormoon gastrine zorgt voor productie van
maagsap. Maagsap is zoutzuur en doodt daarmee de bacteriën die in het voedsel zitten. Het
slijm vormt een beschermende laag zodat het zure maagsap de maagwand niet aantast.
Sommige klieren produceren ook pepsinogeen > onder invloed van zoutzuur > pepsine. >
positieve terugkoppeling. Onder invloed van dit enzym worden eiwitmoleculen gesplitst. >
hierna na de twaalfvingerige darm. > hierin monden de afvoerbuizen van de lever en de
alvleesklier uit. De galzouten uit de lever maken grote vetdruppels klein die in het voedsel
zitten. > emulgeren. Ook wordt in de twaalfvingerige darm gestimuleerd tot de secretie van
het hormoon secretine. > stimuleert de lever tot het produceren van gal en secretie door
alvleesklier van NAHCO3. (pH stijgt weer in twaalfvingerige darm) > in alvleesklier is er
trypsinogeen (door enzym enterokinase wordt activatie van trypsinogeen tot trypsine) >
trypsine splitst moleculen van lange polypeptiden tot korte. > Peptidasen breken deze af
tot dipeptiden en tripeptide. Lipase > splitst triglyceriden tot glycerol moleculen. Ten slotte
de dunne darm, darmsap bevat: maltase > splitst maltose molecuul in 2 glucosemoleculen.
(vertering zetmeel voltooit), sacharase verteert sacharose en lactase verteert lactose.
Peptidasen in het darmsap breken dipeptiden af tot aminozuren (vertering eiwitten voltooid).
Op de dunne darm zitten darmplooien met daarop darmvlokken. Hierin bevinden zich
haarvaten en lymfevaten. Deze vlokken bestaan uit cellen van het darmepitheel die water,
voedingsstoffen en verteringsproducten opnemen. > resorptie. Deze stoffentransport kan
door diffusie passief, of actief. Ook kunnen stoffen zich transporteren door een
membraaneiwit.
● Actief transport gebeurt door een transporteiwit. Aan die zijden van zo’n eiwit binden
zich glucose en Na+-ionen. Als deze plaatsen bezet zijn, wisselt het eiwit van vorm
en worden de stoffen afgegeven aan de binnenzijde.
● Door dit actief transport ontstaat er een verschil in osmotische waarde tussen de
darmholte en de darmepitheelcel. > water gaat via membraaneiwit naar
darmepitheelcel. (kost geen energie)
De geresorbeerde stoffen worden opgenomen in het bloed van de haarvaten die zich
verenigen tot de poortader > stroomt naar lever. De geresorbeerde vetten worden weer aan
elkaar gekoppeld tot triglyceride en gemaakt tot een lipoproteïne. > opgenomen door
lymfevat. De onverteerde resten gaan naar de dikke darm. Hier wordt nog water
geresorbeerd. De darmflora probeert de stoffen die door andere enzymen niet verteerd
kunnen worden te verteren zoals cellulase. > hierna endeldarm, ook nog resorptie.
Thema 2 Transport
Ons hart > linker harthelft en rechter harthelft. Rechterhelft pompt bloed naar beide longen.
Vanuit longen > linkerharthelft. (kleine bloedsomloop en zuurstofarm) Vanuit linkerharthelft >
organen > rechterharthelft (grote bloedsomloop en zuurstofrijk).
Over het hart lopen bloedvaten: kransslagaders en kransaders. (slagaders voor zuurstof en
voedingsstoffen, aders als afvoering) Bloed komt binnen bij het hart via de onderste en
Thema 1 Voeding
Voedingsstoffen:
● Eiwitten > polymeren van aminozuurmoleculen. Eerst worden eiwitten gesplitst en
daarna bij de organen weer aan elkaar gekoppeld. Er zijn 20 aminozuren en 12
kunnen wij zelf maken. > transaminering. De overige 8 moeten we via voedsel
binnenkrijgen. > essentiële aminozuren. Eiwitten zijn heel belangrijk bij transport, als
bouwstoffen, etc. Ook worden eiwitten als brandstof gebruikt.
● Koolhydraten > monosachariden, disachariden en polysachariden. Koolhydraten
zijn bouwstoffen en brandstoffen. Voedingsvezels zijn stoffen die niet door enzymen
kunnen worden verteer (meestal door celwanden van plantaardige
voedingsmiddelen).
● Vetten (lipiden) > glycerolmolecuul en 3 vetzuurmoleculen. Verzadigd > maximale
aantal waterstofatomen en rechte keten (dierlijke vetten). Onverzadigd (essentiële
vetzuren) > niet het maximale aantal en heeft door dubbele bindingen geen rechte
keten. Cholesterol is een vet dat voorkomt in celmembranen en in bloedplasma.
Verzadigde vetzuren bevorderen de afzetting van cholesterol tegen de binnenwand
van de bloedvaten. Vetten dienen als brandstof en als bouwstof.
● Water > is belangrijk als bouwstof en oplosmiddel. Ook als transportmiddel, regeling
van temperatuur en de osmotische waarde van de vloeistoffen in het lichaam.
● Mineralen > Ionen van mineralen worden gebruikt als bouwstoffen.
● Vitaminen > voedingsstoffen als co-enzym en kunnen niet in het lichaam worden
gemaakt. Gebreksziekten komen voor als je te weinig vitaminen binnenkrijgt.
Vitaminen in A,B,C,D en K. B en C zijn oplosbaar in water en kunnen dus niet goed
worden opgeslagen.
Bacteriën en schimmels tasten ons voedsel aan. Door omstandigheden ongunstig te maken
voor deze bacteriën is ons voedsel langer houdbaar > conserveren:
● Bij een lage temperatuur ons voedsel bewaren. (meeste enzymen nog niet actief)
● Door invriezen > Micro-organismen gaan niet dood maar hun enzymen zijn inactief.
● Hoge temperatuur > door bv. melk te pasteuriseren gaan veel micro-organismen
dood, maar niet alle (72 graden). Bij steriliseren is de temp. 120 graden. Vrijwel alle
micro-organismen gaan dood. Bij UHT-sterilisatie wordt de melk verhit tot 135 graden
en worden ook de sporen van micro-organismen gedood.
● Voedsel te verpakken door > inblikken, vacuüm verpakken. > micro-organismen
kunnen niet groeien door gebrek aan zuurstof. Ook gasverpakken kan > verpakking
met 1 bepaald gas (bv. CO2 > heeft remmende werking op bacteriën).
● Conserveermiddelen toevoegen. > bv veel zout of zuur.
Door voedingsmiddelen onhygiënisch te bewaren of bereiden, kunnen ziekmakende micro-
organismen in het voedsel komen en sommige van deze produceren afvalstoffen die giftig
zijn voor ons > voedselvergiftiging. Wanneer een ziekmakende hoeveelheid micro-
organismen in de darm komen en die aantasten, heb je een voedselinfectie.
In het darmkanaal vindt de vertering van voedsel plaats. In de wand van dit kanaal bevinden
zich kringspieren en lengtespieren. Door het samen te trekken van deze spieren ontstaat de
darmperistaltiek waardoor voedselbrij wordt gekneed en voortgeduwd. Ook mengen zich
, verteringssappen (met enzymen) met het voedsel hierdoor. Dit heet chemische vertering. De
mechanische vertering is het kauwen, kneden en voortduwen van het voedsel.
In de mond heeft speeksel het enzym amylase dat een deel van zetmeel afbreekt tot
maltose. Vanuit slokdarm voedsel naar maag > hier wordt het tijdelijk opgeslagen en
kunnen maagsappen worden toegevoegd. Het hormoon gastrine zorgt voor productie van
maagsap. Maagsap is zoutzuur en doodt daarmee de bacteriën die in het voedsel zitten. Het
slijm vormt een beschermende laag zodat het zure maagsap de maagwand niet aantast.
Sommige klieren produceren ook pepsinogeen > onder invloed van zoutzuur > pepsine. >
positieve terugkoppeling. Onder invloed van dit enzym worden eiwitmoleculen gesplitst. >
hierna na de twaalfvingerige darm. > hierin monden de afvoerbuizen van de lever en de
alvleesklier uit. De galzouten uit de lever maken grote vetdruppels klein die in het voedsel
zitten. > emulgeren. Ook wordt in de twaalfvingerige darm gestimuleerd tot de secretie van
het hormoon secretine. > stimuleert de lever tot het produceren van gal en secretie door
alvleesklier van NAHCO3. (pH stijgt weer in twaalfvingerige darm) > in alvleesklier is er
trypsinogeen (door enzym enterokinase wordt activatie van trypsinogeen tot trypsine) >
trypsine splitst moleculen van lange polypeptiden tot korte. > Peptidasen breken deze af
tot dipeptiden en tripeptide. Lipase > splitst triglyceriden tot glycerol moleculen. Ten slotte
de dunne darm, darmsap bevat: maltase > splitst maltose molecuul in 2 glucosemoleculen.
(vertering zetmeel voltooit), sacharase verteert sacharose en lactase verteert lactose.
Peptidasen in het darmsap breken dipeptiden af tot aminozuren (vertering eiwitten voltooid).
Op de dunne darm zitten darmplooien met daarop darmvlokken. Hierin bevinden zich
haarvaten en lymfevaten. Deze vlokken bestaan uit cellen van het darmepitheel die water,
voedingsstoffen en verteringsproducten opnemen. > resorptie. Deze stoffentransport kan
door diffusie passief, of actief. Ook kunnen stoffen zich transporteren door een
membraaneiwit.
● Actief transport gebeurt door een transporteiwit. Aan die zijden van zo’n eiwit binden
zich glucose en Na+-ionen. Als deze plaatsen bezet zijn, wisselt het eiwit van vorm
en worden de stoffen afgegeven aan de binnenzijde.
● Door dit actief transport ontstaat er een verschil in osmotische waarde tussen de
darmholte en de darmepitheelcel. > water gaat via membraaneiwit naar
darmepitheelcel. (kost geen energie)
De geresorbeerde stoffen worden opgenomen in het bloed van de haarvaten die zich
verenigen tot de poortader > stroomt naar lever. De geresorbeerde vetten worden weer aan
elkaar gekoppeld tot triglyceride en gemaakt tot een lipoproteïne. > opgenomen door
lymfevat. De onverteerde resten gaan naar de dikke darm. Hier wordt nog water
geresorbeerd. De darmflora probeert de stoffen die door andere enzymen niet verteerd
kunnen worden te verteren zoals cellulase. > hierna endeldarm, ook nog resorptie.
Thema 2 Transport
Ons hart > linker harthelft en rechter harthelft. Rechterhelft pompt bloed naar beide longen.
Vanuit longen > linkerharthelft. (kleine bloedsomloop en zuurstofarm) Vanuit linkerharthelft >
organen > rechterharthelft (grote bloedsomloop en zuurstofrijk).
Over het hart lopen bloedvaten: kransslagaders en kransaders. (slagaders voor zuurstof en
voedingsstoffen, aders als afvoering) Bloed komt binnen bij het hart via de onderste en
